Sosyal Medya ve Siyasal Kutuplaşma

Belirli farklılıkların toplum üyelerini zıt kutuplara ittiğini ileri süren ilk yaklaşımın Marksizm’in sınıf temelli analizi olduğu söylenebilir.

Benzer bir kuram, Edward Shils’in 1960’lardan itibaren savunduğu ünlü merkez-çevre karşıtlığı tezidir. Shils, her toplumun bir merkezi olduğunu ve toplumsal değerlerin bu merkezde ortaya çıktığını savunur. Söz konusu yaklaşımların ortak noktası, siyasal iktidardan pay alabilmek için toplumun merkezinin temsil ettiği değerleri savunan bir seçkin grubuna mensup olmanın gerekliliğidir.

Örneğin ahlaki nedenler ya da hukuki soruşturma geçirme korkusuyla çok sayıda kişinin, aslında bu şekilde düşünseler de yabancı düşmanlığı veya bir etnik ya da dini grubun doğrudan suçla ilişkilendirilmesiyle ilgili ifadeler kullanmaktan kaçındıkları söylenebilir ancak aynı düşüncelerin önde gelen siyasetçiler tarafından kullanılmasıyla toplum içinde kullanımları artmaktadır. Aynı zamanda, söz konusu tezlerin gerçeklerle bağdaşıp bağdaşmaması da sorun edilmez. Nitekim yaşanan bu sürece post-truth (hakikat sonrası) denilmektedir.

Kuşkusuz kutuplaşmayla ilgili tartışmaların merkezinde bu kavramın yukarıda sözü edilen olumlu ya da nötr anlamları bulunmaz. Tam tersine günümüzde kutuplaşma tartışmaları, söz konusu olgunun demokrasiye ve toplumun birlikte yaşama kültürüne verdiği zarar ekseninde yoğunlaşmıştır.

Söz konusu tartışmaların kaynağında ise liberal demokrasilerin derin bir kriz içinde bulundukları iddiası yer alır. Söz konusu krizler ise dünyanın farklı yerlerinde yaşanan ekonomik krizler, göçmen/mülteci dalgaları aracılığıyla görülen aşırı insan hareketleri, siyasal ayrılıkların temeline dinsel, dilsel, etnik, bölgesel vs. farklılıkların yerleşmesi ve siyasetçilerin tüm bu süreçlerde ortaya çıkan yeni toplumsal sorunlara cevap
olarak geçmiştekine göre çok daha popülist bir dil kullanmaya başlamalarıdır.

Kutuplaşmanın demokrasiye en büyük zararlarından biri, seçmenlerin kendi çıkarlarını savunduğunu düşündükleri parti veya liderler lehinde demokratik değerleri ve adil seçimleri bile feda edebilmeleridir.

Bilindiği üzere demokrasinin kendini koruma yollarının belki de en önemlisi düzenli aralıklarla yinelenen
serbest seçimlerdir.

Kutuplaşmanın demokrasiye en büyük zararlarından biri, seçmenlerin kendi çıkarlarını savunduğunu düşündükleri parti veya liderler lehinde demokratik değerleri ve adil seçimleri bile feda edebilmeleridir. Kutuplaşan bir zeminde seçmenlerin kendi içinde bulundukları siyasal kanadın her ne pahasına olursa olsun kazanması yönünde çaba harcamaları demokratik rekabetin koşullarını ortadan kaldıracaktır. Zira kutuplaşmış bir siyasal iklimde birey, kendi içinde bulunduğu tarafın diğer kesime karşı mutlak bir ahlakî üstünlüğe sahip olduğunu düşünecektir.

Nitekim Platon, daha ilk çağda, tiranların halkı birbirine düşürerek kendi adaletsiz yönetimlerini perdeleyeceğini ve insanların kendisine karşı blok halinde hareket etmelerini önleyeceğini savunmuştur

Çoğulculuk: Demokratik siyasal toplumlarda, aynı anda, çıkarları ve görüşleri farklı çok sayıda grubun bulunması ve bunların karar alma süreçlerini etkilemek amacıyla birbirleriyle özgür şekilde yarışmasıdır.

