1
Maliyet-Hacim-Kâr Analizi nedir?
Kâra geçiş noktasının tespitini yaparak işletmelerin faaliyetlerini kâr veya zarar alanlarından hangisinde ve nasıl gerçekleştirdiklerini göstermek için kullanılan bir yönetim muhasebesi aracıdır.
Maliyet–Hacim– Kâr Analizi
- 20 soru-cevap
- Maliyet ve Yönetim Muhasebesi
2
Kâra geçiş noktasının hesaplanmasında birtakım varsayımlar kullanılmaktadır. Varsayımlardan 3 tanesini yazınız.
Maliyetler, sabit ve değişken olarak sınıflandırılmalıdır.
Toplam sabit maliyetlerin faaliyet hacmindeki artıştan etkilenmediği ve değişken maliyetlerin faaliyet hacmindeki artışa göre değişme göstereceği varsayılmaktadır. Diğer bir ifade ile maliyet fonksiyonun doğrusal olduğu varsayılır.
Satış fiyatının ve farklı türde mamul satılması durumunda mamul karmasının değişmeyeceği varsayılmaktadır.
Üretim faktörlerinin verimliliğinin değişmeyeceği varsayılmaktadır. •
Dönem başı ve dönem sonu stoklarında önemli bir değişiklik olmadığı kabul edilmektedir.
Normal kapasiteye yakın bir faaliyet hacmi söz konusudur.
Satışlar ile stoklar tam bir zaman uyumu mevcuttur.
Yarı sabit ve yarı değişken maliyetler göz ardı edilir.
Üretim girdilerinden sağlanan verimlilik sabit kabul edilir.
3
Kar nasıl tanımlanır?
İşletmenin elde etmiş olduğu gelirler ile bu gelirleri elde etmek için katlandığı giderler çıkarılması sonucu ortaya çıkan olumlu farktır.
4
Başabaş Noktasını tanmlayınız
Gelirler ile giderlerin birbirine eşit olduğu durumdur. İşletmelerin kâr geçiş noktası olarak da tanımlanır. Bu nokta, satış miktarı ve satış hasılatı cinsinden hesaplanır.
5
Başabaş noktasının hesaplanmasında kullanılan yöntemler nelerdir?
Katkı tipi gelir tablosu yöntemi
Denklem yöntemi
Grafik yöntemi
6
Toplam satışlardan toplam değişken maliyetler düşüldüğünde ulaşılan sonuç neyi verir?
Toplam katkı payı
7
Başabaş noktasında toplam katkı payı neye eşittir.
Sabit Maliyetler.
8
VERİLER
Birim Satış Fiyatı: 100 TL
Birim Değişken Maliyet: 40 TL
Sabit Maliyet: 6.000 TL
2.000 adet satış yapıldığı zaman toplam katkı payını hesaplayınız?
Toplam satışlar ve toplam değişken maliyetler arasındaki fark, toplam katkı payıdır.
Toplam katkı payı = Toplam Satışlar – Toplam Değişken Giderler
Toplam katkı payı = (Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti) – (Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti)
Toplam Katkı Payı = (100 x 2.000) – (40 x 2.000)
Toplam Katkı Payı = 200.000 – 80.000
Toplam Katkı Payı = 120.000
9
Birim Katkı Payı nasıl hesaplanır?
Birim Katkı Payı = Satış fiyatı – Birim değişken maliyet → bkp = sf – bdm
10
Katkı Oranı nasıl hesaplanır?
Satılan her birim mamulün sağladığı katkı payının birim satış fiyatına bölünmesi ile hesaplanmaktadır. Katkı oranı, toplam satış tutarının yüzde kaçlık kısmının sabit maliyetleri karşılayarak kâr sağladığını gösteren bir orandır.
11
ABC İşletmesinin yıllık Satış adedi 100.000 olup, satış fiyatı 40 TL’dir. Değişken üretim gideri 15 TL, sabit giderler 1.000.000 TL’dir. Firma yaptığı Pazar araştırmaları sonucunda fiyatı 60 TL’ye çıkardığında satış adedinin 75.000 adede düşeceğini öngörmüştür.
