Planlama İçin Maliyet Verilerinin Kullanılması

Bütçeler, genellikle geleceğe yönelik planların rakamsal ifade edilmesi olarak tanımlansa da, aslında işletmenin rekabetçi güç olmasına yardım eden rehberlerdir. Bütçe gelecek döneme ilişkin işletme kaynaklarının belirlenen amaçlar doğrultusunda nasıl kullanılacağını gösteren biçimsel bir formattır ve bu formatta genellikle finansal ifadeler yer almaktadır. Bütçe yardımı ile bütçe yapılan döneme ilişkin gerçekleşebilecek faaliyetlerin sonuçları tahmin edilmektedir.

İşletmeler, bütçeler aracılığı ile şu amaçları da karşılamış olurlar:

a) Yıllık faaliyetleri planlamak, b) İşletmede farklı birimlerdeki faaliyetler arasında koordinasyonu ve faaliyetler arasında uyumu sağlamak, c) Farklı bölüm yöneticileri (sorumluluk merkezleri) arasında iletişimi sağlamak, d) Yöneticileri belirlenen amaçlara ulaşılması konusunda motive etmek, e) Faaliyetleri kontrol etmek, f) Yöneticilerin performansını değerlendirmek. 

Stratejik değerleme yapıldıktan sonra şirketin misyon ve amaçları belirlenir. Bu amaçlar seti esas alınarak stratejik plan hazırlanır. Stratejik plan, kısa dönemli amaçlara dönüştürülerek bütçe için hazırlık çalışmalarına başlanır ve ana bütçe hazırlanır. Stratejik planın ve kısa vadeli amaçların belirlenmesi ve ana bütçenin oluşturulmasında işletme biriminin amaç ve hedefleri de dikkate alınmaktadır.

Ocak           400.000 lira (160.000 lira + 0 = 160.000 lira)

Şubat         300.000 lira (120.000 lira + 0 = 120.000 lira)

Mart           500.000 lira (200.000 lira + (400.000 lira x % 60) = 440.000 lira 

Ocak           400.000 lira (160.000 lira + 0 = 160.000 lira)

Şubat         300.000 lira (120.000 lira + 0 = 120.000 lira)

Mart           500.000 lira (200.000 lira + (400.000 lira x % 60) = 440.000 lira 

Üretim bütçesi, üretim planlamasının finansal boyutudur. Üretim fonksiyonun üzerine düşen görev, ortaya konan satış hedeflerini karşılamak için üretimi gereken zamanda ve miktarda yapmaktır. Üretim planlama, çok basit bir ifade ile gelecekte üretilecek üretim miktarlarını belirleyen bir plandır. Üretim planlaması bir süreçtir. Bu sürecin girdisi, satış tahminleri ve kaynaklar (hammadde, malzeme, işçilik, enerji gibi üretim faktörleri) olup çıktısı da üretilen mamullerdir. Bu süreçteki faaliyetlerin planlaması ve kontrolü üretim planlaması olarak tanımlanmaktadır.

Tahmini Satış Miktarı                        1.200 birim

+ Dönemsonu Mamul Miktarı               300 birim

TOPLAM MAMUL GEREKSİNİMİ    1.500 birim

- Dönembaşı Mamul Miktarı                (500 birim)

ÜRETİM MİKTARI                          1.000 birim

Kullanılacak Hammadde                                      2.400 kğ.

(300 birim x 8 kğ)

x Ortalama Birim Maliyet                                            5 lira/birim

SATIN ALINMASI PLANLANAN HAMMADDE           12.000 lira 

+ Dönembaşı Hammadde Maliyeti                         5.000 lira

- Dönemsonu Hammadde Maliyeti                        (2.000 lira)

KULLANILACAK HAMMADDE MALİYETİ          15.000 lira

Kullanılacak Hammadde                                      2.400 kğ.

