Sosyal Hizmetin Bilgi Beceri ve Değer Temeli

Bir meslek olarak sosyal hizmet sosyal değişimi, insan ilişkilerinde problem çözmeyi ve refahı artırmak için insanların güçlendirilmesini ve özgürleşmesini teşvik etmektedir.

Sosyal hizmet uzmanları sosyal adaleti sağlama, dezavantajlı gruplara destek olma, toplumsal sorunların çözümüne katkıda bulunma ve insan haklarını koruma gibi temel prensiplere odaklanır.

Kuram: Bilimde bir olgunun, sürekli olarak doğrulanmış gözlem ve deneyler temel alınarak yapılan bir açıklamasıdır. Kuramlar belirli bir konuyu anlamak açıklamak ve gelecekle ilgili tahminleryapmak için kullanılan analitik araçlardır.

Sosyal hizmet bilgisi üç ana kategoride ele alınabilir: kuramsal bilgi, olgusal/ gerçeklik/olay bilgisi ve uygulamaya dayalı/kişisel bilgi.

Kuramsal bilgi; insanlara, durumlara ve olaylara dair kuramları içerir ve sosyal hizmetin rolünü, işlevini ve amacını açıklar. Bu kategori, sosyoloji, psikoloji, hukuk, tıp, sosyal politika gibi disiplinlerden ödünç alınan bilgilerle oluşur. Olgusal bilgi, hukuk/mevzuat ve kurum politikalarından gelir ve belirli insan gruplarıyla ilgili bilgileri içerir. Bu tür bilgi, fizik ve biyoloji gibi alanlarda nesnel ve kanıtlanabilir verilere dayanır. Ancak sosyal hizmet gibi konuları belirsiz ve soyut olan bir disiplin için olgusal bilgi belirlemek zor olabilir. Üçüncü bilgi türü kişisel bilgidir ve uygulamaya dayalı bilgiyi içerir. Bu bilgi, kişisel deneyim ve uygulayıcıların alan çalışmalarından elde ettiği bilgileri kapsar. Sosyal hizmet, diğer mesleklerden bilgi alır, mesleki uygulamalarda kullanır ve gerçekleştirdiği uygulamalardan edindiği bilgileri bu bilgilerle birleştirerek daha etkili müdahale yöntemleri geliştirir.

Teori, belirli bir olguyu açıklamaya çalışan, gerçeklere ve gözlemlere dayanan bir grup ilgili hipotez, kavram ve yapıdır. Sosyal hiz-
met bağlamında, teoriler genellikle belirli bir konuyu anlamak, açıklamak veya müdahale etmek için kullanılır.

Eklektik yaklaşıma dayalı olarak sosyal hizmet alanında kulanılan kuramsal bilgiyi üç ana kategoride değerlendirebiliriz:
• İnsanları, durumları ve olayları anlamamızı sağlayan teoriler
• Sosyal hizmetin rolünü, görevini ve amacını açıklayan teoriler
• Uygulama yaklaşımları ve bakış açıları gibi doğrudan uygulama ile ilgili teoriler

Sosyal hizmet uzmanları, sosyal hizmet uygulamasında çeşitli kuramları ve yaklaşımları kullanmaktadırlar. Bu kuramlar ve yaklaşımlar arasında sistem teorisi, bilişsel-davranışçı, psikodinamik, kişiler arası, varoluşçu, birey merkezli, hümanist, gestalt gibi kuram ve yaklaşımlar bulunmaktadır.

Eklektik yaklaşım: İhtiyaca ve sorunun niteliğine göre birçok kuram ve yaklaşımdan faydalanan, çeşitli ekollerin anlama biçimini ve tekniklerini harmanlayarak bütünleştirenbir yaklaşımdır. Eklektik yaklaşım bir tamircinin alet çantasına, diğer yaklaşımlar ise tamir çantası içerisindeki farklı aletlere benzetilebilir.

