Sosyal Medya ve Dijital Okuryazarlık

Görsel okuryazarlık: Fotoğraf, resim ve grafik tasarımı anlamak ve üretmek için gerekli yetkinliklerdir.

Bilgi okuryazarlığı: Bilgi kaynaklarının niteliğini araştırmak, bulmak ve değerlendirmek için gerekli yetkinliklerdir.

Haber okuryazarlığı: Haber ve bilgilerin güvenilirliğini analiz etmek ve değerlendirmek için eleştirel düşünme becerilerinin kazanılmasıdır.

Dijital okuryazarlık: İnternet ve sosyal medya kullanımına aktif katılım için gerekli beceriler, zihin alışkanlıkları ve yetkinliklerdir.

Veri okuryazarlığı: Bütün biçimlerdeki verileri anlama, kullanma, eleştirel olarak analiz etme ve bunlarla çalışma ile ilgili bilgi ve yetkinliklerdir. 

Medya okuryazarlığı temel olarak medyadaki içerikleri yorumlama ve analiz edebilme olarak nitelendirilebilir. Bu noktada medya ile kastedilen geleneksel kitle iletişim araçlarıdır.

• Klasik okuryazarlık (okuma-yazma-anlama), yüzyıllar boyunca hakim olup ilköğretimin önemli bir rol oynadığı okuma-yazma sürecine karşılık gelmektedir.

• Görsel-işitsel okuryazarlık, film ve televizyon gibi elektronik medya ile ilgili görüntü ve sıralı görüntülere odaklanır.

• Dijital okuryazarlık veya bilgi okuryazarlığı, bilgisayar ve dijital medyadan kaynaklanır ve yeni beceriler öğrenme gerekliliğini beraberinde getirir. Bu, çok yeni bir kavramdır ve genellikle modern dijital araçlar için gereken teknik becerilere atıfta bulunmak için eş anlamlı olarak kullanılır.

• Medya okuryazarlığı, medya yakınsamasının bir sonucu olarak ihtiyaç duyulan medya okuryazarlığı, bilgi toplumunun gelişiminin ileri aşamalarında ortaya çıkan elektronik medya (kitle iletişimi) ve dijital medyanın (multimedya iletişimi) birleşmesidir. Bu medya okuryazarlığı, okuma ve yazma (anlamadan-yaratıcı becerilere), görsel-işitsel, dijital ve yeni beceriler olmak üzere önceki okuryazarlık biçimlerinin kontrolünü içermektedir.

Önceden ayrı olan araçların bir araya gelmesidir. Medya yakınsamasının somutlaştığı alanlardan biri de araçların işlevidir. Örneğin cep telefonları mesajlaşma cihazı, kamera, MP3 çalar, radyo, oyun konsolu, internet ve e-posta portalı ve aynı zamanda bir telefon işlevi görür.

• Kitle iletişim araçları, bireyler üzerinde çok çeşitli olumsuz etkiler sunma potansiyeline sahiptir. Bunun yanı sıra medya ayrıca bir dizi potansiyel olarak olumlu etki de sunar.

• Medya okuryazarlığının amacı, insanların kendilerini potansiyel olarak olumsuz etkilerden korumalarına yardımcı olmaktır. Daha fazla medya okuryazarı olmanın amacı, kişinin hayatındaki etkiler, özellikle de kitle iletişim araçlarının sürekli etkisi üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmaktır.

• Medya okuryazarlığı geliştirilmelidir ve bu gelişim her bireyin çabasını, uzmanların yönlendirmesini gerektirir.

• Medya okuryazarlığı çok boyutludur. Medya, insanları hem doğrudan hem de diğer insanlar, kurumlar ve kültür aracılığıyla dolaylı olarak bilişsel, tutumsal, duygusal, fizyolojik, davranışsal olarak birçok yönden sürekli olarak etkiler.

• Medya okuryazarlığının önemli bir bileşenini, bir mesaj (bilgi veya metin) ve bunun değerlendirilmesi hakkında eleştirel düşünme oluşturur.

• Teknik beceriler hayati bir rol oynar.

• Medya üretimleri oluşturma ile ilgili beceriler önemlidir.

• İletişim yetkinlikleri ile yeni medya ve bilgi iletişim teknolojilerini kullanan iş birliği de dahil olmak üzere bireyin sosyal işleyişi, etkileşim ve medya yakınsamasıyla sıkı sıkıya ilişkili olan yeni yetkinliklerin alanıdır.

“Erişim”, “analiz”, “değerlendirme” ve “içerik oluşturma” medya okuryazarlığının unsurlarını oluşturur. Erişim ile ifade edilen kitle iletişim araçlarının ve günümüzde internetin içeriğine erişme olup gelişen ve toplumsal bir süreçtir. Analiz, iletişim araçlarındaki içeriklerin değerlendirilmesine yönelik analitik bir yetkinliktir. Değerlendirme unsuru estetik, siyasal, ekonomik ve toplumsal bir bağlam çerçevesinde değerlendirme yapmayı vurgular. İçerik oluşturma ise kitle iletişim araçlarındaki içeriklerin kimler tarafından, nasıl üretildiğine yönelik anlayışı vurguladığı gibi sosyal ağlar aracılığı ile üretilen içeriğe yönelik bir anlayış geliştirmeyi de vurgular.

