Hammadde ve İşçilik Maliyetleri

İlk madde ve malzeme maliyetleri, işletme faaliyetlerinde tüketilen her çeşit madde ve malzeme kullanımını kapsamaktadır.

İlk madde ve malzemelerin mamullerle ilişkisi göz önünde bulundurularak yapılan ve maliyet muhasebesi açısından oldukça önem arz eden sınıflandırmaya göre ilk madde ve malzemeler “direkt” ya da “endirekt” olarak nitelendirilmektedir.

Mamul ile doğrudan ilişkisi kurulamayan ya da kurulsa bile parasal açıdan önemsiz görüldüğü için ayrıca izlenmeyen ilk madde ve malzemelere “endirekt malzemeler” adı verilmektedir.

Satın alınan, tüketilen ve ambarda kalan ilk madde ve malzemelerin miktarları, birim maliyetleri ve toplam tutarları ile kayıt altında tutulmasını sağlayan kartlar ilk madde ve malzeme stok kartlarıdır.

İşletmede bir bölüm malzeme istediğinde bu fişi üç nüsha (isteğe bağlı olarak artırılabilir) hâlinde doldurarak ambara göndermektedir. Nüshalardan biri malzeme talep eden bölümde, biri de ambarda kalırken son nüsha muhasebe bölümüne gönderilmektedir.

Alış maliyeti, diğer bir ifadeyle satın alma maliyeti, ilk madde ve malzemenin elde edilmesi ve amacına uygun şekilde kullanılır hale getirilmesi
için katlanılan toplam parasal tutar olarak ifade edilmektedir.

Diğer bir ifadeyle, dönem sonu stok miktarı şu şekilde belirlenir:
Dönem Sonu Stok = Dönem Başı Stok + Satın Alınan Stok – Tüketilen Stok

Üretilen bir mamulün maliyetinin belirlenmesi süreci, üretimde kullanılacak ilk madde ve malzemenin satın alma maliyetinin belirlenmesi ile başlar.

Stok yönetimi temel olarak stokların izlenmesi, kontrol altında tutulması ve gerekli görüldüğünde sipariş verilmesi gibi konuları içermektedir.

Ekonomik sipariş miktarı, aynı zamanda sipariş verme maliyeti ile stok bulundurma maliyetinin toplamının en düşük olduğu miktardır.

Barkod Sistemleri; genellikle kapsamı ve gelişmişlik derecesi işletmenin
büyüklüğüne ve finansal gücüne göre değişen bilgisayar yazılımları stokların izlenmesinde önemli rol oynamaktadır.

Gerçekleşen sonuçlar ile bütçelenen hedefler arasındaki farka “sapma” adı verilmektedir.

Miktar sapmasının hesaplanmasında aşağıdaki formülden yararlanılmaktadır:
Miktar Sapması = (Fiili Tüketim Miktarı - Fiili Üretim İçin Gereken Standart Tüketim Miktarı) x Standart Fiyat

Üretim işçiliklerinden, hammaddenin mamule dönüştürülmesinde
doğrudan faydalanılanlar “esas işçilik”

Üretim faaliyetini bizzat gerçekleştiren çalışanlar tarafından ortaya
çıkan esas işçilik maliyetleri genellikle direkt işçilik maliyetleri olarak adlandırılır.

Hiçbir ek ödeme içermemesi nedeniyle esas ücrete “çıplak ücret” adı da verilmektedir.

Esas ücretin belirlenmesinin ardından, işçilere çalışmalarına bağlı olarak ödenen fazla çalışma zamları ve yolluklar gibi ek ödemeler, ikramiyeler ve bayram harçlıkları gibi işletme tarafından sunulan ücret benzeri
ödemeler ve ayrıca aile yardımı, yiyecek yardımı gibi sosyal yardımlar bu tutara eklenir ve “giydirilmiş ücret” elde edilir.

Endirekt işçilik maliyetlerinin mamul maliyetine ne zaman yükleneceği işletmenin standart maliyet sistemi, normal maliyet sistemi ya da
fiili maliyet sistemi kullanmasına göre değişmektedir.

İşletmelerde normal çalışma sürelerinin üzerinde çalışılması durumunda ödenen fazla çalışma ücretleri, normal ücretlerin üzerine ek zam eklenerek
belirlenmektedir.

Yasal işveren payları bir çalışma karşılığı olarak ortaya çıkmamakla birlikte, “sosyal sigorta işveren payları” ve “işsizlik sigortası işveren payları” olarak
ikiye ayrılmaktadır.