İnsanları, durumları ve olayları anlamayı sağlayan teorilere bakıldığında, bu teorilerin diğer bilimlerden yararlanıldığını görmekteyiz. Bunlar arasında psikoloji, sosyoloji, hukuk, sosyal politika, işletme, tıp, siyaset bilimi, ekonomi, felsefe, tarih ve antropoloji yer almaktadır. Sosyal bilimler alanında geliştirilen bazı teoriler örtüşen şekillerde bir araya getirilir. Örneğin, sosyal hizmet kurumu politikası ve uygulaması, ilgili mevzuat, sosyal politika, ekonomi ve örgüt teorisi, belki de sosyal psikolojiden değişen derecelerde etkilenir. Bazı kuram ve yaklaşımların etkisi son yıllarda azalmış olsa da diğerleri daha fazla önem kazanmıştır. Kuramsal bilgi ihtiyacı sosyal hizmet uzmanının görev yaptığı alana göre değişebilmektedir. Tıbbi sosyal hizmet alanında çalışan sosyal hizmet uzmanı ruh sağlığı, psikopatoloji, terapi yaklaşımları gibi konularda bilgi sahibi olma ihtiyacı duyarken adli sosyal hizmet alanında görev yapan sosyal hizmet uzmanı hukuk ve mevzuat bilgisine ihtiyaç duymaktadır.

Olgusal bilgiyi tanımlamadan önce olgu ve olgusal kavramlarına açıklık getirmek gerekir. Olgu, var olduğu, doğru olduğu veya gerçekleştiği kabul edilen, hakikat olarak da tanımlanan şeydir. Olgusal, gözlemlerle kanıtlanabilen ve nesnel yargılara sahip olan, aynı zamanda ölçülebilen olaylara verilen bir ifade biçimidir. Olgusal bilgi ise gerçek dünyada var olan ve doğrulanabilen bilgileri ifade eder.
Bu tür bilgiler genellikle gözlemlenebilir, ölçülebilir ve test edilebilir. Olgusal bilgi, somut verilere dayanır ve genellikle bilimsel yöntemlerle elde edilir. Sosyal hizmet alanında olgusal bilgi, araştırmacıların ve profesyonellerin etkili uygulamalar geliştirmelerine ve sosyal hizmet müda-
halelerini daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir.

Uygulamaya dayalı bilgi, teorik ve olgusal bilgilerin nasıl pratiğe dönüştürüleceğini tanımlayan bir kavramdır. Bu tür bilgi kitap bilgisinin etkili, geçerli ve kullanılabilir bir hâle getirilmesine odaklanır. Bilgi edinme, kullanma ve oluşturma süreçleri birbirleriyle iç içe geçmiştir ve bir bütün olarak ele alınmalıdır. Bilginin edinilip edinilmediği, bu bilginin uygulanma çabası gösterildiğinde ancak anlaşılabilir. Edinilen bilginin uygulanmasına yönelik eylem, yeni bilgilerin ortaya çıkmasına ve daha derin bir anlayışın gelişmesine katkıda bulunabilir. Uygulamaya dayalı bilgi, bilgi transferini daha da ileri götürerek bilginin sadece bir depo olarak kalmaktan çıkmasını sağlar. Bu, sosyal hizmet uzmanları için sahip oldukları teorik bilgiyi günlük pratikte nasıl etkili bir şekilde kullanacaklarına dair bir kılavuz sağlar. Bilgi edinme süreci, mevcut bilgilerin güncellenmesini ve daha geniş bir perspektife ulaşılmasını sağlarken, bilgi kullanma aşaması, bu bilgilerin pratiğe nasıl entegre edilebileceğini vurgular. Buna ek olarak, bilginin oluşturulması süreci, uygulamada karşılaşılan yeni durumlar ve zorluklarla başa çıkarken ortaya çıkan deneyimlerin ve çözümlerin birikimini içerir. Bu, uygulamacıların sürekli olarak bilgi üretme ve geliştirme çabası içinde olmalarını sağlar.

Sosyal hizmet uzmanlarının karşılaştığı ve tepki vermeleri beklenen durumların hayati önem taşıyan bir parçası olan sosyal bağlamın önemini şu şekilde sıralayabiliriz:
• Karşılaşılan çoğu sorun temelde toplumsal kökenlidir.
• Sosyal sorunlar toplumsal olarak inşa edilmiştir.
• Potansiyel çözümler çoğunlukla bireyden ziyade topluluk ve toplum düzeyindedir.
• Sosyal hizmetin ilgilendiği sorunlara tepki vermek çoğunlukla geniş kapsamlı sosyal kaynakların kullanımını gerektirir.
• Kişisel ve psikolojik faktörler boşlukta oluşmazlar.
• Bir sosyal hizmet uzmanının herhangi bir duruma müdahil olması sosyal sonuçlar ortaya çıkarabilir.