(300 birim x 8 kğ)

x Ortalama Birim Maliyet                                            5 lira/birim

SATIN ALINMASI PLANLANAN HAMMADDE   2.000 lira 

+ Dönembaşı Hammadde Maliyeti                         5.000 lira

- Dönemsonu Hammadde Maliyeti                        (2.000 lira)

KULLANILACAK HAMMADDE MALİYETİ          15.000 lira

1) Üretim sorumlusundan bütçe dönemine ilişkin planlanan üretim miktarının alınması
2) Üretim planına göre, kapasite yeterlilik analizinin yapılması
3) Kapasite yeterlilik analizinin sonuçlarına göre gerekli alternatiflerin belirlenmesi ve en uygun alternatife göre çalışma planının oluşturulması ve personel bölümüne gönderilmesi
4) Çalışma karşılığında çalışanların hak ettikleri asıl ücret ve eklerini ve sosyal yardımları da dikkate alarak brüt ücreti, ücret üzerinden yapılacak yasal kesintileri ve personele yapılacak ödemelerin personel bölümü tarafından bütçelenmesi
5) İşçilik kapasitesi ile ilgili çalışmaların, üretim planlaması sorumlusu tarafından yapılması. (Çalışma ile ilgili, hangi işçinin ne kadar çalıştığı, hangi mamulün üretiminde bulunduğu ve ne kadar ek mesai yaptığına dair planlanan çalışma süreleri personel bölümüne rapor edilerek ücretlendirme aşamasına geçilir.)
6) Ürün reçetesine bağlı olarak işçilik saati ve ücretlerinin mamul çeşidine toplam ve birim olarak dağıtılması.

750.000 lira / 25.000 direkt işçilik saati = 30 lira/DİS 

Direkt İşçilik Saati                       1.800 DİS

* Yükleme Oranı                              30 lira/DİS

= Toplam Değişken GÜM           54.000 lira

+ Sabit GÜM                            30.000 lira

= Toplam Bütçelenen GÜM    84.000 lira

1. Direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri ve genel üretim maliyetleri toplanarak "toplam üretim maliyeti" hesaplanır.

2. Toplam üretim maliyetine dönembaşı yarı mamul stoklarının maliyeti eklenir ve dönemsonu yarı mamul stoklarının maliyeti düşürülür. Bulunan rakam "üretilen mamullerin maliyetidir".

3. Üretilen mamullerin maliyetine dönembaşı mamul stoklarının maliyeti eklenir ve dönemsonu mamul stoklarının maliyeti düşürülür. Bu kez de bulunan rakam "satılan mamullerin maliyetidir."

Direkt ilk madde ve malzeme giderleri                           310.000

+ Direkt işçilik giderleri                                                  90.000

+ Genel üretim maliyetleri                                            150.000

= Toplam üretim maliyeti                                             550.000

+ Dönembaşı yarı mamul stoklarının maliyeti                   50.000

(-) Dönemsonu yarı mamul stoklarının maliyeti               (80.000)

= Üretilen mamullerin maliyeti                                 520.000

+ Dönembaşı mamul stoklarının maliyeti                        130.000

(-) Dönemsonu mamul stoklarının maliyeti                    (150.000)

= Satılan mamullerin maliyeti                                        500.000

Direkt ilk madde ve malzeme giderleri                           310.000

+ Direkt işçilik giderleri                                                  90.000

+ Genel üretim maliyetleri                                            150.000

= Toplam üretim maliyeti                                             450.000

+ Dönembaşı yarı mamul stoklarının maliyeti                   50.000

(-) Dönemsonu yarı mamul stoklarının maliyeti               (80.000)

= Üretilen mamullerin maliyeti                                      420.000

+ Dönembaşı mamul stoklarının maliyeti                        130.000

(-) Dönemsonu mamul stoklarının maliyeti                    (150.000)