Francis Fukuyama’nın “tarihin sonu” teziyle (1992) örneklendiği üzere, liberal demokrasilerin
küresel ölçekte zaferini ilan etmesiyle dünyanın hemen her yerinde siyasal özgürlüklerin genişlemesi
yönünde bir beklenti oluşmuştur. 

İslamofobi, İslam’a “korku” anlamına gelen“fobi” teriminin eklenmesinden oluşan bu kavram, Batı ülkelerinde, Müslümanlara dinî kimliklerinden ötürü ayrımcılık yapılmasını, düşmanlık benimsenmesini, hatta kin ve nefretle yaklaşılmasını ifade eder.

Özellikle medya gruplarının büyümeleriyle birlikte kendi çıkarlarıya da siyasal amaçları doğrultusunda kutuplaştırıcı yayınlar yapabildikleri ya da bu şekilde politikalar izleyen siyasetçilerin amaçlarına hizmet ettikleri
sıklıkla savunulan bir iddiadır. Bu durum pek çok demokratik ülke için de geçerlidir. Örneğin hâlen ABD’nin en büyük iki medya kuruluşundan Fox, Cumhuriyetçi Partiye, CNN ise Demokrat Partiye yakın olarak kabul edilir.

Daha açık bir ifadeyle, tartışma programlarından ya da siyasal içerikli yayınlardan insanların beklentisi adeta
kendi kanaatlerinin onaylanmasıdır. Yani bireylerin siyasi içerikli programları farklı yaklaşımlarla tanışmak veya yeni bilgiler edinmek yerine kendi tezlerini onaylayan argümanlarla karşılaşmak için izledikleri söylenebilir.

Son dönemde çok sayıda gazete de bu akıma kapılmakta ve geleneksel mecralarını terk ederek yalnızca internet platformunda yayın yapmaktadır. Dolayısıyla internet günümüz iletişiminin merkezine yerleşmiştir ve bu platformun en etkili yüzü de interaktif iletişime izin veren sosyal medyadır.

Aynı süreçte sosyal medya etkisi nedeniyle geleneksel iletişim stratejilerinin değiştiği de görülür. Öyle ki televizyonlar haberlerde daha kısa görüntüler kullanmaya başlamıştır. Yazılı medyanın durumunun ise çok daha kötü olduğu söylenebilir. İnternet teknolojisinin güç kazanmasıyla önce çok uzun süreler yayımlanan aylık ve haftalık dergilerin önemlice bir kısmı basılı versiyonlarına son vermiş ve çevrim içi ortamda yayın yapmaya başlamıştır. Son dönemde çok sayıda gazete de bu akıma kapılmakta ve geleneksel mecralarını terk ederek yalnızca internet platformunda yayın yapmaktadır. Dolayısıyla internet günümüz iletişiminin merkezine yerleşmiştir ve bu platformun en etkili yüzü de interaktif iletişime izin veren sosyal medyadır.

Üstelik pek çok sosyal paylaşım platformunda müstear isim (nickname) kullanmak mümkündür. Böylece kullanıcılar kolektif olarak yorum ve değerlendirme yapma imkânına sahiptir. Dolayısıyla internet ortamında daha denetimsiz şekilde paylaşımda bulunma durumuyla sıklıkla karşılaşılır. Sosyal paylaşım sitelerinin insanlar arasındaki ilişkilere olumsuz etkileri bağlamında bir diğer sorun bu denetimsizlikle yakından ilişkilidir.

Buna karşılık, muhatabın doğrudan karşıda olmadığı sosyal platformlarda kişilerin öz denetim düzeyleri düşebilir. Böylece başkalarıyla iletişim kurulurken daha saldırgan, aşağılayıcı veya yaralayıcı bir dil kullanılması durumuyla karşılaşılabilir. Bu durum, en genel şekilde siyasal nezaketsizlik (political incivility) ifadesiyle nitelendirilir

Yayılan asılsız haberler, genelde spekülatif içerikli olduklarından ya da belirli bir kesimin hassasiyetlerine seslendiklerinden ülke içinde kutuplaşmanın artması yönünde etkiye yol açmaktadır.