• Sosyal hizmet müdahalesi toplumsal eşitsizliklerin şiddetlenmesi sonucunu doğurabilir.
• Sosyal hizmet kapsamındaki müdahalelere hükmeden sosyal politikalar zamanın sosyal, politik ve ekonomik koşullarından etkilenir.

Kişiler arası ilişki İki ya da daha fazla insanın arasında oluşan farklı yakınlık ve paylaşım derecelerinde yaşanan, paylaşımların odak olduğu sosyal bağ, ilişki ve yakınlaşma olarak tanımlanabilir.

İletişim, düşünceleri, duyguları, tutumları ve fikirleri sözlü ve sözsüz sembollerin karşılıklı değişimi yoluyla paylaşmak olarak tanımlanmaktadır. İletişim, en kısa ve en geniş anlamda; herhangi bir bilgiyi paylaşma eylemidir. Duyguların, düşüncele-
rin, bilgilerin hedefin anlayacağı semboller kullanılarak paylaşılması ve karşılıklı etkinin sağlanması iletişimin temel gerekliliğidir.

Kaynaklara ve insanlara ulaşma ve onları kontrol etme yeteneği olarak tanımlanmaktadır. Güç, üç ana kategoride incelenebilir. Birincisi, bireyin arzu ettiği sonuçlara ulaşmak için sahip olduğu potansiyeli ya da beceriyi ifade eden bireysel güçtür. İkincisi, hiyerarşik veya otoriter sosyal güçtür. Bu da ilişkilerde eşitsizlik ve baskınlıkla yakından ilişkilidir. Üçüncüsü ise eşitlikçi sosyal güçtür. Bu durumda insanlar eşit partnerler olarak bir araya gelirler ve ilişkilerde diğerlerine değer verme ve saygı duyma ön plandadır.

Kişiler arası etkileşimlerin gerçekleştiği bağlamı bilmek önemlidir. Çünkü bağlam etkileşim sürecini belirlediği gibi sonuçlarını da etkiler. Her iletişim ve etkileşim bir sosyal bağlamda ortaya çıkar ve gelişir. Etkileşim süreçlerinin derinlemesine anlaşılması için bağlamların rolünü bilmek gerekir. Örneğin, iş yerindeki etkileşimler farklı dinamiklere sahip olabilirken aile içindeki iletişim süreçleri tamamen farklı bir bağlamda gelişebilir. Ayrıca etkileşim bağlamının, belirli bir topluluk veya kültür içinde nasıl değişebileceğini anlamak da kritik bir öneme sahiptir. Kültürel normlar, değerler ve beklentiler, iletişimdeki tonu ve içeriği etkileyebilir. Bu bağlamların, bireyler arasındaki ilişkileri nasıl şekillendirdiğini anlamak, sosyal hizmet uzmanları için önemlidir.

Sosyal hizmet uygulamalarında kullanılan yöntemler aşağıdaki gibidir:

Bireyle çalışma,

Grupla çalışma,

Toplumla çalışma.

Mary E. Richmond’un 1917’de yayımladığı “Sosyal Teşhis” kitabına dayanan bireylerle sosyal hizmet müdahalesi, temelde bireylere yardım etmenin bir yöntemidir. Genel olarak, bireylerle sosyal hizmet müdahalesinin odak noktası, fiziksel veya ruhsal ihtiyaçları olan ya da toplumsal açıdan dezavantajlı durumda bulunan kişilerdir. Toplumsal açıdan dezavantajlı kabul edilen kişiler arasında işsizler, evsizler, parçalanmış ailelerin üyeleri, alkolikler, madde bağımlıları ve istismara maruz kalan ya da suça sürüklenen çocuklar bulunabilir. Bireylerle sosyal hizmet, “bireyin sosyal işlevselliğini artırmak, sorunlarını çözmek, psiko-sosyal ve ekonomik ihtiyaçla-
rını karşılamak amacıyla insan davranışı ve sosyal sistemlere ilişkin bilgi ve becerilerin kullanıldığı planlı bir sosyal hizmet müdahale yöntemi” olarak tanımlanmaktadır.

