Tıbbi Bölümler ve Terimleri

Anatomi terimi parça parça kesmek anlamına gelen “anatome” kelimesinden türemiştir. Vücut organizasyonunu yapısal olarak inceleyen bilim dalıdır. Vücudu oluşturan yapıların konumlarını, birbirleri ile ilişkisini, şekil ve boyutlarını tanımlayarak vücudu daha iyi tanımaya odaklanmıştır. Anatomi bilimi özellikle tıp alanında çalışan kişilerin evrensel iletişimini kolaylaştırmak ve diğer tıbbi bölümler ile de anlaşma kolaylığı sağlamak adına birçok terimi içeren temel bilim olarak tanımlanmaktadır. Örneğin; vücut bölgeleri anatomik pozisyon esas alınarak şematize edilmektedir. Kafa bölgesi “kraniyal”, göğüs bölgesi “pektoral”, karın bölgesi “abdominal”, bel bölgesi “lomber”, uyluk kısmı “femoral”, diz altı bölge “kruris” ve ayak kısmı “pedis” olarak adlandırılır. Ayrıca; alt taraf anlamında “distal”, üst kısım anlamında “proksimal”, orta hattan uzak kenar kısmı belirten “lateral” gibi terimler yönlendirmeyi tarif eden terimlerdir.

Histoloji “doku bilimi” demektir ve insan vücudunun mikroanatomisini inceleyen bir bilim dalıdır. Özellikle patoloji bilimi uzmanı olan patologlar ve adli tıp uzmanları, belirli rahatsızlıkların tanısı/teşhisi amacı ile ilgili dokulardan aldıkları örnekleri mikroskop altında inceleyerek histoloji biliminden faydalanmaktadır. Histoloji bilimi ile ilgilenen araştırmacılar vücudumuzda bulunan temel dokuları ve çalışma prensiplerini incelemekte, ortaya çıkan bozukluklarla hastalıklar arasındaki ilişkiyi değerlendirmektedir. Bilindiği üzere hücre gelişimi, doku farklılaşmaları ve organların gelişimi anne karnında iken başlamaktadır. Döllenme ile sperm ve yumurta hücrelerinin birleşmesi ile ilk önce “zigot” dediğimiz hücre oluşur. Daha sonra zigot bölünerek embriyoyu oluşturur ve “embriyojenez” dediğimiz embriyonun farklılaştığı dönemlere girilir. Daha sonraki doğum gerçekleşinceye kadar ki süreç ise fetal dönem olarak adlandırılır. Doku oluşum ve farklılaşma süresi doğum öncesi ve sonrası farklılık göstermekle birlikte temel konu ve inceleme alanı benzer olması nedeniyle histoloji bilimi çoğu noktada embriyoloji bilimi ile örtüşmektedir.

Biyoinformatik: Biyoinformatik veya biyobilişim, biyolojik sistemlerden elde edilen verilerin analizinin yapılması ve değerlendirilmesi için biyoloji, tıp bilimleri, bilişim teknolojileri, matematik ve biyoistatistiğin birleşiminden doğan multidisiplinler bir bilim dalıdır.

Toksikoloji bilimi ise, kimyasalların bireysel hücrelerden insanlara ve karmaşık ekosistemlere kadar canlı sistemler üzerindeki istenmeyen etkilerini inceleyen bir farmakoloji dalı olarak değerlendirilebilir.

Konsültasyon-liyezon: Bir hastalığa birkaç uzman hekimin birlikte tanı koyması “konsültasyon” terimi ile ifade edilmektedir. Liyezon ise “bağlantı kurma” anlamında bir terimdir.

“Pulmonoloji” terimi ile de ifade edilen göğüs hastalıkları bilimi solunum yolları ile ilişkili hastalıklar ve tedavisini inceleyen tıp dalıdır. Uyku apnesi (apne=solunum durması) ve solunum yolu enfeksiyonları başta olmak üzere astım, kronik obstriktif akciğer hastalığı (KOAH), pulmoner fibrozis, pulmoner arter hipertansiyonu, pulmoner emboli (akciğer pıhtısı) ve plevral hastalıklar, solunum kasları ve bunların nörolojik kontrolü ile ilgilenir.

