Sosyal Hizmet Müdahale Düzeyleri

Sosyal hizmet mesleki müdahalelerini temel olarak birey, grup ve toplum olmak üzere üç farklı düzeyde gerçekleştirmektedir.

Sosyal hizmet mesleği, ortaya çıktığı ilk dönemde sosyal vaka çalışması yöntemini kullanmıştır. Sosyal vaka çalışması yönteminin kullanıldığı mesleki müdahalede müracaatçının biliş, duyuş ve davranışları üzerine odaklanılmıştır. 

Bireylerle sosyal hizmet müdahalesinin amacı; sosyal yıkımı engellemek, müracaatçının güçlenmesine yardımcı olmak, müracaatçının sosyal işlevselliğini arttırmak, müracaatçının gelişmesi ve büyümesi için uygun koşullar ve fırsatlar yaratmak, müracaatçının kendi kararlarını almasını sağlamak ve müracaatçının kendini yönetme kapasitesini arttırmak şeklinde ifade edilebilir.

Bireylerle sosyal hizmet müdahalesinin sonucunda yalnızca bireyin değil aynı zamanda bireyin mensubu olduğu toplumun gelişmesi ve refah düzeyinin yükselmesi hedeflenir.

Pratik yardım sunma kapsamında sosyal hizmet uzmanı, müracaatçıya ayni veya nakdi yardım sunmaktadır. Ardından müracaatçının gereksinimlerinin karşılanması için savunuculuk yapmaktadır.

Duyan’a göre bireylerin sosyal hizmet müdahalesine gereksinim duymalarının;

• Maddi kaynakların yokluğu,
• Hastalık veya sağlıkla ilgili engeller,
• Uygun bilgilerin yokluğu,
• Stresli durumlardan kaynaklanan endişe ve
• Kişisel özellikler ve yetersizlikler olmak üzere beş temel nedeni bulunmaktadır.

Uygun bilgilerin yokluğu, bireylerin sahip oldukları problemlerin üstesinden gelmelerini engellemekte ve sosyal hizmet müdahalesine başvurmalarına sebep olmaktadır. Somutlaştırmak gerekirse, haksız yere işten çıkarılan bir birey sahip olduğu hakları bilmemesinden ötürü yaşamını bir süre devam ettirebilmesini sağlayacak işsizlik maaşı vb. ödeneklere başvurmayıp maddi zorluklarla karşılaşabilir ve bunun sonucunda sosyal hizmet müdahalesine gereksinim duyabilir.

Bireylerle sosyal hizmet müdahalesi sürecinde sosyal hizmet uzmanının, müracaatçıyla yakın ilişki kurması için göz önünde bulundurması gerekli dokuz ilke şunlardır:

1. Bireyselleştirme
2. Duyguların amaçlı dışavurumu
3. Kontrollü duygusal katılım
4. Kabul etme
5. Yargılayıcı olmayan tutum
6. Kendi kaderini tayin
7. Gizlilik
8. Hesap verebilirlik
9. Öz farkındalık

Bireyselleştirme ilkesi, sosyal hizmet uzmanının müracaatçıyı genelleme, tek tipleştirme ve standartlaştırmadan uzak tutarak, kendine özgü bir şekilde ele alması gerektiğini ifade etmektedir. Bu ilkeye göre sosyal hizmet uzmanı müracaatçıyı, kendine özgü gelişimi, çevresel koşulları ve bireysel farklılıklarını göz önüne alarak değerlendirmelidir. Bireyselleştirme ilkesi her müracaatçının değerli olduğunun kabulüne dayalıdır. Bu ilkeye göre sosyal hizmet uzmanı müracaatçının durumunun biricikliğini algılamalı ve saygı duymalıdır.

Kabul etme ilkesine göre müracaatçı sosyal hizmet uzmanı tarafından bir bütün olarak yani güçlü ve güçsüz yanları ya da daha geniş perspektiften bakıldığında olumlu ve olumsuz özellikleri bir arada olacak şekilde kabul edilmelidir. Sosyal hizmet uzmanı, müracaatçıya yalnızca insan olmasından dolayı saygı göstermeli ve onu kabul etmelidir.

Bireylerle sosyal hizmet müdahalesi gerçekleştiren sosyal hizmet uzmanlarının birtakım mesleki becerileri kullanmaları müdahalenin başarılı olması açısından oldukça önemlidir. Aşağıda sosyal hizmet uzmanlarının sahip olmaları gereken beceriler yer almaktadır:

• Karşılama/selamlama
• Yorumlama
• Özetleme
• Açıklama yapma
• Tavsiye verme
• Güvence verme
• Yardım verme
• Kaygıyı denetim altına alma
• Müzakere yapma

Yorumlama becerisi ile beklenen; sosyal hizmet uzmanının müracaatçının problemlerini, gereksinimlerini doğru bir şekilde ortaya konulması için yorumlaması ve bunu müracaatçıya onaylatmasıdır.

Müzakere etme becerisi, sosyal hizmet uzmanının bireylerle sosyal hizmet müdahalesi kapsamında birlikte çalışacağı müracaatçıyla yazılı ya da sözlü bir şekilde anlaşma yapmak için tarafların sorumlulukları ve ödevleri konusunda anlaşma sağlamasıdır.