 • Mesajı kim gönderiyor ve mesajı gönderenin amacı nedir?

• Dikkat çekmek ve dikkati tutmak için hangi teknikler kullanılıyor?

• Bu mesajda hangi yaşam tarzları, değerler ve bakış açıları temsil edilmektedir?

• Farklı insanlar bu mesajı nasıl farklı yorumlayabilir?

• Bu mesaja ne dahil edilmemektedir?

Yeni medya ya da dijital medya; sosyal medya, internet, video oyunları, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçekliğin yanı sıra geleneksel medyanın herhangi bir dijital biçimini içerir.

• Bilgi ve iletişim için yeni teknolojiler ve bunların kullanımına yönelik yeni vizyonlar, bu teknolojiler içinde yer alan okuryazarlık görevlerine yeni potansiyeller getirilmesini gerektirir. İnternetin ve diğer yeni bilgi-iletişim teknolojilerinin etkin kullanımı yeni sosyal uygulamalar, beceriler, stratejiler ve hazırlıklar gerektirir.

• Yeni okuryazarlıklar, dünya topluluğuna sivil, ekonomik ve kişisel katılımın merkezinde yer alır.

• Yeni okuryazarlıklar teknoloji değiştikçe hızla değişirler. Dolayısıyla söz konusu okuryazarlıklar sürekli olarak yenilenecektir.

• Yeni okuryazarlıklar çoklu, çok modlu ve çok yönlüdür. Böylece, onları anlamak için birden fazla bakış açısı gerektiren analizlerden yararlanılır.

Eleştirel anlama için medya içeriğini bağlamsal ve sosyal düzeyde analiz edebilme ve değerlendirebilme

Medya içeriğini, bu içeriğin sosyal anlamlarını ve etkilerini eleştirebilme, sentezleyebilme ve kendi anlayışını inşa edebilme

• Bilgi becerileri: Bilgi yönetiminin temel kavramları ve bilgi yönetimi ile ilgili teknikler ve yöntemler söz konusu beceriler kapsamında yer alır. Bu kategori; problem tanımlama, konu arama, analiz, sentez, içerik sistemleştirme, değerlendirme, yorumlama ve problem çözme veya doğru bir şekilde çalışmak için bilgi uygulamasına erişime yönelik yöntem ve stratejilerden oluşur.

• Dijital araç kullanımı: Çeşitli yazılım uygulamalarını öğrenmek ve kullanmak için gerekli beceri ve yeterlilikler, günlük yaşam kolaylığı ve hedeflere ulaşmak için dijital araç kullanımı, temel bilgisayar problemlerini yönetme ve çözme becerisi, iletişim becerileri, ağlardaki kişisel bilgileri yönetme becerisi, ortak çalışma ve etik için teknolojinin uygulanması olup çeşitli bilişsel beceriler gerektirir.

• Dijital dönüşüm: Yeni bilgi formları üretmek, geliştirmek, tasarlamak ve sunmak, birlikte öğrenerek yaratıcı bir şekilde dijital inovasyon üretmek, nelerin geliştirilebileceğini yansıtmak ve çalışmaları yayınlamak amacıyla değerlendirme becerilerinin kullanılarak internet bilgilerinin telif hakkını da anlayarak bilginin pekiştirilmesidir.

• Temsil: Tüm medya gibi, dijital medya da dünyayı basitçe yansıtmaktan çok temsil etmektedir.

• Dil: Gerçekten okuryazar olan bir birey sadece dili kullanmakla kalmaz, aynı zamanda dilin nasıl çalıştığını da anlayabilir. Bu kısmen, belirli iletişim biçimlerinin “dil bilgisini” anlama meselesidir fakat aynı zamanda belirli türlerin daha geniş kodlarının ve geleneklerinin farkındalığını da içerir.

• Üretim: Okuryazarlık ayrıca kimin kiminle ve neden iletişim kurduğunu anlamayı da içerir. Dijital okuryazarlık aynı zamanda reklamın, tutundurmanın ve sponsorluğun küresel rolü ve bunların mevcut bilgilerin doğasını nasıl etkilediği konusunda daha geniş bir farkındalığı da içerir.

• Okuyucu / izleyici / dinleyici: Okuryazarlık, kişinin bir okuyucu / izleyici / dinleyici (kullanıcı) olarak kendi konumunun farkındalığını da içerir. İnternet söz konusu olduğunda, bu durum kullanıcıların sitelere nasıl eriştiği, onlara nasıl hitap edildiği ve onların nasıl yönlendirildiği (veya gezinmeye teşvik edildiği) ve bunlar hakkında nasıl bilgi toplandığı konusunda bir farkındalık gerektirir.