Kardiyoloji bilimi, tanı ve tedaviyi kolaylaştıran kardiyovasküler görüntüleme, elektrofizyoloji ve girişimsel kardiyoloji gibi bir dizi spesifik alanları kapsamaktadır. İlaç salınımlı stentler, sol ventriküler destek cihazları ve yeni inflamatuar belirteçler gibi gelişmiş teknolojiTıp Terimleri ler, anjiyografi (kateterizasyon), elektrokardiyorafi (EKG), MR görüntüleme, üç boyutlu ekokardiyografi (EKO) gibi görüntüleme yöntemleri ve perkütan kapak replasmanı gibi işlemler kardiyovasküler tıp alanında tanı ve tedavide benzersiz imkanlar sunmaktadır.

Ambulasyon: Uzun süre yatarak tedavi alan veya ameliyat olan hastanın ayağa kalkıp dolaşması anlamındadır ve özellikle hastaların ambulasyonu için fizyoterapinin önemi büyüktür.

Geriatri “yaşlılık hekimliği” veya “yaşlı tıbbı” anlamına gelmektedir. Geriatri; yaşlı hastaların akut, kronik, rehabilite edici, koruyucu ve yaşam sonu bakımında fiziksel, zihinsel, fonksiyonel ve sosyal durumları ile ilgilenen bir tıp uzmanlık alanıdır. Yaşlanmaya bağlı olarak fizyolojik olayların  değişmesi ile hastalıkların seyrinin ve ilaçlara verilen yanıtın değişmesi, hastalara farklı yaklaşımları ve dolayısıyla hekimler için ayrı bir uzmanlık gerektirir. Yaşlılıkta hastalıklar farklı şekillerde ortaya çıkabilir, tanı koymak zorlaşır, sıklıkla tedaviye yanıt gecikir ve çoğunlukla sosyal desteğe ihtiyaç duyulur. Bu nedenle geriatrinin temel amacı yaşlı kişinin fonksiyonel durumunu optimize etmenin yanı sıra yaşam kalitesini ve özerkliğini geliştirmektir. Geriatride özel olarak yaş sınırı net değildir. Demografik olarak 65 yaş ve üstü kişiler yaşlı olarak kabul edilir. Fakat bazen daha erken yaşlarda da hastalara yaşlı bakımı gerekebilir. Yaşlı hasta grubunun yüksek derecede kırılganlığa ve aktif çoklu patolojiye sahip olduğu ve bütünsel bir yaklaşım gerektirdiği unutulmamalıdır.

Akromegali: Vücut gelişimi tamamlanmış kişide hipofiz ön lobundan aşırı büyüme hormonunun salgılanması sonucu yüzün irileşmesi, el ve ayakların aşırı büyümesi ile karakterize bir durumdur.

Perioperatif: Cerrahi prosedür uygulanacak hastanın cerrahi işlem öncesinde, sırasında veya sonrasındaki sürecini ifade etmektedir.

Klinik patoloji; cerrahi olarak çıkarılan organların, dokuların (biyopsi örnekleri), vücut sıvılarının ve bazı durumlarda tüm vücudun (otopsi) incelenmesini içerir. Otopsi, bir patolog tarafından gerçekleştirilen, son derece uzmanlaşmış bir cerrahi işlemdir ve ölüm nedenini ve şeklini belirlemek ve mevcut olabilecek herhangi bir hastalık veya yaralanmayı değerlendirmek için bir cesedin kapsamlı incelemesinden oluşur. Çalışma alanı arasında hücresel adaptasyon, nekroz (canlı hücrelerin veya dokuların ölümü), iltihaplanma, yara iyileşmesi ve neop120 lazinin (hücrelerin anormal, yeni büyümesi) yanı sıra bireysel organ sistemlerindeki spesifik bozukluklar yer alır. Cerrahi patoloji; hastalığın kesin tanısı için dokuların çıplak gözle veya mikroskop altında incelenmesine odaklanan, patolojinin en önemli ve zaman alıcı dalıdır. Cerrahi olarak alınan örnekler, küçük deri biyopsileri, kanser tanısı için çekirdek biyopsiler ve ameliyathane ortamında tümörlerin çıkarılması ile elde edilir. Cerrahi patoloji, doku örneklerinin moleküler özelliklerinin immünohistokimya veya diğer laboratuvar testleriyle değerlendirildiği makroskopik (gross) ve mikroskobik (histolojik) doku analizini içerir. Dokulardaki mikroskopik değişiklikleri inceleyen patoloji bilimi “histopatoloji”dir. Ayrıca, bir hastalıktan veya rahatsızlıktan kaynaklı olarak normal mekanik, fiziksel ve biyokimyasal işlevlerin bozulmasının incelenmesi fizyopatoloji bilimi kapsamındadır. Sitopatoloji ise hastalıktaki hücresel değişiklikleri inceleyen ve teşhis eden patoloji alanıdır. Sitopatoloji genellikle kanseri teşhis etmek için kullanılır.

