Denetimli Serbestlik

Alternatif ceza infaz yöntemlerinden biri olarak ön plana çıkan "denetimli serbestlik" İngilizce “probation” kelimesinin karşılığı olarak kullanılmaktadır. Latince kaynaklı kelimenin kök anlamına bakıldığında “deneme ya da kanıtlama dönemi” anlamına geldiği ve Hristiyanlığın Katolik mezhebinde dinî gruplara üye olmak isteyen adayların geçirdiği deneme süresini, Protestanlık mezhebinde ise papaz adaylarının atanmayı beklerken geçirdikleri deneme dönemini anlatmak amacıyla kullanıldığı görülmektedir. 

“şüpheli, sanık veya hükümlünün toplum içinde denetim ve takibinin yapıldığı, iyileştirilmesi ve topluma kazandırılması için ihtiyaç duyulan her türlü hizmet, program ve kaynakların sağlandığı bir infaz sistemi” olarak tanımlanmaktadır.

1. “Suç niteliğindeki eylemin karşılığı olarak
veya ceza adalet sürecinde bir yaptırım olarak
kişinin infaz kurumuna alınarak özgürlüğünün
önemli ölçüde sınırlandırılması
yerine bu özgürlüğün toplumsal ortamda
kalarak göreceli olarak daha az kısıtlanması,
2. Hüküm öncesinde yapılan bir araştırmaya
dayalı olarak, ancak ıslahına yardımcı olacağı
düşünülen ve toplumda ciddi bir zarar
riski oluşturmayacak suçlular hakkında uygulanması,
3. Hüküm öncesinde suçluyla ilgili olarak yapılan
araştırmaya dayalı olarak hazırlanan
raporlar doğrultusunda, suçlunun kişisel
özellikleri, ahlaki eğilimleri ve suça etki
eden sebepler dikkate alınarak onun ıslahına
yönelik en uygun toplum yaptırımının
seçilmesi,
4. Suçluya bahşedilmiş bir hak olarak değil,
şartlar uygun olduğu takdirde hakimin takdirine
bağlı olarak verilmesi,
5. Çoğu zaman yaptırıma ilişkin yükümlülüklerin
belirlenmesinde suçlunun bir şekilde
muvafakatinin aranması,
6. Suç karşılığında hapis cezasına seçenek olarak
veya suç karşılığında bağımsız alternatif
bir yaptırım olarak belirli yükümlülükler
içeren bir serbestlik kararı olarak verilmesi,
7. Denetim süresi içerisinde kişinin tabi tutulduğu
yükümlülüklere uyup uymadığının
denetlenmesi ve ihtiyacı olan psikososyal
yardım ve rehberliğin sağlanması,
8. Yükümlülüklerin mazeretsiz olarak ihlali
durumunda kişinin hapis cezasına veya başka
bir cezaya hükmedilmesi,
9. Denetimin ve yardımın bu konuda uzman
bir birim ve görevliler tarafından yerine getirilmesi”

Penoloji: “Toplumun suçu cezalandırmak için müracaat ettiği çeşitli cezaların menşe ve
gelişimlerini, uygulama şekillerini ve faydalarını inceler. Güvenlik tedbirlerinin araştırılması da penolojinin konusuna girmektedir.”

Papazlık Hakları

Yargısal Erteleme

Taahhütname

Kefalet

Davaları Dosyalama-Arşivleme

Cumhuriyet Öncesi Dönem’de denetimli serbestliğin öncülleri olarak değerlendirilen uygulamalar çoğunlukla Tanzimat Dönemi kanunnameleri ile ortaya çıkmıştır.

Kalebentlik Cezası

Denetimli serbestlik sisteminin öncülü olarak değerlendirilen bir diğer yasal düzenleme ise 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun’dur.

5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu 15/4/2012 tarihli ve 6291 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesi ile bu Kanun’un adı “Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu” olarak değiştirilmiştir.

Avrupa ile Türkiye’deki denetimli serbestlik sisteminin yönetim yapıları karşılaştırıldığında 46 Avrupa Konseyi üyesi ülke arasında denetimli serbestlik sistemi cezaevi yönetimi altında yapılanan ülke sayısının Türkiye dahil 15 olduğu görülmektedir.

Gelen evrak bürosu

Kayıt kabul bürosu

Değerlendirme ve planlama bürosu

İnfaz bürosu

Eğitim ve iyileştirme bürosu

Denetim bürosu

Çocuk hizmetleri bürosu

Koruma kurulları bürosu

İdari ve mali işler bürosu

Yükümlü: “Haklarında yükümlülük kararı verilen, denetim altına alınan veya tedbir kararı verilen ve denetimli serbestlik müdürlüğünce toplum içinde denetim, takip ve
iyileştirilmesi yapılan şüpheli, sanık veya hükümlüyü ifade eder” (Denetimli Serbestlik
Hizmetleri Yönetmeliği madde 4z).

