Maliyet ve Yönetim Muhasebesinin Temel Kavramları

İşletmeler, insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mamul ya da hizmet üretimi yapan ve kâr amacı güden üretim birimleridir.

Finansal muhasebenin temel amacı; hissedarlar, yatırımcılar, hükümet yetkilileri, finansal kurumlar, vb. gibi işletme dışı bilgi kullanıcılarının
ihtiyaç duyduğu bilgileri üretmektir.

Maliyet muhasebesi ise bir ürünün veya sunulan hizmetin üretim süreciyle ilgilenen ve ürünün ya da hizmetin maliyetini belirlemeyi amaçlayan
muhasebe dalıdır.

Yönetim muhasebesi, yöneticilerin karar verme ve kontrol faaliyetlerinde yardımcı olacak bilgileri toplayan, sınıflandıran, özetleyen, analiz eden
ve raporlayan bir sistemdir.

Maliyet muhasebesi “üretilen mamul ya da sunulan hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türleri, maliyet yerleri ve ilgili oldukları mamul veya
hizmet cinsleri bakımından belirlenmesine ve izlenmesine olanak sağlayan bir hesaplama ve kayıtlama sistemidir” şeklinde tanımlanabilir.

Cari Dönem: İşletmenin üretimini gerçekleştirdiği faaliyette bulunduğu dönem, içinden bulunulan, yürürlükte olan dönemdir.

Maliyet Merkezi: Maliyetlerin toplandığı en küçük sorumluluk merkezidir.

Maliyet, belirli bir şey veya faaliyet için yapılan ya da bunlarla ilişkilendirilebilen harcama tutarıdır.

Üretim maliyetleri doğal yapısı gereği öncelikle; hammadde,
işçilik ve diğer üretim maliyetleri şeklinde sınıflandırılmaktadır.

maliyetler; direkt (doğrudan) maliyetler ve endirekt (dolaylı)
maliyetler olarak sınıflandırılır.

Maliyet Unsuru: Üretimde kullanılan direkt ham madde, direkt işçilik ve genel üretim giderleridir.

Değişken maliyetin özelliklerini özetlemek gerekirse;
a. üretilen toplam mamul miktarı ile doğru orantılı değişkenlik gösterir, hiç mamul üretilmezse değişken
maliyet sıfırdır,
b. üretilen mamul miktarı artsa da azalsa da birim değişken maliyet aynı kalır, değişmez,
c. maliyet merkezlerine değişken maliyetin dağıtımı kolay ve anlamlı bir şekilde yapılabilir,
d. bu maliyetler fonksiyonel yöneticiler tarafından kontrol edilebilir.

Karma Maliyetler; Bu maliyetler hem sabit maliyet hem de değişken maliyetin özelliklerini taşıdığı için iki maliyetin bir bileşenidir.

Dönem giderleri fonksiyon esasına göre aşağıdaki şekilde sınıflanmaktadır:
• Satışların maliyeti
• Araştırma ve geliştirme giderleri
• Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri
• Genel yönetim giderleri
• Finansman giderleri

Yönetim, işletmelerin belirledikleri amaçlara ulaşmak için işletmede bulunan kaynakların ve imkânların etkin bir şekilde koordine edilmesi ve yönlendirilmesi sürecidir.

Yönetim muhasebesinin üç temel fonksiyonu bulunmaktadır. Bunlar;
• Muhasebe verilerinin işletme planları için kullanılması ve işletme kararlarının alınması,
• Yönetim tarafından alınan kararların etkinliğinin ölçülmesi için bir hedef belirlenmesi,
• Karar verme aşamasında olağan ve olağanüstü şekilde ortaya çıkan problemlerin çözümlendirilmesidir.

Yönetim muhasebesinde ayrı ayrı rapor ve hesap birimleri olarak kabul edilen örgüt birimlerine “sorumluluk merkezleri” adı verilmektedir.

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği”nde yer alan ve bilanço esasına tabi bütün işletmeler için uygulanması zorunlu olan Tekdüzen Hesap Planı 1994 yılında uygulanmaya başlamıştır.

Satışların maliyeti tablosu gelir tablosunda tek kaleme halinde gösterilen satışların maliyetinin hangi unsurlardan oluştuğunu ortaya koyan ve bu bakımdan gelir tablosunu tamamlayıcı olan bir tablodur