Prognoz: Bir hastalığın muhtemel seyrini, süresini ve sonuçlarını önceden tahmin etme anlamına gelmektedir.

Göz hastalıkları bilimi “oftalmoloji” olarak ifade edilmektedir. Göz hastalıkları uzmanı da “oftalmolojist” şeklinde adlandırılır. İsminden anlaşılacağı üzere bu bilim tüm göz ve görme hastalıkları tanı, tedavisi ve cerrahisini konu almaktadır. “Oftalmik” ise gözle ilgili ya da göze ait anlamındadır. Yine oftalmoloji biliminde sıklıkla kullanılan diğer bir terim olan “oküler” ise göz merceği anlamına gelmektedir.

Replantasyon: Vücuttan travmatik bir olay neticesinde kopan bir uzvun (el, parmak, kulak gibi) tüm yapıları ile beraber onarılıp yerine dikilerek canlılığının ve işlevinin yeniden kazandırılması işlemidir.

Göğüs cerrahları; ekstrakorporeal dolaşım, kardiyak destek cihazları, plevral (akciğer zarı), drenaj (akaçla boşaltma), solunum destek sistemleri ve endoskopi yöntemlerini kullanarak hastalık yönetimi sağlarken büyük travma veya 4 ameliyat sonrası göğüs rekonstrüksiyonu sürecini de yönetirler.

Reanimasyon “canlandırmak” anlamına gelir ve hasar görmüş veya geçici olarak durdurulmuş vital yani yaşamsal fonksiyonları normale döndürmek için kullanılan yöntemlerin tümünü içeren bir uygulamadır. Nöroloji, fiziksel tıp veya anesteziyoloji uzmanlığının yan dalı olan “algoloji” bilimi de anesteziyoloji bilimi gibi ağrının giderilmesine odaklanmaktadır fakat kullanılan yöntemler, ilaçlar ve konu alanları açısından birtakım farklılıklar içermektedir.

Pedodonti Latince bir kelime olup “çocuk dişleri” anlamına gelir. Çocuk diş hekimliği veya pediatrik diş hekimliği bilimi pedodontoloji olarak isimlendirilir ve bebeklikten ergenliğe kadar çocukların ağız sağlığına odaklanır. Bilim dalındaki uzmanlar pedodontist olarak adlandırılır. Bu bölüm; diş çürükleri, gelişimsel anomaliler ve maloklüzyonlar dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere çocuklara özgü çok çeşitli diş hastalıklarının teşhisi, önlenmesi ve tedavisi ile ilgilidir.

Ortodonti, Yunanca normal, doğru veya düz anlamına gelen ‘orthos’ ve diş anlamına gelen ‘dontos’ kelimelerinden gelmektedir. Ortodontoloji; ortodonti bilimidir. Ortodonti uzmanına ortodontist denmektedir. Yüz büyümesi, diş düzensizliği, dişlenme ve oklüzyonun gelişimi ve oklüzal anomalilerin teşhisi, müdahalesi ve tedavisi ile ilgilenen diş hekimliği dalıdır. “Oklüzyon” kelime anlamı olarak kapanış demektir ve dişlerin arasındaki teması ifade eden bir terimdir. Malokluzyonlar yani diş düzensizlikleri çiğneme güçlüğü, konuşma sorunları ve ağız hijyeni sorunları gibi çeşitli sorunlara yol açabilir. Ortodontik tedavi ihtiyacı tipik olarak hem diş sağlığı değerlendirmesi hem de tedavi önceliği için fonksiyonel gerekçeleri değerlendiren “Ortodontik Tedavi İhtiyaç İndeksi” gibi indeksler 4 kullanılarak belirlenir. Ortodontik tedavi, beyaz nokta lezyonlarının ve periodontal hastalıkların önlenmesi için fotodinamik tedavinin kullanılmasının yanı sıra “periodontal olarak hızlandırılmış osteojenik ortodonti” gibi teknikleri içerir.

Yunanca çevresi anlamına gelen “peri” ve diş anlamına gelen “odont” kelimelerinden türeyen “Periodonti” bilimi periodontoloji olarak isimlendirilir. Diş eti uzmanına periodontist denir. Periodontoloji bilimi; kemik kaybı, diş eti çekilmesi ve periodontal (gingiva/diş eti) hastalığı gibi “dişlerin çevresindeki” dokuları etkileyen durumların tedavisine odaklanır.