İstenen Davranışların Desteklenmesi

Eğitici, istendik davranışlara yönlendiren, bu tür davranışlarını destekleyen, yaptıklarıyla bu davranışları çağrıştıran, insanları bu davranışların yararlılığına inandıran, bu davranışları kolaylaştıran, gösterilmeye başlandığında onları güçlendiren kişidir.

İstenen davranışın ne zaman, nerede, nasıl yapılacağını bilmek yetmez; bunun için uygun ortamlar da gerekir. En iyi ortam, destekleyici olandır.

Davranışlarını aşırı kısıtlamak yerine, özgürlük vermek ama sorumlu tutmak da, isteneni destekleyicidir. Bu süreçte kişinin kendisini başkasının yerine koymasının sağlanması, gerekiyorsa, kişiyi yaptığı davranışın aynısı ile karşı karşıya getirerek (elbette fazla zarar görmemesini sağlayıp) ne yaptığının bilincine ulaşması, öğretmenin işini kolaylaştıracaktır.

İsteneni desteklemenin bir yolu, onu gündemde tutmaktır. Bu, istenenin pekiştirilmesine hizmet eder, onun reklamını yapar.

Davranışlar, isteneni akla getirdiğinde, akla gelenin yapılması daha olasıdır. Karşılaştığı insanlardan “günaydın” sözü ile birlikte bir gülümseme ve baş selâmı gören insanın, başkalarına bunları yansıtması beklenir. Böyle durumlarda, istenen davranışın mutlaka aynısının ve tamamının sergilenmesi şart değildir. O davranışı anımsatacak bir ipucu şeklindeki davranışlar da onu çağrıştırdığına, istenene götürebilecektir.

Bir araştırmada, öğretmenler, istenen davranışı destekleyici olarak kullandıkları en etkili yedi yöntemi şöyle belirtmişlerdir: Ödül verme, ödül vereceğini duyurma, sorumluluk hissettirme, uzmanlık gücünü kullanma (öğretmenim biliyor), kendine saygı duymasını sağlama, başkalarını düşünmesini sağlama, öyle davranması gerektiğini, bunun bir görev olduğunu düşünmedir.

• İsteneni çağrıştırıcı davranmak
• İstenen davranışa inandırmak
• İstenen davranışı sağlamlaştırmak
• İstenen davranışı kolaylaştırmak

Kullanılan dil de isteneni çağrıştırıcı olmalıdır. Olumsuz sözcükler yerine, aynı veya yakın anlamlı olumlu sözcükleri kullanmak, o sözcüklerin anlamlarıyla ilgili davranışları çağrıştırabilir: Kirli sözü kirliyi, temiz değil sözü, ilk sözcük nedeniyle daha çok “temiz”i anımsatır.

Davranışı değiştirmenin gerçek yolu, insanları istenen davranışın yapılması gerektiğine inandırılmasıdır.

İstenen davranışı sağlamlaştırmak, istenen davranışın sürekliliğini sağlamanın da bir yoludur.

İstenen davranışın yasallığını (toplumca beğenildiğini, seçildiğini) belirtmek inanma sağlayabilir. Bu nedenle kuralları belirten bu bireyin amacı istenen davranışa inandırmaktır.

İstenen davranış yerleştirip sağlamlaştırmanın yolları:
• Övgü ve ödülle destekleme
• Övgü ve ödülü kaldırma
• İstenmeyen bir uygulamaya son verme
• Acı ve sıkıntı veren bir durumla karşılaştırmadır.

Fiziksel pekiştireçlerin bir diğer adı birincil pekiştireçlerdir.

Sosyal pekiştireçler ikincil pekiştireç olarak adlandırılır.

İstenen davranışı sağlamlaştırma amacındadır. İstenen davranışı sağlamlaştırmak için, istenmeyen davranışın ortaya çıkacağı durumlarda, onun yerine istenen davranış sergilenebilir.

İstenen davranışın kapsamlı, birkaç parçalı, güç olması durumunda, davranış parçalara ayrılarak, basamaklı hale getirilir, her basamak gerçekleştiğinde pekiştireç verilir.

Pekiştirme amaçlı ödüller, birikimli de olabilir. Bir tek davranışa değil, bir dizi davranış tamamlandığında ödül verilebilir. Öğrencinin her olumlu eylemi belli bir puan alır, belirlenen bir toplam puana ulaşıldığında ödül verilebilir.

Olumsuz pekiştirme, istenen davranış gerçekleştiğinde, istenmeyen, rahatsızlık veren bir sonucun/uygulamanın kaldırılmasıdır.

İstenen davranışı yapmayı engelleyici değişkenler ortadan kaldırılmalıdır, yoksa öğrenci çekingen, isteksiz olur, istenene yönelmez. İstenen davranışın gösterilmesi, istenmeyenin gösterilmesinden kolay olmalı ki, öğrenci ona yönelsin. Sınıfın fiziksel, eğitsel, sosyal düzeninde değişiklikler yapılarak istenen davranışlar kolaylaştırılabilir.

İstenen davranışı yapmayı engelleyici değişkenler ortadan kaldırılmalıdır, yoksa öğrenci çekingen, isteksiz olur, istenene yönelmez. Verilen örnek istenen davranışı kolaylaştırma örneğidir.