Grupla çalışma, “kişiler arası ilişkilerin güçlendirilmesini hedefleyen, üyelerin düşünce, duygu, değer ve tutumlarının üzerinde durulduğu, ayrıca her bir üyenin davranışsal amacının gerçekleştirilmesinin sağlanmaya çalışıldığı, bu alanda tecrübeli bir sosyal hizmet uzmanı tarafından yürütülen profesyonel bir yardım etme süreci” olarak tanımlanmaktadır. Grupla çalışma sosyal hizmetin temel psikososyal müdahale yöntemlerinden birisidir. İyileştirme ve rehabilitasyon programlarının uygulandığı ceza infaz kurumları ya da denetimli serbestlik gibi kurumlarda görev yapan sosyal hizmet uzmanı, psikososyal müdahale hizmetlerini planlayan ve uygulayan meslek elemanı olarak grupla çalışma yönteminden yararlanır. Sosyal hizmet uygulamasında grup çalışması ortak özellikleri, nitelikleri veya deneyimleri olan bireylerin oluşturduğu bir grup içinde karşılıklı yardımı güçlendiren yararlı bir yöntemdir. Grupla sosyal hizmet çalışmasında değişimin temel kaynağı grubun kendisi olmaktadır. Grup çalışmasına dâhil olan bireylerin aralarındaki karşılıklı etkileşim sayesinde tutum ve davranışlarıyla ilgili geri bildirim almaları, değişim için harekete geçme ihtiyacı hissetmelerini sağlar.

Toplum; müracaatçıların, sosyal hizmet uzmanlarının ve içinde çalışılan kurumun çevresidir. Toplumla çalışma, “bir topluluğun parçası olarak bireyleri anlamaya ve üyelerinin karşılaştığı sosyal, ekonomik veya politik zorlukları gidermek için bu topluluğun kapasitesini yükseltmeye odaklanan bir dizi yaklaşım” olarak tanımlanmaktadır. Toplumla çalışma sosyal hizmet literatüründe makro düzey müdahaleleri içermekte, bir başka ifadeyle sosyal politika odaklı çalışmaları kapsamaktadır. Belirli bir ihtiyaç grubuna, baskı altındaki bir topluluğa ya da toplumsal soruna dair; kamuoyunda farkındalık oluşturulması, sosyal politika geliştirilmesi, hak savunuculuğu yapılması, yasal düzenlemeler için savunuculuk yapılması gibi etkinlikler ile sosyal hizmet sisteminin yeniden düzenlenmesine ilişkin etkinlikleri içermektedir.

Sosyal hizmet uzmanları için belirlenen mesleki yeterlilikler çerçevesinde elde edilmesi gereken dokuz farklı yetenek alanı bulunmaktadır. Bunlar:

Profesyonellik: Sosyal hizmet uzmanları uluslararası alanda tanınan ve Türkiye ulusal hukuk sisteminde yer alan bir mesleğin üyeleridirler. Sosyal hizmet uzmanları davranışlarının, uygulamalarının ve gelişimlerinin sorumluluğunu üstlenerek profesyonel aidi-
yet sergilerler ve bunu süpervizyon desteği ile sürdürürler. Sosyal hizmet mesleğinin temsilcileri olarak mesleğin onurunu korurlar.

Değerler ve etik ilkeler: Sosyal hizmet uzmanları hizmetten yararlanan bireylerle uygulama yaparken etik davranma ve etik karar
alma süreçlerini kullanma sorumluluğuna sahiptir. Sosyal hizmet uzmanları mesleklerinin değer temeli, etik standartları ve ilgili yasalar hakkında bilgi sahibi olmalıdır.