Güncellik: Bilginin güncelliği

İlgililik: Bilginin ihtiyaçlar için önemi

Yetkili kişi: Bilginin kaynağı

Doğruluk: İçeriğin güvenilirliği ve doğruluğu

Amaç: Bilginin var olma nedeni

Yetkili kişi olarak adlandırılan kriterde mesajın kaynağı öne çıkar. Bilgiyi kimin oluşturduğu ve bilgiyi oluşturan kaynağın konu hakkındaki uzmanlık düzeyinin nasıl olduğu şeklindeki sorular bilginin kaynağını değerlendirmeye yöneliktir.

• Teknik yetkinlikler: Teorik ve pratik bilgiler olup bu bilgilerin sosyal medya araçlarını, uygulamalarını çalıştırmak için gerekli becerilere dönüştürülmesidir.

• Bilişsel yetkinlikler: Sosyal medya içeriğini analiz etme ve değerlendirme kapasitesidir. Analiz, sosyal medya içeriğinin (aynı zamanda kişinin kendi içeriğinin) oluşturulduğu ve iletildiği sosyal, kültürel, siyasal, ekonomik ve tarihsel bağlamın sorgulanması, yorumlanması, yansıtılması ve anlaşılması anlamına gelir. Bu bilgi daha sonra içeriğin ilgili, önemli, taraflı, gerçekçi, güvenilir ya da doğru olup olmadığını değerlendirmek veya buna karar vermek için kullanılabilir.

• Duygusal yetkinlikler: Sosyal medyaya ya da kişinin kendisinin veya başkalarının bu medyadaki faaliyetlerine yönelik duygusal eğilimdir.

• Dikkat: Bireylerin nasıl düşündüklerinin, insanların araçları nasıl oluşturup birbirlerine bunları nasıl kullanmayı öğrettiklerinin, grupların nasıl sosyalleştiğinin ve insanların medeniyetleri nasıl dönüştürdüğünün temel yapı taşıdır.

• Katılım: Günümüz medyası, insanların başkalarının düşüncelerini bilgilendirmesine, ikna etmesine ve etkilemesine olanak tanır ve en önemlisi, her ölçekte faaliyet düzenlemelerine yardımcı olur. Bu şekilde, insanlar katılım okuryazarlığından iş birliği okuryazarlığına geçmiş olur.

• İş birliği: Dikkat ve katılım teknolojilerini ve tekniklerini kullanmak, insanların sosyal medyanın ortaya çıkmasından önce denenmesi çok zor veya pahalı olan şekillerde iş birliği içinde birlikte çalışmasına olanak tanır.

• Ağ farkındalığı: Sosyal ağlar insan olmanın önemli bir parçasıdır, ancak geçmişte ağa hangi insanların ve kaç kişinin dahil edileceği konusunda fiziksel sınırlamalar bulunmaktaydı. Teknolojik ağlar dünyanın diğer ucundaki insanlarla birkaç saniye içinde iletişim kurulmasını sağlar.

• Eleştirel tüketim: Neyin ve kimin güvenilir olduğunu, neyin ve kimin güvenilir olmadığını çevrim içi olarak anlamaya çalışmanın okuryazarlığıdır.

Sosyal medya okuryazarlığının içerik ve yetkinlikler olmak üzere iki boyutu bulunur. İçerik, sosyal medya okuryazarlığını kazanmak için gerekli olan farkındalık, anlama ve bilgiyi ifade eder. Yetkinlikler, sosyal medya okuryazarlığını sergilemeye yönelik beceri ve yeteneklerdir.

• Reklamın tanınması: Reklamı diğer medya içeriklerinden (örneğin televizyon programları, editoryal Web içeriği) ayırt etmek • Reklamın kaynağının tanınması: Reklam mesajları için kimin ödeme yaptığını anlamak • Hedef kitlenin algılanması: Kitle hedefleme ve segmentasyon kavramlarını anlamak • Reklamın satış amacını anlamak: Reklamın ürünleri satmaya çalıştığını anlamak • Reklamın ikna edici amacını anlamak: Reklamın; tüketicilerin davranışlarını, örneğin bir ürün hakkındaki tutumlarını ve bilişlerini değiştirerek onları etkilemeye çalıştığını anlamak • Reklamverenin ikna edici taktiklerini anlamak: Ürünü geliştirmek ve idealize etmek için reklamverenler tarafından kullanılan belirli stratejileri anlamak • Reklamın taraflı olmasının anlaşılması: Reklamı yapılan ve gerçek ürün arasındaki tutarsızlıkların farkında olmak

Üstü kapalı veya açık ticari mesajlar içeren çevrim içi video oyunlarıdır. Oyunreklam bir oyun formatında reklam mesajları, logolar ve ticari karakter içeren bir markalı eğlence biçimidir.