Katılma ve ayrılma: Bir grubun herhangi bir kişinin istediği zaman katılıp ayrılabilmesini mümkün kılan açık üyeliğe sahip olma ya da belirli kişilerin üye olabilmesine dayalı kapalı üyelik sistemine sahip olma durumudur.

Grup çalışması, müracaatçıya çok güçlü bir şekilde yardım eden bir araçtır. Grup çalışması içinde birey, dış dünyanın baskılı yaşam koşullarına dayanabilme becerileri geliştirmeyi öğrenmektedir. Grup çalışmasına katılanlar, davranışlarının başkaları üzerindeki etkilerini daha kolay görebilmektedir. Bundan dolayı grup çalışması, bireyin uyum sağlayıcı beceriler geliştirmesinde ve uyum bozucu olan davranışlarının giderilmesinde çok hızlı yardım sağlayabilen yaklaşımdır. Grup çalışmalarında üyeler, aldıkları geri bildirimlerle ve birbirleriyle yaptıkları paylaşımlarla birbirlerinden bir şeyler öğrenirler.

Üyeler arasındaki samimiyet grubun türünü belirlemede oldukça önemli bir etmendir. Üyelerin samimi olduğu gruplar birincil gruplardır. Bu türe aile üyeleri, arkadaşlar ya da komşularla oluşturulan gruplar örnek gösterilebilir. İkincil samimiyete dayanan gruplar ise üyeler arasında daha resmî ilişkilerin olduğu gruplardır. Bu grup üyelerinin, grup oturumları haricinde birbirleriyle sınırlı düzeyde iletişimleri bulunmaktadır.

Görev gruplarının türleri:

1. Yönetim kurulları
2. Görev güçleri
3. Komite ve komisyonlar
4. Yasama kurulları
5. Personel toplantıları
6. Multidisipliner ekipler
7. Vaka konferansları
8. Sosyal eylem grupları 

Grup üyelerinin duygusal ve toplumsal gereksinimlerine odaklanan gruplar tedavi grubu olarak tanımlanmaktadır. Bu gruplar; gelişim grupları, terapi grupları, eğitim grupları, sosyalleşme grupları ve destek grupları olmak üzere beş alt türde ele alınmaktadır.

Gruplarla sosyal hizmet müdahalesi kendi içerisinde form, fırtına, norm, çalışma ve çözülme gibi beş alt aşamaya ayrılmaktadır.

Fırtına aşaması, grup üyelerinin güç ve sorumluluk dağılımıyla ilgili tartışma ve anlaşmazlık yaşamaya başladığı aşamadır. Sosyal hizmet uzmanının bu alt aşamada, çatışmanın beklenen ve sağlıklı bir durum olduğunu göz önünde bulundurarak sakin kalması önemlidir. Bu aşamada anlaşmazlıkların giderilmesi çok önemlidir. Uzman lider rolünde ise savunmacı pozisyona geçmemelidir. Anlaşmazlık olduğunu göz ardı etmemeli, anlaşmazlığın kaynağına inmeli ve anlaşmazlığın giderilmesini sağlayacak stratejilerin geliştirilmesi konularına odaklanmalıdır. Grup üyelerine yavaş yavaş sorumluluk vermeye başlamalıdır.

Grup düzeyinde mesleki müdahale gerçekleştirecek sosyal hizmet uzmanı, grup yöneticisi olarak şu soruların yanıtlarıyla ilgili planlamalar yapmalıdır:

• Kimlerden ve kaç kişiden oluşmalı
• Ne kadar sürecek
• Hangi yöntemler kullanılacak
• Hangi kaynaklar kullanılacak

Toplumla sosyal hizmet müdahalesinin;

1. Taban hareketi,
2. Toplum kalkınması,
3. Topluluk hizmeti,
4. Toplum planlaması,
5. Toplum örgütlenmesi,
6. Toplum eğitimi ve
7. Ağ oluşturma olmak üzere yedi temel türü bulunmaktadır.

Toplumsal katılım ve katkının önemsendiği bu müdahale türünde bireylerin potansiyellerini tam olarak açığa çıkarmadıkları ve yaşamlarındaki kontrolü sağlamak için yeterince söz sahibi olamadıkları kabulüyle hareket edilmekte toplum üyelerinin sahip oldukları güçlerin ve kaynakların farkına varmaları için yardım edilmektedir.

Ağ Oluşturma: Ağ oluşturma, toplum üyesi bireylerin ortak özelliklerini keşfetmeye ve bu özelliklerden hareketle bir araya gelmelerine odaklanan toplumla sosyal hizmet müdahalesi türüdür.

Healey’ye göre toplumla sosyal hizmet müdahale sürecinin beş aşaması;  

1. Toplum pratiğine odaklanmak
2. Topluluk üyeleriyle ilişki kurmak ve onlarla bir araya gelmek
3. Fikirleri değerlendirmek ve paylaşmak
4. Bir eylem planı geliştirmek ve uygulamak ve
5. Değerlendirmedir.