Farklılıklar: Sosyal hizmet uzmanları, farklılıkların insan deneyimini şekillendirdiğini ve kimlik oluşumuna önemli katkı sağladığını
kabul ederler. Sosyal hizmet uzmanı müracaatçıların ırk, cinsiyet, dil, din gibi farklı özelliklerini ön yargısız bir şekilde kabul eden bir
yaklaşım sergiler. Bu çeşitliliğin bir sonucu olarak bireyin yaşam deneyiminin baskı, marjinalleşme ve yabancılaşmanın yanı sıra ayrı-
calık, güç ve beğeni içerebileceğini kabul eder.

Haklar ve adalet: Sosyal hizmet uzmanları ulusal ve uluslararası hukukta, sözleşmelerde ve politika metinlerinde insan hakları ve eşitliğin temel ilkelerinin korunduğunu kabul ederler. Uygulamalarını bu ilkeler doğrultusunda yerine getirme gayreti içinde olurlar.
Uygulama yaparken içtihat hukukunu kullanmanın ve bu hukukun geliştirilmesine katkı sunmanın önemini anlarlar. Baskı, ayrımcılık ve yoksulluk gibi faktörlerin eşitliğin önünde engel olduğunun bilincinde olurlar.

Bilgi ve uygulama: Sosyal hizmet uzmanları psikososyal, kültürel, ekonomik, manevi ve fiziksel konuların insanlar üzerinde etkisi
olduğu, gelişmenin yaşam boyu sürdüğü ve uygulama için yasal çerçevenin ne olduğu hakkında bilgi sahibidirler. Bu bilgileri bi-
rey, aile ve topluluklarla yaptıkları uygulamalara ustalıkla aktarırlar.

Eleştirel yansıtma: Sosyal hizmet uzmanları eleştirel düşünme ve yansıtma hakkında bilgi sahibidir ve bunu uygulamaya nasıl
aktaracağının farkındadır. Yansıtma gözlemlediğimiz şeylerin düşüncemizi nasıl etkilediğini ve bunun yaptığımız şeyi nasıl etkilediğini incelediğimiz döngüsel bir süreçtir. Sosyal hizmet uzmanları uygulamalarında çok sayıda bilgi toplar, kanıt oluşturur, analiz eder, değerlendirir ve bütünleştirir. Bunun yanında uygulamadan gelen bilgileri de kullanır.

Müdahale ve beceriler: Sosyal hizmet uzmanları değerlendirme yapmak ve müdahale etmek için birey, aile, grup ve topluluklar-
la yakın ilişki ve etkileşim kurarlar. Mesleki becerilerini kullanarak bağımsızlığı teşvik etmek, destek ve koruma sağlamak, önleyici
faaliyette bulunmak ve müracaatçıların hakları ve içinde bulundukları riskleri dengelemek gibi bir dizi müdahalede bulunurlar.

Bağlam ve organizasyon: Sosyal hizmet uzmanları değişen sosyal bağlamlar ve yapılarla birlikte ortaya çıkan zorluklar ve
fırsatlar hakkında farkındalık sahibidir ve bu değişimlere proaktif bir şekilde tepki verirler. Bu görevi hem profesyonel hem de
çalıştıkları kurumun üyesi olarak mesleki değerlere ve etik ilkelere uygun olarak yerine getirirler.

Mesleki liderlik: Sosyal hizmet mesleği mensuplarının yaptıkları araştırmalar, süpervizyon, uygulama ve uygulamanın de-
ğerlendirilmesi, öğretme ve yönetme gibi faaliyetlerin bütünleştirilmesiyle gelişir. Sosyal hizmet uzmanları bir organizasyo-
nun parçası olarak bu gelişme sürecine bireysel destek verebilir. Müracaatçıların, sivil toplum kuruluşlarının ve diğer paydaşların
dahil olduğu ağda sosyal hizmet uzmanlarının liderliğinde öğrenen organizasyon yapısı oluşturulabilir.