Fiyat artışı sonrası katkı payını ve net karı hesaplayınız.
| Mevcut Durum | Fiyat Artışı | |
| Satış Adeti | 100.000,00 | 75.000,00 |
| Satış Fiyatı | 40,00 | 60,00 |
| Toplam Ciro | 4.000.000,00 | 4.500.000,00 |
| Birim Değişken Giderler | 15,00 | 15,00 |
| Toplam Değişken Giderler | 1.500.000,00 | 1.125.000,00 |
| Katkı Payı | 2.500.000,00 | 3.375.000,00 |
| SABİT GİDERLER | 1.000.000,00 | 1.000.000,00 |
| Net Kar / Zarar | 1.500.000,00 | 2.375.000,00 |
Fiyat artışı ile ciro artmakta, toplam değişken giderler azalmaktadır.
Katkı payı 2.500.000,00 ’den, 3.375.000 TL’ye yükselmektedir.
Net kar 1.500.000 TL’den, 2.375.000 TL’ye yükselmektedir.
12
Güven payı nedir?
İşletmenin fiili veya bütçelenmiş satışları ile başabaş noktasındaki satışlar arasındaki farka güven payı (GP) denir.
13
VERİLER
Birim Satış Fiyatı: 100 TL
Birim Değişken Maliyet: 40 TL
Sabit Maliyet: 6.000 TL
Başabaş Noktasını hesaplayınız?
Başabaş noktası toplam gelir ile toplam giderin eşit olduğu noktadır.
Toplam Gelir = Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti
Toplam Gider = Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet
Başabaş noktasında
Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti = Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet olacaktır.
100 x Satış Adeti = 40 x Satış Adeti + 6.000
60 x Satış Adeti = 6.000
Satış Adeti = 6.000 / 60
Satış Adeti = 100
100 adet satış yapıldığında toplam gelir ile toplam gider eşit olacaktır. Bu durumda başabaş noktası:
100 adet x 100 TL = 10.000 TL olacaktır.
14
VERİLER
Birim Satış Fiyatı: 100 TL
Birim Değişken Maliyet: 40 TL
Sabit Maliyet: 6.000 TL
İşletme minimum 24.000 TL kar elde etmeyi hedeflemektedir. Bunu sağlamak için minimum kaç adet satış yapması gerekir?
İşletmenin elde etmiş olduğu gelirler ile bu gelirleri elde etmek için katlandığı giderler çıkarılması sonucu ortaya çıkan olumlu farktır.
Kar = Toplam Gelir - Toplam Gider
Toplam Gelir = Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti
Toplam Gider = Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet
Kar = (Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti) – (Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet)
24.000 = (100 x Satış Adeti) – (40 x Satış Adeti + 6.000)
24.000 = 60 x Satış Adeti – 6.000
3.000 = 60 x Satış Adeti
3.000 / 60 = Satış Adeti
500 = Satış Adeti
500 adet satış yapıldığında 24.000 TL kar elde edilecektir.
15
VERİLER
Birim Satış Fiyatı: 100 TL
Birim Değişken Maliyet: 40 TL
Sabit Maliyet: 6.000 TL
İşletme 500 adet satış bütçelediğinde güven payı nedir?
İşletmenin fiili veya bütçelenmiş satışları ile başabaş noktasındaki satışlar arasındaki farka güven payı (GP) denir
Başabaş noktası toplam gelir ile toplam giderin eşit olduğu noktadır.
Toplam Gelir = Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti
Toplam Gider = Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet
Başabaş noktasında
Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti = Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet olacaktır.
100 x Satış Adeti = 40 x Satış Adeti + 6.000
60 x Satış Adeti = 6.000
Satış Adeti = 6.000 / 60
Satış Adeti = 100
100 adet satış yapıldığında toplam gelir ile toplam gider eşit olacaktır. Bu durumda başabaş noktasındaki satış adedi 100 adettir.
Güven payı = Bütçelenmiş satış adeti – başabaş noktasındaki satış adeti
Güven payı = 500 - 100
Güvan payı = 400
16
Faaliyet kaldıracı nedir?