= Satılan mamullerin maliyeti                                   400.000

a) Dönem başındaki nakit mevcudu

b) Önceki dönemden kalan ve bütçe döneminde tahsil edilecek ticari alacaklar

c) Önceki dönemden kalan ve bütçe döneminde ödenecek ticari borçlar

d) Önceki dönemden kalan diğer alacaklar ve diğer borçlar

e) İzlenecek satış ve vade politikasına göre bütçe dönemine ilişkin peşin satışlar ve vadeli satışlardan yapılacak tahsilatlar

f) Bütçe döneminde malzeme alımı ve dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler için yapılacak ödemeler

g) Çalışanlara yapılacak ödeme, ücretler ile ilgili muhtasar ve sosyal güvenlik kesintilerine ilişkin ödemeler

h) Katma değer vergisi, önceki döneme ait vergi borçları, bütçe dönemin peşin ödenmesi planlanan peşin vergiler

a) Satış bütçesi (Brüt satışlar ve varsa satış indirimleri)

b) Satışların maliyeti tablosu

c) Ar-Ge giderleri bütçesi

d) Pazarlama satış ve dağıtım giderleri bütçesi

e) Genel yönetim giderleri bütçesi

f) Finansman giderleri bütçesi

g) İşletmenin yabancı para üzerinden yaptığı işlemler varsa bunlara ilişkin kambiyo kâr/zararı

h) İşletmenin menkul kıymet alım ve satım faaliyetlerinden olası menkul kıymet satış kâr/zararı

i) Diğer faaliyetler ile ilgili olası kâr/zararlar

j) Olağandışı faaliyetler ile ilgili olası kâr/zararlar

Brüt Satışlar                                      800.000

(-) Satış İade ve İskontoları                (50.000)

NET SATIŞLAR                                   750.000

(-) Satılan Mamullerin Maliyeti           (400.000)

BRÜT SATIŞ KÂRI                           350.000  

(-) Faaliyet Giderleri                         (130.000)

FAALİYET KÂRI                                  220.000         

(-) Finansman Giderleri                      (70.000)

+ Kambiyo Kârları                               15.000

(-) Menkul Kıymet Satış Zararı            (35.000)

OLAĞAN KÂR                                    130.000

+ Olağandışı Gelir ve Kârlar                 20.000

DÖNEM KÂRI                                    110.000

(-) Vergi                                           (22.000)

DÖNEM NET KÂRI                               88.000 

Brüt Satışlar                                      800.000

(-) Satış İade ve İskontoları                (50.000)

NET SATIŞLAR                                   750.000

(-) Satılan Mamullerin Maliyeti           (400.000)

BRÜT SATIŞ KÂRI                           350.000  

(-) Faaliyet Giderleri                         (130.000)

FAALİYET KÂRI                                  220.000         

(-) Finansman Giderleri                      (70.000)

+ Kambiyo Kârları                               15.000

(-) Menkul Kıymet Satış Zararı            (35.000)

OLAĞAN KÂR                                    130.000

+ Olağandışı Gelir ve Kârlar                 20.000

DÖNEM KÂRI                                    110.000

(-) Vergi                                           (22.000)

DÖNEM NET KÂRI                            88.000 

a) Hazırlanan plan ve bütçeye bağlı olarak nakit giriş ve çıkışları ile ilgili tarafların belirlenmesi (Nakit bütçesinde nakit hareketleri izlenmektedir. Ancak, nakit hareketleri ile ilgili taraflar, satıcılar, müşteriler, maliyet, sosyal güvenlik kurumu vb. bilançonun aktifinde ve pasifinde yer alacaktır)

b) Malzeme, yarı mamul ve mamul ve ticari mal stoklarına ilişkin stok hareketleri

c) Amortismana tabi iktisadi kıymetler için amortisman ayrılması ve duran varlıkların net değerleri ile bilançoda yerini alması.

d) Özkaynak kalemlerindeki olası değişiklikler. Önceki dönem kârından yasal yedek ayrılıp ayrılmayacağı ve yönetim kurulu kararı doğrultusunda kâr dağıtılıp dağıtılmayacağı dikkate alınmalıdır.