Dijital Oyun ve Tüketici

Dijital oyun elektronik bir cihaz yardımıyla oynanan herhangi bir oyun olarak adlandırılmaktadır. Dijital oyunlar televizyon, konsol, bilgisayar, cep telefonu, kısaca oyun oynanabilen tüm cihazlar için tasarlanmakta ve onlar aracılığıyla oynanmaktadır.

Özellikle dijital oyun ve video oyun terimleri gerek literatürde gerekse toplum içinde sıklıkla birbirinin yerine kullanılmakta ve aynı anlamı taşıdığı düşünülmektedir. Video oyun kavramı oyunun görüntü cihazlarına bağlılığını işaret eder. Diğer bir ifadeyle, oyunun ekranda görsel biçimde görünmesi onu video oyun yapan en temel unsurdur. Video oyunlar bilgisayar, cep telefonu, televizyon vb. ekrana sahip aygıtlar aracı- lığıyla oynanabilmektedir. Dijital oyun ise adından da anlaşıldığı gibi dijitaldir; oyunun çalışma pren- sibinin 0 ve 1’den oluşması onu dijital oyun olarak kategorilendirmeye yeterlidir. Her video oyun diji- tal teknolojileri barındırsa da dijital oyunların hatı- rı sayılır çoğunluğu video oyundur; dolayısıyla her dijital oyun video oyun değildir. Örneğin, görme engelliler için görüntünün olmadığı sesli bilgisayar oyunları vardır (Wang, 2015: 12 - 13). Bu çerçeve- de ele alındığında dijital oyunun video oyunu içine alan çatı bir kavram olduğunu söyleyebiliriz.

Prensky (2001), dijital oyunları “tarihin en ilgi çekici eğlencesi” olarak görmekte ve bu iddiasını dijital oyunun şu özelliklerini belirterek savunmaktadır:

“(1) Oyun bir eğlence biçimidir. Bu bize keyif ve haz verir. (2) Oyun, oyun oynama biçimidir. Bu bize yoğun istekli ve tutkulu bir katılım sağlatır. (3) Oyunun kuralları vardır. Bu bizi yapılandırır. (4) Oyunun amaçları vardır. Bu bizi motive eder. (5) Oyun interaktiftir. Bu bizi harekete geçirir. (6) Oyun uyarlanabilir. Bu bize akış sağlar. (7) Oyunun sonuçları ve geri bildirimleri vardır. Bu bizim öğrenmemize katkıda bulunur. (8) Oyunda kazanmak vardır. Bu bizim egomuzu tatmin eder. (9) Oyunda çatışma, rekabet, meydan okuma ve karşı gelme vardır. Bu bize adrenalin verir. (10) Oyunda problem çözme vardır. Bu bizim yaratıcılığımızı tetikler. (11) Oyunda etkileşim vardır. Bu bize sosyal gruplar verir. (12) Oyunda hikâye ve betimleme vardır. Bu bize duygu verir.”

Cambridge Üniversitesi’nde EDSAC bilgisayar ile 1952’de hazırlanan OXO (Dokuz kare oyunu), tarihteki ilk video oyun olarak kabul edilir. Oyun, oyuncuların telefon tuşlarıyla komut vererek bil- gisayara karşı oynadığı türden bir oyundur. Geniş kapsamlı ele alındığında ise dijital oyunların geçmi- şi çoğunlukla Tennis for Two (1958) ve Spacewar! (1962) adlı oyunların prototiplerine dayanmaktadır (O’Hagan & Mangiron, 2013: 46).

Whitton (2010: 23-27), oyun üzerine yapılan birçok tanımdan yola çıkarak oyunu niteliğine göre ona ayırmaktadır. Her oyun tek bir niteliğe sahip olabildiği gibi, aynı anda birden çok niteliğe de sa- hip olabilir. Bunlar;Yarışma, Meydan Okuma, Keşfetme, Fantezi / Kurgu, Hedef, Etkileşim, Sonuç, Topluluk, Kurallar, Güvenlik'tir.

Dijital oyunun oynanabilmesi için bir platform gerekmektedir. Bu platformları taşınabilir ve taşınabilir olmayan şeklinde iki ayrı kategoride değerlendirmek mümkündür.Taşınabilir olmayan platformlar bilgisayar ve oyun konsolu gibi genellikle belirli bir yerde olan ve çalıştırılan cihazları kapsamaktadır. Taşınabilir platformlar ise kişinin her an yanında taşıyabildiği, cep telefonu, el oyun kon- solları ve diğer mobil cihazları ifade etmektedir.

Dijital oyun platformları, çekirdek birim, girdi, çıktı, depolama ve ağ bağlantısı gibi ana bileşenlerine göre ayrılmaktadır.

Dijital oyunları türlerine göre konsol oyunları, bilgisayar oyunları, sosyal ağ oyunları ve mobil oyunlar olarak dört kategoride inceleyebiliriz.

Sosyal ağ oyunları, bir sosyal ağ aracılığıyla çev- rim içi oynanan oyunları kapsamaktadır. Sosyal ağ oyunlarını diğer dijital oyun türlerinden ayıran en temel özellik oyunun sosyal ağ platformunda oy- nanmasıdır. Başta Facebook olmak üzere, sosyal ağlara kayıtlı kullanıcı sayısının düzenli olarak art- ması sosyal ağ oyunlarının dijital oyun sektörün- de önemli bir yer edinmesine yardımcı olmuştur.

