KLİNİK DESTEK HİZMETLERİ YÖNETİMİ

Bütün sağlık kurumlarında sunulmakta olan hizmetler dört ana grup altında toplanabilmektedir. Bunlar; tıbbi hizmetler, yönetim hizmetleri, mali hizmetler ve teknik
hizmetlerdir.

Günümüz sağlık hizmetleri sunumunda, kliniklerde önemli tedavi hizmeti veren hekimlerin yanı sıra hastaların teşhis ve aynı zamanda tedavilerinde önemli yeri olan ve kliniklere destek veren birimlerde sunulan klinik destek hizmetleri (KDH) önemli bir rol oynamaktadır. Bu birimlerde çalışanların önemli bir bölümü ileri eğitim almış olan profesyonellerdir. Laboratuvarlar, ameliyathaneler, eczane, fizik tedavi-rehabilitaston ünitesi, sosyal hizmet birimleri ve bazen psikologlar tarafından verilen hizmetler klinik destek hizmetlerine olan örneklerdir.

KDH birimlerinin amacı, ara hizmetlerin kalitesini artırarak ve maliyetini azaltarak genel olarak sağlık kurumunun hasta tedavisindeki mükemmelliğini artırmaktır.

Klinik destek hizmetlerinin (KDH) tanı amaçlı hizmetleri şunlardır: 

Kardiyo-Pulmoner

• Laboratuvar
• Elektrokardiyoloji
• Pulmoner fonksiyon
• Kalp kateterizasyonu 

Klinik laboratuvarlar

• Biyokimya
• Hematoloji
• Histopatoloji
• Bakteriyoloji ve viroloji
• Otopsi ve morg
• Radyoloji-Rontgen
• Radyografi
• Tomografi
• Radyoizotop çalışmaları
• MR
• Ultrason

Diğerleri

• Elektroensefalografi
• Elektromyografi
• Odyoloji

Teknik kaliteyi garanti altına almada KDH’lerini sunmakta olan personelin gerekli sertifika veya eğitim derecelerine sahip olmaları arzu edilir. Ancak, maliyeti azaltmak için temel bazı KDH türleri profesyonel eğitimi olmayan yardımcılar ve teknisyenler tarafından uygulanabilmektedir. Alınan eğitim ile birlikte kalite güvencesinin sürekli olması aşağıda sıralanan üç unsura da bağlıdır:

• Hizmet sunan personel becerilerinin güncellenmesi ve yeni becerilerin kazandırılması,
• Çalışan personel arasındaki farklılıkların giderilmesi veya azaltılması,
• Profesyonel olmayan personelin eğitim ve denetimi.

KDH birimlerinin hizmet karması, iş yükü, insan kaynakları ve iş akımı gibi unsurlarının göz önünde bulundurulması gerekir. Hizmet karması ve iş yükü, ne kadar personel çalıştırılacağını ve hangi cihazların kullanılacağını ortaya koyarken aynı zamanda ne kadarlık bir alana ihtiyaç duyulduğunu da ortaya koyar. 

Hizmet karmasının belirlenmesinde ise aşağıda sıralanan unsurlar önemli rol oynarlar:

• Tıbbi ihtiyaçlar
• Yasal ve mesleki gereklilikler
• Teknik kapasite ve personel becerileri
•  İdari unsurlar 

Klinik destek hizmetleri (KDH) birimlerinde sunulmakta olan hizmetlerin değerlendirilmesinde dört önemli nokta göz önüne alınır:

• Teknik kalite,
• Hasta ihtiyaçlarına uygunluk,
• Hizmet sunucu ve kullanıcıların memnuniyeti
• Hizmetlerin etkili ve verimli sunumudur.

Pazarlama karması olarak bilinen ve hizmet pazarlaması söz konusu olduğunda sayısı yediye (7) kadar çıkan unsurlar

• hizmet,
• fiyat,
• yer,
• promosyon,
• süreç,
• çalışanlar 
• fiziki mekandır. Bunların birbirini tamamlar şekilde bir araya getirilmeleri önem kazanmaktadır.

Hasta talepleri genellikle ‘acil’, ‘acele’ ve “programlanabilir’ olmak üzere   üç ana kategori altında toplanabilirler. 

KDH birimlerinde insan kaynakları yönetimi söz konusu olduğunda şu unsurlar önem kazanır:

• İşe alma, oryantasyon ve başlangıç eğitimi,
• Personelin çapraz eğitimi,
• Ödül ve teşvikler,
•  Personel programlama,
•  İş güvenliği.

