Temel İlaç Bilgisi ve Terimleri

Bir ilaç hastalığı, hastalığa neden olan etkeni tamamen ortadan kaldırarak tedavi ediyorsa radikal tedavi’den söz edilir.

İlacın “marka adı” ya da “müstahzar adı” olarak da bilinen sahipli adı ise ilacı ilk kez bulan innovatör firmanın ya da o ilacı içeren müstahzarları üreten diğer firmaların kendi ürünlerine verdikleri özel addır.

Eczacı tarafından hekimin reçete ettiği formüle göre hazırlanan ilaçlara ise majistral ilaçlar denir.

İlaç endüstrisi tarafından ekonomik nedenlerle geliştirilmek istenmeyen; ancak yaşamı tehdit eden ya da engellilik yaratan bazı nadir hastalıkların teşhisi, önlenmesi ya da tedavisi için kullanılan beşeri tıbbi ürünlere yetim (orphan) ilaçlar adı verilir.

İntrakütan uygulama İlacın, bir enjektör yardımıyla cildin içine uygulanmasıdır.

İntratekal uygulama İlacın lomber ponksiyon iğnesi yoluyla subaraknoid boşluğa uygulanmasıdır.

İlaçların dilin alt bölgesindeki kapiller damarlar tarafından emilmek ve sistemik etki oluşturmak üzere dilaltına yerleştirilmesine sublingual uygulama adı verilir.

Oral yoldan uygulanan bazı ilaçların absorbsiyonlarını etkileyebilen diğer bir fizyolojik olay da enterohepatik siklus’tur.

Biyotransformasyon (ilaç metabolizması), ilacın vücutta kimyasal olarak değişime uğrayarak bir veya daha fazla sayıda metabolite dönüştürüldüğü süreçtir.

Vücutta birim zamanda ilaçtan temizlenen sıvı hacmine klerens adı verilir.

Belirli bir reseptör türüne yüksek afiniteli olarak bağlanan ve o reseptörü seçici biçimde etkileyen maddelere ligand adı verilir.

Plasebo etki: Gerçekte farmakolojik etkinliği olmayan maddenin ilaç niyeti ile kullananlarda gösterdiği iyileştirici etkidir.

Bir ilaç kombinasyonunun neden olduğu genel etki, kombinasyondaki her bir maddenin ayrı ayrı farmakolojik etkilerinden daha fazla ise sinerjizma’dan söz edilir.

Belirli bir girişim veya tedavi amacı ile hastaya ilaç uygulanmasını gerektiren belirti, durum ya da hastalıklara endikasyon adı verilir.

Çeşitli nedenlerden kaynaklanan ağrıyı kesmek için kullanılan ilaçlara analjezik ilaçlar denir.

Hipoglisemi, kan şekerinin normal değerlerin altında olmasıdır.

Adrenal korteks tarafından salgılanan steroit yapılı hormonlara (kortizol, aldosteron) ve bunların sentetik analoglarına kortikosteroitler adı verilir.

Çeşitli sebeplere bağlı olarak ortaya çıkan bulantı ve kusmanın (emezis) tedavisinde kullanılan ilaçlara antiemetik ilaçlar adı verilir.  Emezise karşı, çeşitli antiemetik ilaç grupları arasından hastaya uygun olan seçilir. Apomorfin ve ipeka şurubu ise bazı akut zehirlenme durumlarında kullanılan emetik ilaçlar’dır. 

Vücuda giren mikroorganizmaların ya da parazitlerin sebep olduğu enfeksiyonları tedavi etmekte kullanılan ilaçlara kemoterapötik ilaçlar adı verilir.

Otoimmün hastalık: Bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularını yabancı olarak algıladığı; bu dokulara saldırarak zarar verdiği hastalıktır.

Advers ilaç reaksiyonu bir ilacın veya ilaç kombinasyonunun normal dozda, normal kullanım koşulları altında uygulanmasını takiben yaşanan istenmeyen veya zararlı bir reaksiyondur. Advers olay, hasta ilacı alırken meydana gelen olumsuz durumdur ve genellikle ilacın kesilmesini veya dozun azaltılmasını gerektirir.