Mali Borçlar

Sermaye Piyasası, orta ve uzun vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasadır.

Para Piyasası ise kısa vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasadır.

Tekdüzen Hesap Planı’nda kısa vadeli mali borçların izlenmesi için aşağıdaki ana hesaplar kullanılır:

30 MALİ BORÇLAR (Kısa Vadeli)

• 300 Banka Kredileri
• 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar
• 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)
• 303 Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri
• 304 Tahvil Anapara Borç, Taksit ve Faizleri
• 305 Çıkarılmış Bonolar ve Senetler
• 306 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler
• 308 Menkul Kıymetler İhraç Farkları (-)
• 309 Diğer Mali Borçlar

Tekdüzen Hesap Planı’nda uzun vadeli mali borçların izlenmesi için aşağıdaki ana hesaplar kullanılır:

40 MALİ BORÇLAR (Uzun Vadeli)

• 400 Banka Kredileri
• 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar
• 402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)
• 405 Çıkarılmış Tahviller
• 407 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler
• 408 Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-)
• 409 Diğer Mali Borçlar

Bankaya olan kredi borcu “Banka Kredileri” ana hesabında izlenir. Sağlanan kredi kısa vadeli ise “300 Banka Kredileri” hesabında; uzun vadeli ise “400 Banka Kredileri” hesabında izlenir. Kredi sağlandığında bankaya olan borç, Banka Kredileri hesabının alacak tarafına kaydedilir. Borç ödendikçe ödenen kısım kredi borcundaki azalışı ifade eder ve Banka Kredileri hesabının borç tarafına kaydedilir.

Nakit kredilerin başlıca türleri:

• İskonto,
• İştira,
• Avans ve
• Borçlu cari hesap şeklindeki kredilerdir.

Bankaların maddi kıymetlerin rehni karşılığı ve bir vade veya olayın doğması ile
sınırlı olmak üzere verdikleri kredilere “avans” şeklinde kredi denilir. Mal, senet,
kıymetli maden, menkul kıymetler gibi maddi kıymetler karşılığı olarak verilir.

Nazım Hesaplar, finansal nitelikli olmayan, dolayısıyla bilanço unsurlarını etkilemeyen olayların izlenmesi için kullanılan açıklayıcı ve istatistiki bilgi sağlayan hesaplardır.

Rehnedilen mallar, Ticari Mallar hesabının alt hesaplarında da izlenebilir.

Banka tarafından verilecek borçlu cari hesap şeklindeki krediler aşağıdaki şekillerde verilebilir:

• İşletmenin ticari itibarına güvenilerek verilebilir (açık kredi).
• İşletmenin kefil gösterdiği kişi ya da kişilerin ticari itibarına güvenilerek
  verilebilir (kefalet karşılığı kredi).
• İşletmenin mal, senet, menkul kıymet, gayrimenkul vb. maddi değerleri
  bankaya rehnetmesi karşılığında verilebilir (maddi teminat karşılığı kredi).

Kişisel güvene dayanan ve sadece borçlunun imzası karşılığı verilen krediye açık kredi denir.

İşlemin Muhasebe kaydı:

Kefalet karşılığı krediler, banka nezdinde güvenilirliği olan üçüncü bir kişinin
imzası ile borçluya kefil olduğu, başka bir deyişle borçlunun borcunu ödemediği takdirde ödemeyi kefilinin üstlendiği kredilerdir.

Teminat mektupları, işletmelerin gerçek ve tüzel kişilere, resmî kuruluşlara, özel kurumlara karşı giriştikleri taahhütlerin yerine getirilmesine veya borçlandıkları paraların ödenmesine kefalet etmek üzere bu yerlere hitaben bankaların verdikleri mektuplara denir.

Nakit olmayan krediler; teminat mektubu kredisi, harici garanti kredisi, ithalat
akreditif kredisi ve kabul kredisi şeklinde olabilir.

Finansman bonolarının vadesi 60 günden az 360 günden fazla olmamak üzere ihraççı tarafından belirlenir.

Tedavüldeki finansman bonoları ve banka bonoları gibi kısa vadeli para ve
sermaye piyasası araçları karşılığında sağlanan fonlar “305. Çıkarılmış Bonolar
Ve Senetler” ana hesabında izlenir. Bono ve senetler ihraç edildiğinde nominal
bedelleri üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir. Ödenmeleri
hâlinde hesaba borç kaydedilir.

Anonim şirketlerin orta veya uzun vadeli olarak borç para bulabilmek amacıyla
itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetlerine
“tahvil” denilmektedir.

Tahvil çıkartarak yabancı kaynak sağlayan işletmeler sağladıkları borcu “405
Çıkarılmış Tahviller” hesabında izlerler. Çıkarılmış tahviller nominal bedelleri
(üzerinde yazılı olan değer) ile bu hesaba alacak kaydedilir.

İhraç edilen bir tahvil üzerinde yazılı değerle satışa çıkarılıyorsa bu başabaş tahvildir.

Nominal değerinden daha yüksek bedelle satışa çıkarılan tahvillere primli
tahvil denir.

Nominal değerden daha düşük bedelle satışa çıkarılan tahvillere ise iskontolu tahvil denir.

Tahvillerin özelliklerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

• Tahvil sahibinin, tahvili çıkaran kuruluşa sağladığı kaynak yabancı kaynaktır. Tahviller sahiplerine herhangi bir ortaklık hakkı vermez, sadece
  ihraççıya karşı alacaklılık hakkı sağlar. Yani tahvilin sahibi (hamili) tahvili çıkaran kuruluşun uzun vadeli alacaklısıdır ve tahvilini satın aldığı kuruluşun yönetimine katılma hakkı yoktur.
• Tahvil sahibi tahvili çıkaran şirketin kâr-zarar riskine katılmaz, Şirket zarar etse de günü gelince belli miktardaki anapara ve faizini alır. Şirketin brüt kârından ilk olarak tahvil sahiplerine ödeme yapılır.
• Tahvilde belirtilen vade kesindir ve vade sonunda tahvil sahibi ve tahvili çıkaran kuruluş arasındaki hukuki ilişki yasal olarak biter.
• Tahvil, itibari değerinin altında bir bedelle (iskontolu olarak) ihraç edilebilir.