Günümüz KDH birimlerinde insan kaynakları yönetiminin daha iyi gerçekleştirilebilmesi için şu unsurların göz önüne alınması gerekir:

• İş yükü,
• personel görevleri,
• iş istasyonları arasındaki ilişki,
• yetenek karması ve
• çapraz eğitim. Bu noktaların dikkatli bir şekilde incelenmesi personel yönetimini daha etkili kılacaktır.

İş istasyonları, KDH birimlerinde işlerin yapıldığı temel fonksiyonel ünitelerdir. Yani işlerin gruplandığı ve aynı tür işlerin yapıldığı iş merkezleridir. Her iş istasyonunda yapılan testler aynı yeteneği, cihazı veya diğer kaynakları kullanır ve aynı klinik bilginin üretilmesine yardımcı olur.

Klinik destek hizmetleri  (KDH) birimi çalışanlarının yetenek karmalarını iyi anlayabilmek için şu hesaplamaları yapması gerekir:
• Destek personeli yüzdesi (memur/yardımcı personel)
• Tekniker ve sertifikalı çalışanların oranı
• Tam zamanlı ve yarı zamanlı çalışan personel oranı

KDH birimi fonksiyonel yöneticilerinin görevler ise şunlardır:

• Bütçe önerilerinin, kalite ve memnuniyeti tehlikeye sokmadığından emin olurlar
• Kararlı fakat gerçekçi iyileşmeyi hedefler,
• Bütçe hazırlama sürecinde diğer birimlerle koordinasyon sağlar,
• Diğer KDH birimleri arasındaki olası çatışmaları çözümlerler
• Birim performansını izler ve ödüllerin dağıtımına yardımcı mekanizma oluştururlar

Hastane tıbbi direktörü veya başhekimin KDH birimlerinden temel beklentileri şunlardır:

• Mevcut bilgiler ışığında uygun hizmet karmasının belirlenmesi,
• Uygun test çeşitliliğinin belirlenmesi,
• Çalışılan testlerle ilgili uygun tamamlanma sürelerinin belirlenmesi,
• Kalite ve verimlilik açısından tolerans limitlerinin belirlenmesi. 

Gelecekte KDH yöneticileri, kendi birimleri ve hastanenin günlük bilgi yönetim sistemleriyle daha yakından ilgilenmek zorunda kalacaklardır. Bunun nedenleri kısaca şöyle sıralanabilir;

• Kalite ve verimliliğin sağlanmasında laboratuvar bilgi sistemleri daha fazla kullanılacaktır,
• KDH birimlerinin başarısı, KDH veri tabanına yapılan katkının değerlendirilmesi ile
  ölçülecektir,
• KDH ve diğer klinik veri tabanları arasında giderek artan çatışma durumunda hastane genel bilgi yönetim sistemi yöneticileri, KDH yöneticileri ile daha yakın işbirliği içinde çalışmak isteyeceklerdir.

Bilgi sistemlerinde şu ana bileşenlerin olması arzu edilir:

• Hasta planlama,
• Personel planlama,
• İsteklerin işlenmesi,
• Sonuç raporlama,
• Hasta tıbbi kayıtları,
• Klinik performans değerlendirmesi.

Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliğine göre sağlık kurumlarında sunulmakta olan klinik destek hizmetlerinden bazıları şunlardır: 

• Acil Hizmetleri
• Laboratuvar Hizmetleri 
• Radyoloji
• Ameliyathane Hizmetleri
• Merkezi Sterilizasyon Hizmetleri
• Yoğun Bakım ve Reanimasyon Hizmetleri
• Uyandırma ve Ameliyat Sonu Bakım Ünitesi Hizmetleri
• Eczane Hizmetleri
• Merkezi Tıbbi Arşiv
• Kitaplık
• Tıbbi Fotoğrafhane

KDH’nin sunlduğu birimlerde eğitim düzeyleri, ünvanları ve yaptıkları işler birbirinden  farklı olan çok sayıda personel görev yapmaktadır. Türkiye’deki sağlık kurumlarında yer alan KDH birimlerinde sıklıkla karşılaşılan personel türleri şunlardır: 

• Laboratuvar Şef ve Uzmanları
• Eczacılar
• Fizikoterapistler
• Diyetisyenler
• Sosyal Hizmet Uzmanı veya Sosyal Çalışmacı
• Radyasyon Fizikçisi
• Klinik Psikolog
• Anestezi Teknisyenleri
• Ameliyathane Teknisyeni
• Eczacı Teknisyeni
• Laboratuvar Teknisyeni
• Röntgen Teknisyeni
• Radyoterapi Teknisyeni
• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Teknisyeni
• Diş Protez Teknisyeni
• Ruh Sağlığı Klinik Teknisyeni
• Patolojik Anatomi Teknisyeni
• Acil Tıp Teknisyeni