Sosyal hizmet uzmanının sahip olması gereken müdahale becerilerini şu şekilde sıralayabiliriz :
• Hazır olma becerisi, sosyal hizmet uzmanının müracaatçı çeşitliliğine, müdahaleye ve beklenmeyen durumlara karşın bilgi ve beceri temelinde hazırlıklı olması şeklinde tanımlanmaktadır. Sosyal hizmet uzmanı görev yaptığı kurumun mevzuatını, müracaatçı kitlesinin genel özelliklerini, sorun ve ihtiyaçları konusunda var olan sosyal hizmet programlarını ayrıntılı bir şekilde bilmelidir. Müracaatçı ile çalışmaya başlamadan önce ön bilgileri gözden geçirmeli ve görüşmeye hazırlık yapmalıdır.
• Kabul ve bağlantı kurma becerisi, sosyal hizmet uzmanın yüz yüze ya da telefonlgerçekleştirdiği ilk görüşmede kendini tanıtması ve görevi hakkında bilgi vermesidir. Ayrıca arama veya görüşme amacını açıklamalı, başvuruyla ilgili yapılacak işlemler hakkında bilgi vererek müracaatçının beklentilerini anlamalıdır. Yüz yüze görüşmelerde koşulsuz olumlu kabul, empati, içtenlik ve samimiyet temelli terapötik bir ilişki kurmak müracaatçının endişe, belirsizlik ve kararsızlık duygularını azaltacaktır.
• Değerlendirme becerisi, müracaatçının içinde bulunduğu risk faktörlerini belirle-yerek ihtiyaçlarına ve sorunlarına odaklanmayı gerektirir. Bu süreçte, sorunların ve ihtiyaçların kökeni belirlenerek hangi sistemlerden kaynaklandığı analiz edilir. Müracaatçının sosyal bağlamını anlayabilmek amacıyla ev ziyaretleri gerçekleştirilir ve aile yapısı ile ilgili bilgiler elde edilir. Aynı zamanda, aile içi etkileşim örüntüleri incelenerek, müracaatçının içinde bulunduğu sosyal çevre daha iyi kavranmaya çalışılır.
• Planlama becerisi, ön değerlendirmeden elde edilen veriler doğrultusunda müracaatçının sosyal işlevselliğini artırmak amacıyla yapılacak değişiklikleri ele almayı gerektirir. Sosyal hizmet uzmanı, sosyal hizmet müdahalesinin nasıl uygulanacağı konusunda bir plan hazırlar ve bu planı temel alarak uygulamayı gerçekleştirir. Bu süreçte yardıma ihtiyacı olan bireyin güçlenmesi, sosyalleşmesi ve işlevsel hâle gelmesi için planlama aşamasına özel bir özen gösterilmelidir. Sosyal hizmet mesleğinde bireyin kendi kaderini tayin etme hakkı kabul edildiğinden, planlama sürecinde müracaatçı ve ailesiyle iş birliği yapılmasının önemi vurgulanır. Sorunların önceliklere göre sıralanması ve ihtiyaçlar doğrultusunda tanımlanması önemlidir. Planlama aşamasında, müracaatçıyla birlikte ihtiyaç listesi oluşturulabilir, değişim planı hazırlanabilir ve yazılı bir hizmet sözleşmesi yapılabilir.
• Müdahale ve sorun çözme becerisi, müracaatçı ve ailesinin mikro bir sistem olarak ele alınmasını, bu sistem etrafındaki kaynakları ve fırsatları harekete geçirmenin yollarının araştırılmasını içerir. Ekolojik sistem yaklaşımı çerçevesinde, sosyal hizmet birimi ve sosyal hizmet uzmanı, değişimi başlatacak bir sistem olarak değerlendirilebilir. Uzman, müracaatçı sisteminde değişmesi gereken unsurları belirledikten sonra, toplumsal kaynak ve fırsatları temsil eden eylem sistemini devreye sokmalıdır.
• Sonlandırma ve izleme becerisi, sosyal hizmet müdahalesinin amaçlarına ulaşma düzeyini belirlemek açısından önemlidir. Müracaatçının yararına yapılan değişim planının ne kadar başarılı olduğu değerlendirilerek, varsa aksayan yönleri ve kurumsal hizmetlerin yetersizlikleri belirlenir. Bu değerlendirme, yapılan iyileştirmeler için geri bildirim sağlar ve hem müdahale programlarının geliştirilmesi hem de benzer vakaların oluşmaması için önleyici tedbirlerin belirlenmesi açısından önem taşır. İzleme becerisinin temel amacı, yardıma muhtaç birey ve ailesinin sosyal hizmet müdahalesi sürecinde elde ettikleri kazanımların sürdürülüp sürdürülemediğinin takip edilmesidir.

