Sosyal Hizmet ve Sosyal Çalışma Mesleği

Sosyal çalışma mesleği, sosyal değişim, insan ilişkilerinde sorun çözme ve güçlenmeye yardımcı olur ve kişinin iyilik halini geliştirmek için özgürleşmesini sağlamaya çalışır. Sosyal çalışma; insan davranışı ve sosyal sistemlerle ilgili kuramları geliştirerek, insanların çevreleriyle etkileşime girdiği noktalarda müdahalede bulunur. İnsan hakları
ve sosyal adalet ilkeleri sosyal hizmetin temelidir.

Türkiye’de sosyal hizmet eğitimi 1961 yılında Sosyal Hizmetler Akademisi ile başlamıştır.

Sosyal çalışmanın iki niteliği bulunmaktadır. Bunlardan ilki meslek olarak nitelikleri, ikincisi ise bir disiplin olarak niteliklerdir.

Sosyal çalışmanın mesleki değerlerini şu şekilde ifade edebiliriz: 1)Toplumsal hizmet ve olanaklardan eşit yararlanma sağlanmalıdır. 2) İnsanlığın refahı için toplumsal ve ekonomik koşullar iyileştirilmelidir. Birey, grup ve toplum düzeyindeki değişimlerle,
belirtilen amaçların gerçekleştirilmesine çalışılırken; a) mesleki bilgi ve beceriye dayanılmalı, b) mesleki amaç, kişisel çıkarların üzerinde tutulmalı, c) gizliliğe uyulmalı ve d) yapılan işin sorumluluğu üstlenilmelidir.

Sosyal çalışmanın meslek olarak görülmesi insanın sosyal varlık olarak değerlendirilmesi ile başlamaktadır. İnsanlar, sosyal varlıklardır. Birçok ihtiyaçları için diğer insanların yardımına ihtiyaç duymaktadırlar. Bireyin büyüme ve gelişimi diğer insanlar tarafından sağlanan rehberlik, beslenme ve korunmayı gerektirmektedir

Sosyal çalışma mesleği tüm insanların sosyal işlevselliği ile ilgilenmekle birlikte önceliği toplumun en savunmasız üyelerine, sosyal adaletsizliğe, ayrımcılığa ve baskıya uğrayan gruplara vermektedir. Toplumun en savunmasız üyeleri genellikle küçük çocuklar, zayıf yaşlılar, yoksullar, zihinsel ve fiziksel engelliler, eşcinseller ya da etnisiteleri veya ırkları nedeniyle azınlık olanlardır.

Sosyal çalışmacılar, insanların sosyal işlevselliğini geliştirme sorumluluğunu yerine getirebilmek için sosyal gelişim, sosyal tedavi ve sosyal bakım faaliyetlerinde bulunurlar.

Sosyal geliştirme hizmetleri müracaatçıyı, belirlenen bir soruna sahip olmadan belirli bir alanda daha ileri götürmeyi ve geliştirmeyi önemser. Bu hizmetlere şu durumlar örnek verilebilir; genç ve yaşlı vatandaşlar için hobi programları, sağlıklı bebek bakım evleri, evlilik geliştirme seansları ve meslek eğitim programları.

Sosyal çalışmacılar yetkilerini toplum, meslek, müracaatçı, kurum ve kendisi olmak üzere beş kaynaktan almaktadır.

Sosyal çalışma mesleğinin; insanların sorun çözme, baş etme ve gelişimsel kapasitelerini arttırmak; insanlara kaynak, hizmet ve olanak sağlayan sistemlerle müracaatçıları ilişkilendirmek; sistemlerin etkili ve insancıl olarak işlev görmesini
sağlamak ve sosyal politikaların gelişimi ve ilerlemesi için katkıda bulunmak olmak üzere dört temel amacı bulunmaktadır.

Sosyal çalışmanın etik standartları; müracaatçılara, meslektaşlara, uygulama ortamına, meslek elemanı olmaya, sosyal hizmet mesleğine ve topluma yönelik etik sorumluluklar olmak üzere altı başlık altında toplanmaktadır.

Sosyal hizmet uygulamalarında en sık görülen etik konular dört başlık altında ele alınabilir:
1) Bireylerin hakları ve refahına ilişkin konular

2) Kamu refahına ilişkin konular

3) Eşitlik, farklılık ve baskıya yönelik konular

4) Mesleki roller, ilişkiler ve sınırlara ilişkin konular

Sosyal çalışma mesleğinin etik değerleri altı bölümden oluşmaktadır.

1) Hizmet; 2) Sosyal Adalet; 3) Bireylerin Değer Yargıları ve Saygınlıkları; 4)  İnsan İlişkilerinin Önemi; 5) Dürüstlük; 6) Yeterlik

Sosyal çalışmacıların birbirleriyle ilişkili on temel rolü bulunmaktadır. Arabuluculuk Rolü, Savunuculuk Rolü, Eğiticilik Rolü, Klinik Uzmanlık ve Danışmanlık Rolü, Vaka Yöneticisi Rolü, İş Yükü Yöneticisi Rolü, Çalışanları Geliştirme Rolü, Yöneticilik Rolü, Değişim Ajanı Rolü, Profesyonellik Rolü.

Arabuluculuk rolünün işlevleri:
• Müracaatçının durumunun değerlendirilmesi,
• Kaynakların değerlendirilmesi,
• Yönlendirme,
• Sosyal hizmet sistemi içinde bağlantıları kurma.

Savunuculuk rolü, müracaatçıya kaynaklara ulaşma ve hizmet alma haklarının sağlanması için yardım etme, birey ya da grupları olumsuz etkileyen program ya da politikaların değişimi için etkin mücadele etme rolüdür.

Değişim ajanı rolünün işlevleri:
• Toplumsal sorunlar ya da politika analizi,
• Toplumun endişelerinin aktarılması,
• Sosyal kaynak gelişimidir.

Sosyal çalışma mesleğinin gerektirdiği yeterlikler temel uygulama ilkeleri ve uygulamacı yeterlikleri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

1. Başvuran ile sosyal çalışmacı arasında profesyonel bir ilişki kurulması,

2. Yöntem uygulamalarının bilimsel dayanaklı olması,

3. Bireyin bir bütün olarak ele alınması,

4. Meslek bilinci ile hareket edilmesi,

5. Başvuran merkezli bir anlayışın geçerli olması,

6. Başvuranla ilgili aksayan yönlerden çok güçlü yönlere vurgu yapılması,

7. Mesleki etiğe uygun davranılması,

8. Sosyal adaletten yana olunması.

İletişim ve bağlantı kurma, geliştirme ve muktedir kılma, değerlendirme ve plan yapma, müdahale etme ve hizmet sunma, kurum içinde çalışma, mesleki yetkinliği geliştirme.