Mobil oyun sektörünü bü- yüten ise akıllı telefonların ortaya çıkışı ve uygulama mağazaları olmuştur. Özellikle IOS ve Android’lerin uygulama mağazaları, birçok yazılımcının ve yazı- lım şirketinin uygulamalarını tüketicilere sunmasına imkân tanımıştır.

Dijital oyunun büyü- me ve gelişim dönemlerinde kişisel bilgisayarların hanelerde yaygınlaşması, oyun pazarındaki konsol tekelini kırmıştır. Bu dönemle birlikte oyun şirket- leri yalnız konsol için değil aynı zamanda bilgisayar- lar için de oyun hazırlamaya başlamıştır.

Oyuncu sayısı ve kazancıyla mobil oyunlar, dijital oyun sektörünün lokomotifi hâline dönüşmeye başlamıştır.

İngilizce “free” ve “premium” kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Teknoloji şirketlerinin ürünlerini ve onla- rın temel özelliklerini kullanıcılara ücret- siz sunduğu, gelirlerini ise gelişmiş özellik- leri satarak ve reklam göstererek sağlamayı amaçladığı bir iş modelidir.

IAB (2014), oyunlarda reklam türlerini üçe ayırmaktadır:

1. Oyun dışı reklamlar: Bu reklam türü, oyu- nun içeriğinden bağımsız olarak gösterilen reklamları kapsamaktadır. Reklam banner’ı, videosu, metni vb. şekillerde oyun yüklenir- ken, bir başka bölüme geçerken veya çeşitli aralarda gösterilir.

2. Oyun içi reklamlar: Oyunun içinde yer alan reklamlardır. 2019 yılında mobil oyun sektörünün en büyük ikinci gelir kaynağı- nı 13,8 milyar dolar ile oyun içi reklamlar oluşturmuştur. Bu gelirin 2024 yılına kadar üç katına çıkması beklenmektedir (Face- book Audience Network, 2020). Oyun içi reklamlar iki alt başlıkta incelenmektedir.

2.1. Dinamik oyun içi reklamcılık: Diji- talleşmeyle birlikte ortaya çıkan en verimli ve yaygın oyun içi reklam- cılık türüdür. Reklam verenlerin, oyunların içine gerçek zamanlı ola- rak reklam vermesine olanak tanır. Reklamlar, oyunda yer alan reklam panoları, posterler, otobüs durakları vb. alanlarda gösterilir. Ayrıca, kişisel verilere dayalı metin tabanlı ve görsel reklamlar da bu türün içinde yer al- maktadır.

2.2. Sabit oyun içi reklamcılık: Oyunun içine entegre edilmiş reklamları içe- ren türdür. Reklamlar, oyunun geliş- tirme aşamasında ilgili alanlara ek- lenir. Televizyon, radyo veya gazete reklamları gibi kitlesel bir hedefleme söz konusudur.

3. Reklam oyunları: Reklam ve oyun kelime- lerinin birleşmesiyle oluşan (Advergaming), bir ürünü veya markayı tanıtma amacıyla özel olarak hazırlanan oyunlardır. Diğer bir ifadeyle, reklamın kendisi bir oyundur ve oyunun oynanması ile reklama maruz kalınması iç içedir. Reklam oyunları, mar- kanın tüketicileri eğlendirerek ve onlarla etkileşime girerek olumlu bir bağ oluştur- masına yardımcı olur.

Dijital Emek; artı değer üreten çevrim içi kullanıcı faaliyetlerini betimlemek için kullanılmaktadır.

Araştırmalara göre 2,5 milyarı aşan dijital oyun tüketi- cilerinin %72’si 18 yaş ve üstü grupta yer almaktadır. Tüm oyuncuların yaş ortalaması ise 34’tür.

Yapılan araştırmalara göre dijital oyun oynayan- ların yarısını kadınlar yarısını erkekler oluştur- maktadır. Dolayısıyla dijital oyunların baskın olarak tek bir cinsiyet tarafından oynanmadığı söylenebilmektedir.

mobil oyun- cular beş farklı kategoriye ayrılmaktadır (Google Play, 2017):

1. Bağlı Meraklılar: Bağlı meraklılar, oyunda ilerlemek, hem kendini hem de diğerlerini test etmek ve oyundan alınan keyif ile ken- dini ödüllendirmek isteyen oyunculardır. Neredeyse her türlü oyunu oynarlar. Oyun- ları büyük oranda arkadaş çevresinden keş- federler. Erkek oyuncular ağırlıktadır.

2. Oyun Kâşifleri: Her türlü oyunu oynamayı sevseler de aksiyon ve bulmaca oyunlarını daha çok yönelirler. Daha az sosyaldirler. Oyunları genellikle uygulama mağazaların- daki en çok indirilen oyunlar sayfasından, reklamlardan veya YouTube’da yer alan oyun videolarından bulurlar. Erkek oyuncular ağırlıktadır.