Bilgi, beceri ve değer temeli üzerine kurulu bir meslek olan sosyal hizmetin değer temeli insanı merkeze almayı ve insan onurunu savunmayı zorunlu kılmaktadır. Mesleğin değerlerinin mesleği uygulayan sosyal hizmet uzmanının değer yargılarından önce geldiği unutulmamalıdır. Sosyal hizmet alanında görev yapan sosyal hizmet uzmanının mesleki değerleri ve etik ilkeleri esas alarak hareket etmesi, keyfi uygulamaları, olası adaletsizlikleri ya da zararları engelleyerek hizmetten yararlananlara güven aşılar. Sosyal hizmet müdahalesinde bulunan meslek elemanına karşılaştığı belirli durumlar karşısında ne yapıp ne yapmaması gerektiği hususunda rehberlik eden etik ilkeler hizmetten yararlananların etnik kökenine, dinî inancına, siyasi görüşüne, kültürüne, cinsel kimliğine bakmaksızın eşit hizmet sunmayı garanti altına alır.

Sosyal hizmet mesleğinin temel değerlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Değer: Hizmet

sosyal hizmette hizmet değeri, başkalarına yardım etmeye verilen yüksek önceliği vurgular. Sosyal hizmet uzmanları, hizmete değer vererekhizmet ettikleri insanların ihtiyaçlarına, ilgi alanlarına ve isteklerine kendi kişisel arzularından daha fazla öncelik verirler. Sosyal hizmeti bir meslek olarak seçmek, genellikle başkalarına yardım etmeyeodaklanan anlamlı bir çalışmaya olan bağlılığı yansıtır.

Hizmeti temel bir değer olarak tam anlamıyla benimsemeden önce, sosyal hizmet uzmanlarının sahip oldukları diğer değerlerle olası çatışmalar üzerinde düşünmeleri gerekir.

2. Değer: Sosyal Adalet

Sosyal hizmet uzmanları sosyal adaletsizliklerle mücadele eder. Sosyal Hizmet Sözlüğü sosyal adaleti “bir toplumun tüm üyelerinin aynı temel haklara, korumaya, fırsatlara ve sosyal faydalara sahip olduğu ideal bir durum” olarak tanımlamaktadır. Özünde sosyal adalet, herkese adil davranılan bir dünya öngörür. Sosyal hizmetuzmanları sosyal adalete değer vererek kendilerini ayrımcılık, yoksulluk, işsizlik, baskı, fırsat eksikliği ve sosyal dışlanma gibi sosyal adaletsizliklerin üzerine gitmeye adarlar.
Objektif, tarafsız veya apolitik olduğunu iddia eden bazı mesleklerin aksine, sosyal hizmet sosyal
adalet konularında kesin pozisyonlar alır ve doğası gereği politiktir.

3. Değer: Bireylerin Onuru ve Değeri

Sosyal hizmet uzmanları, her insanın saygıyı hak ettiğini vurgulayarak tüm bireylerin haysiyet ve değerini savunurlar. Irkçılık, etnik merkezcilik, yabancı düşmanlığı, cinsiyetçilik, inanç temelli ayrımcılık ve diğer bağnazlık biçimlerinin sosyal hizmet alanında yeri yoktur. Sosyal hizmet uzmanları, farklı geçmişlerden gelen insanlara hoşgörü göstermenin ötesine geçerek çeşitliliği aktif olarak kucaklarlar. Tüm bireylerin onuruna ve saygınlığına değer vermek müracaatçıların sorunları, endişeleri ve ulaşmak istedikleri hedefler konusunda onlarla iş birliği içinde çalışmaya dönüşür.

