Finansal Varlıklar: Menkul Kıymetler

Menkul kıymetler, finansal piyasalara fon sunan özel ve tüzel kişilerin sahip
oldukları nakit fazlasını etkin bir şekilde yönetip değerlendirmek amacı ile sıkça yararlandıkları finansal araçlar arasında yer almaktadır. Menkul kıymetler; işletmelerin kısa veya uzun vadede fiyat değişimi etkisinden yararlanmak, faiz geliri veya kâr payı sağlamak amacı ile edindikleri finansal araçlardan oluşmaktadır.

• Hisse Senedi
  • Tahvil
  • Hazine Bonusu
  • Finansman Bonusu
  • Yatırım Fonu Katılım Belgesi
  • Kâr-Zarar Ortaklığı Belgesi
  • Gelir Ortaklığı Senedi

Menkul kıymetler, kısa vadeli fiyat değişimlerinin etkilerinden yararlanmak
veya faiz geliri elde etmek amacı ile edinilmişler ise geçici (kısa vadeli) menkul kıymet yatırımlarıdır.

uzun vadeli fiyat değişim etkilerinden yararlanmak, faiz
geliri elde etmek veya kâr payı sağlamak amacı ile edinilmişler ise uzun vadeli menkul kıymet yatırımları adını almaktadırlar.

110 Hisse Senetleri
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları
118 Diğer Menkul Kıymetler
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı

Gerçeğe uygun değer; karşılıklı pazarlık ortamında bilgili ve istekli kişiler arasında bir varlığın el değiştirmesi ya da bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkan tutardır.

Menkul kıymetler muhasebeleştirilirken işletme tarafından yatırımın yapılma
amacına uygun olarak olarak aşağıdaki alt hesaplarda sınıflandırılır.
1- Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Kıymetler
2- Satılmaya Hazır Amaçlı Menkul Kıymetler
3- Vadeye Kadar Elde Tutma Amaçlı Menkul Kıymetler

Türev ürün;
1- Değeri değişime açık bir sözleşmeye dayalı olan,
2- Net bir başlangıç yatırımı gerektirmeyen ya da benzer finansal araçlara oranla daha az bir başlangıç yatırımı gerektiren,
3- Vadeye kadar taraflar arasında nakit akışı gerektirmeyen finansal araçtır

Öz kaynağa dayalı finansal araç; İşletmelerin tüm borçları çıkarıldıktan sonra varlıklarında bir payı/hakkı gösteren sözleşmedir

Satılmaya hazır olarak tanımlanan veya kredi ve alacak, vadeye kadar elde tutulacak yatırım ya da gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık olarak (alım-satım amaçlı) sınıflandırılamayan finansal varlıklardır

İşletmenin vadeye kadar elde tutma niyet ve imkânının bulunduğu sabit veya belirlenebilir nitelikte ödemeler içeren ve sabit bir vadesi bulunan türev olmayan finansal varlıklardır

Senet; borçlu tarafından imzalanarak alacaklıya verilen, alacaklı emrine
belirlenen tarihte ve yerde belirli bir tutarın ödenmesi yükümlülüğünü kapsayan
kıymetli evraktır.

Hisse senedi; sermayesi paylara bölünmüş şirketler tarafından çıkarılan, ortaklık
sermayesine katılma payını temsil eden, payların dolaşımını sağlayan ve kanuni
şekil şartlarına uygun olarak hazırlanan kıymetli evrak olarak tanımlanmaktadır.

Hisse senetlerinin hamiline ya da nama yazılı olması mümkündür. Hamiline yazılı hisse senetlerinin üzerinde ortağın adı yazılı değildir, kim ilgili hisse senedine sahip ise hisse senedinin ona ait olduğu kabul edilir ve teslim yolu ile el değiştirir. Nama yazılı hisse senetlerinin üzerinde ise mutlaka ortağın adı yazılı olmak zorundadır

İşletmelerin uzun vadeli yatırım amacı ile hisse senedi edinmeleri durumunda
ilgili yatırımlar, işletmeler tarafından yatırım yapılan şirkette sahip olunan paya
bağlı olarak 242 İŞTİRAKLER hesabında veya 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR hesabında izlenmektedir

Nominal değer; menkul kıymetin üzerinde yazılı olan değerdir.

Kayıtlı değer; hisse senetlerinin işletme kayıtlarındaki değeridir.

Temettü; ortaklara dağıtılan kâr payıdır.

Borçlanma kâğıtlarının muhasebeleştirilmesinde 111 Özel Kesim Tahvil, Senet
ve Bonoları ile 112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları hesaplarının alt hesapları; ikinci kırılımı aşağıda verilen hesap planından yararlanılacaktır:

01. Tahviller
02. Hazine Bonosu
03. Finansman Bonosu
04. Gelir Ortaklığı Senedi
05. Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgesi
06. Yatırım Fonu Katılım Belgesi

Tahviller dışında yaygın olarak kullanılan borçlanma kağıtları ve özellikleri aşağıdaki gibidir:
• Hazine Bonosu
• Finansman Bonosu
• Gelir Ortaklığı Senedi
• Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgesi
• Yatırım Fonu Katılma Belgesi