Maliyet fonksiyonu içinde sabit maliyetlerin büyüklüğünün ve bu büyüklüğün etkilerinin ölçülmesinde kullanılan analiz tekniği faaliyet kaldıracı olarak adlandırılır. Faaliyet kaldıracı analizinin amacı belirli bir üretim düzeyinden sonra üretilen mamul miktarını artırılması durumunda kârdaki artışın ortaya konulmasıdır. Faaliyet kaldıracı, satışların belli bir oranda artması ya da azalması durumunda kârda veya zararda meydana gelecek artış ya da azalışları hesaplamak için kullanılan bir araçtır. Satışlardaki olası artış ve azalışların kâr üzerindeki etkisini belirlemek amacı ile faaliyet kaldıracı kullanılabilir
17
Birim Satış Fiyatı: 100 TL
Birim Değişken Maliyet: 40 TL
Sabit Maliyet: 6.000 TL
İşletme 500 adet satış yaptığında faaliyet kaldıracı kaç olur?
Faaliyet kaldıracı = Toplam katkı payı / Toplam kar
Toplam satışlar ve toplam değişken maliyetler arasındaki fark, toplam katkı payıdır.
Toplam katkı payı = Toplam Satışlar – Toplam Değişken Giderler
Toplam katkı payı = (Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti) – (Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti)
Toplam Katkı Payı = (100 x 500) – (40 x 500)
Toplam Katkı Payı = 50.000 – 20.000
Toplam Katkı Payı = 30.000
Kar = Toplam Gelir - Toplam Gider
Toplam Gelir = Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti
Toplam Gider = Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet
Kar = (Birim Satış Fiyatı x Satış Adeti) – (Birim Değişken Maliyet x Satış Adeti + Sabit Maliyet)
Kar = (100 x 500) – (40 x 500 + 6.000)
kar = 50.000 – 20.000 – 6.000
KAR= 24.000
500 adet satış yapıldığında 24.000 TL kar elde edilecektir.
Faaliyet kaldıracı = 30.000 / 24.000
Faaliyet kaldıracı = 1,25
18
Faaliyet kaldıracı 3,2 ve karlılığı 200.000 TL bir işletmenin satışları % 20 artar ise karlılığı ne kadar artar.
Kârdaki Yüzdesel Değişim (%) =Katkı Payındaki Yüzdesel Değişim × Faaliyet Kaldıracı Derecesi
200.000 x % 20 x 3,2 = 128.000
19
Birden fazla mal üreten işletmelerde başabaş noktası hangi formül ile hesaplanır.
İşletmenin mamul çeşitliliği birden fazla ise MHK analizi tek mamul üreten işletmenin analizine göre daha karmaşık bir hesaplamayı gerektirecektir. Bunun nedeni farklı mamullerin; farklı satış fiyatlarına, farklı maliyetlere ve farklı katkı paylarına sahip olmalarından kaynaklanmaktadır. MHK analizinin yapılmasında satış karmasının sabit olduğu varsayımıyla ağırlıklı katkı payı veya ağırlıklı katkı oranı’ndan yararlanarak hesaplama yapılır. Oluşturulacak mamul karmasında yer alan mamullerin, karmadaki payları dikkate alınarak hesaplama yapılır. Bu hesaplamada ağırlıklı katkı payı/oranından yararlanılmasının temel nedeni sabit maliyettir. Sabit maliyet mamuller açısından bakıldığında ortak maliyet özelliği taşımaktadır. Değişken maliyetler mamul miktarına bağlı olarak değişmektedir ancak sabit maliyetler mamul miktarlarından bağımsızdır ve her mamul için ne kadar maliyete katlanıldığı bilinememektedir. Bu yüzden başabaş noktası formülünde yer alan sabit maliyet katkı payı ilişkisi birden fazla mamul göz önünde bulundurularak gerçekleştirilmelidir.
BBNm = ToplamSabit Maliyetler / Ağırlıklı Birim Katkı Payı formülü ile hesaplanır.
20
Birden fazla mal üreten işletmelerde Başabaş noktasında katkı tipi gelir tablosunun hazırlanmasına kadar giden süreçte yapılacak 5 işlemi yazınız.
- Birim düzeyde ağırlıklı katkı oranları hesaplanır.
- Toplam sabit maliyetler, toplam ağırlıklı katkı oranına bölünerek başabaş noktası satış tutarı hesaplanır.
- Tüm işletmeyi kapsayan başabaş noktası satış tutarı mamullere dağıtılır.
- Her bir mamulün başabaş noktası satış miktarı tespit edilir.
- Başabaş noktasındaki her mamul için toplam değişken maliyetin hesaplanır.