Türkiye’de denetimli serbestlik sistemi, ilgili yasal düzenleme uyarınca merkezde Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğüne bağlı olarak Denetimli Serbestlik Daire Başkanlığının, taşra teşkilatında ise denetimli serbestlik müdürlüklerinin, müdürlüğe bağlı bürolar ile koruma kurullarının oluşturulmasıyla kurulmuştur. Denetimli serbestlik müdürlüklerinde yer alan personel dağılımı bir müdür, ihtiyaca göre yeterli sayıda müdür yardımcısı, müdürlüğe bağlı bürolarda görev alan birer şef, ihtiyaca göre belirlenen sayıda denetimli serbestlik uzmanı ve memuru, belirli alanlardan eğitim alarak denetimli serbestlikte geçici görevlendirilen uzman personel ile diğer hizmetlerde
görev alan personel şeklindedir.

• Degerlendirme Görüsmeleri
• Bireysel Müdahale Görüsmeleri (Uzun Süreli Bireysel Görüsme)
• Denetimli Serbestlik Uygulamalarında Öfke Kontrolü Programı

Bu çalışmalar bireysel görüşme, grup çalışmaları, seminerler, boş zaman yapılandırmasına yönelik faaliyetleri içermektedir.

• Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Farkındalık Programı
• Hayat İçin Değişim Programı
• Öfke Kontrolü Müdahale Programı
• Bağımlılıkla Mücadelede Aile Eğitimi Programı
• Değerler Eğitimi
• Değişim Saati
• Manevi Rehberlik Programı

• Çocukları için Temel Yaklasım Müdahale Programı-ÇMP1
• Denetim Altındaki Çocuklar için Alkol ve Madde Müdahale Programı-ÇMP2
• Çocuklar için Genel Suçlu Davranısı Müdahale Programı-ÇMP3
• Çocuklar için Saldırganlıgı Önleme Müdahale Programı-ÇMP4
• Adım Adım Degisim Programı
• Gençler için Sigara, Alkol ve Madde Bagımlılıgı Farkındalık Programı

• Denetimli Serbestlik Hakkında Bilgilendirme
• Sağlık
• Kişisel Gelişim
• Aile
• Toplumsal Yaşam
• Hukuk

Denetim Planı: “[S]anık veya hükümlülerin Ardef sonrası belirlenen risk ve ihtiyaçlarına
göre hazırlanan, yükümlünün denetimli serbestlik sürecindeki tüm sorumluluklarının
yer aldığı (bireysel görüşme, grup çalışması, seminer, kamu hizmeti çalışması vb.) belgeyi ifade eder. Yükümlünün infazından sorumlu denetimli serbestlik memuru/vaka sorumlusu bu belge eşliğinde kişinin takibini yapar. Denetim planı yükümlünün risk ve ihtiyaç değerlendirmesinin (Ardef ) yapıldığı gün hazırlanır. Aynı gün yapılamaması durumunda en geç beş iş günü içerisinde hazırlanması beklenir. Denetim planında, planı hazırlayan denetimli serbestlik memuruyla denetim ve planlama bürosunda görevli uzman ile sanık veya hükümlünün imzası bulunur”

Denetimli serbestlik müdürlüklerince çeşitli ihtiyaçlara yönelik olarak projeler de uygulanmaktadır. Örneğin Avrupa Birliği ve UNICEF’in de desteklediği “Türkiye’de Denetimli Serbestlik Hizmetlerinde Çocuklar İçin Etkili Bir Risk Değerlendirme Sisteminin Geliştirilmesi” kısa adıyla DENGE Projesi, adalet sistemi içerisinde yer alan
çocuk ve ailelerine yönelik olarak geliştirilen büyük çaplı bir projedir.

• Hükümlünün cezasının açık bir ceza infaz
kurumunda ya da çocuk eğitim evinde infaz
ediliyor olması
• Hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl
veya daha az süre kalmış olması
• Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda geçirdiği
süreyi iyi hâlli olarak geçirmiş olması
• Belirtilen ilk üç şartı taşıyan hükümlünün
denetimli serbestlik infaz usulünden yararlanmak
için talepte bulunması

• Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen
süreler içinde düzenli olarak başvurmak
• Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına
ve gerektiğinde mesleki uğraşlarına
ilişkin veya eğitime devam konularındaki
kontrol tedbirlerine uymak,
• Tedavi veya muayene tedbirine uymak,
• Konutunu terk etmemek,
• Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek,
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek ya
da ancak bazı yerlere gidebilmek,
• Belirlenen kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmamak.

• Eğitim kurumuna devam etme
• Belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri
yapmaktan yasaklanma
• Kamuya yararlı bir işte çalıştırma

• Bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında
çalıştırılma
• Eğitim kurumuna devam etme
• Rehberlik çalışmalarına katılma
• Denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek
diğer yükümlülüklere tabi tutulma

• Tıbbi tedaviye tabi tutulmak
• Tedavi amaçlı programlara katılmak
• Suçun mağdurunun oturduğu ve çalıştığı
yerleşim bölgesinde ikamet etmekten yasaklanmak
• Mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmaktan
yasaklanmak
• Çocuklarla bir arada olmayı gerektiren bir
ortamda çalışmaktan yasaklanmak
• Çocuklar hakkında bakım ve gözetim yükümlülüğünü
gerektiren faaliyet icra etmekten
yasaklanmak