4. Değer: İnsan İlişkilerinin Önemi

İnsan ilişkileri, etkili sosyal hizmet uygulamasında hayati bir rol oynar. Sosyal hizmet uzmanları, müracaatçılarla onaylayıcı ilişkiler kurarak onlara yardımcı olurlar. Müracaatçıları yardım sürecine dahil etmek için sosyal hizmet uzmanları aktif olarak dinler, ilgi, destek, empatik anlayış, içtenlik ve koşulsuz olumlu kabul sağlar. Olumlu bir terapötik ilişkinin geliştirilmesi, yardım sürecinin temel bir bileşenidir. Kendilerine değer verildiğini ve saygı duyulduğunu hisseden müracaatçıların açık, kendinden emin ve herhangi bir değişim sürecinde gerekli riskleri almaya istekli olma olasılıkları daha yüksektir. Sosyal hizmet uzmanları, koşulsuz olumlu kabul göstererek müracaatçılarla güven inşa eder ve yargılama veya utanma korkusu olmadan kendilerini ifade edebileceklerini iletir.

5. Değer: Dürüstlük

Dürüstlük, güvenilirlik ve sorumluluk değerlerini kapsar. Sosyal hizmet uzmanları şeffaf ve doğru sözlü olarak, mesleki yükümlülüklerini yerine getirerek ve eylemlerinin sorumluluğunu alarakdürüstlük gösterirler. Tüm bireylerin dürüstlükle hareket etmesi ahlaki açıdan doğru olsa da profesyonel sosyal hizmet uzmanları özellikle küçük çocuklar, kırılgan yaşlılar, ruhsal bozuklukla yaşayan bireyler ve yüksek düzeyde sosyal stres yaşayan müracaatçılar gibi savunmasız nüfus gruplarıyla çalıştıkları için kendilerini daha yüksek bir standarda tabi tutarlar.

6. Değer: Yeterlik/Yetkinlik
Sosyal hizmette yeterlik, sosyal hizmet görevlerini etkili bir şekilde yerine getirmek için gerekli bilgi, beceri ve öz farkındalığa sahip olmak anlamına gelir. Gerekli olan özel bilgi ve beceriler, üstlenilecek belirli görevlere bağlıdır. Sosyal hizmet programının temel derslerinde, sistem teorisi, gelişim teorisi ve planlı değişim süreci gibi temel bilgilerin yanı sıra bir müracaatçının sözel olmayan davranışlarına dikkat etme, duyguları yansıtma, düşünceleri yorumlama ve açık uçlu sorular sorma gibi temel beceriler edinilmektedir. Bu temel dersler öğrencileri genelci bir sosyal hizmet uygulayıcısı olarak pratik yapma yetkinliğiyle donatmayı amaçlamaktadır.

7. Değer: İnsan Hakları
İnsan hakları, her bireyin insan olma statüsü nedeniyle sahip olması gereken ayrıcalıklar, sivil öz-
gürlükler ve haklar sistemini kapsar. İnsanlara saygılı davranmak, doğal olarak onların insan hakları-
na saygı göstermeyi de içerdiği için insan haklarına verilen değer, kişinin haysiyeti ve değeri ile yakından bağlantılıdır. Sosyal Hizmet Eğitimi Konseyi insan haklarını özgürlük, güvenlik, mahremiyet, yeterli yaşam standardı, sağlık ve eğitim haklarını içerecek şekilde tanımlamaktadır. İnsan haklarının, ulusal bir hükûmet tarafından vatandaşlarına tanınan medeni haklardan farklı oldu-
ğunu belirtmek önemlidir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, T.C. Anayasası’nın yaşam, özgürlük ve mülkiyet haklarından yararlanırken, bu haklar yalnızca vatandaşlar için açıkça tanınmıştır. 

8. Değer: Bilimsel Sorgulama

Bilimsel sorgulama, belirli bir olgunun sağla  araştırma süreçleri aracılığıyla sistematik olarak incelenmesini içerir. Sosyal hizmet uzmanları, hem nicel hem de nitel araştırmayı, tümdengelimli ve tümevarımlı akıl yürütmenin yanı sıra deney ve gözlemi de kapsayan çeşitli bilimsel sorgulama yöntemlerine değer verir. Sosyal hizmet uzmanlarının bireyler, aileler, gruplar, kuruluşlar, topluluklar ve toplum hakkında bilgi edinmesi için tek ve doğru bir yaklaşım yoktur. Kullanılan bilimsel sorgulama yöntemi ne olursa olsun, sosyal hizmet uzmanları bu yöntemle ilişkili en yüksek titizlik standartlarına bağlı kalmalıdır.