Sosyal Medyada İstihbarat ve Karşı Propaganda

İstihbarat bir süreçtir ve verilerin beşeri zihinlerde bilgiye, bilginin ise analitik düzeyde istihbarata dönüşmesini içermektedir. Bu kapsamda en temel düzeyde istihbaratı, ihtiyaç duyulan bilgilerin çeşitli analiz yöntemlerinden geçirilerek istifade edecek noktaya (kişi, şirket veya devlet) raporlanması olarak tanımlamak mümkündür.

İstihbarat faaliyetleri, genellikle devletler tarafından stratejik seviyede merkezi istihbarat kurumları tarafından, diğer seviyelerde ise güvenlik ve kolluk güçleri tarafından yürütülmektedir. Gerek savaş gerekse barış zamanlarında devletin
aleyhine sürdürülecek olan her türlü casusluk, sabotaj, yıkıcı ve bölücü faaliyetlere karşı yürütülen faaliyetlerin bilinmesi, önlenmesi ve öngörülmesi oldukça önemlidir.

Geçmişte istihbarat faaliyetlerinin genellikle devlet içinde bölücü/yıkıcı faaliyetlerin takibi ile dış devletler hakkında bilgi toplama teknikleri arasında sınırlı kaldığı söylenebilir. Günümüzde ise istihbarat faaliyetleri küresel terörizmle mücadele,
siber casusluk, yeni toplumsal hareketler, aşırıcılık yanlısı olduğu gerekçesiyle daha fazla vatandaşın izleme ve takibi gibi daha faal bir alanda kendini göstermeye başlamıştır.

Sosyal medya istihbaratını internetteki her türlü sosyal medya web sitesinde dolaşan veriler üzerinde gerçekleşen bilgi toplama ve analiz etme çalışması olarak özetlemek mümkündür. Sosyal medya istihbaratı, internet dünyasındaki veriler arasında öne çıkan eğilimleri, etkileri, görüşleri, geri bildirimleri, rekabet analizini, güçlü ve zayıf yönleri, kullanıcıların reaksiyonlarını, istihbarat bilgisini, karşı istihbarat ve soruşturma bilgilerini bize sunmaktadır
(Lai, 2015, s.138).

Boyd ve arkadaşları (2007, s. 210) sosyal medya ağlarını bireylerin; (a) sınırlı bir sistem içinde herkese açık veya yarı açık bir profil oluşturmalarına olanak tanıyan, (b) paylaştıkları diğer kullanıcıların listesini bağlantı olarak oluşturabildikleri ve (c) sistem içinde başkaları tarafından yapılan bağlantıları da görüntüleyebildikleri web tabanlı hizmetler olarak tanımlamaktadır.

Sosyal medya, katılımcı web veya Web 2.0’dan esinlenen, kullanıcıların metin, ses veya video gibi dijital içerik oluşturmasına ve paylaşmasına olanak tanıyan çeşitli internet hizmetleri kategorisinin hem teknolojisi hem de kullanımı olarak tanımlanmaktadır (Omand vd., 2012, s. 806).

Sosyal medyada kişiler arası etkileşimlerin çeşitli algoritmalar üzerinden analiz edilmesiyle sosyal medya istihbaratı elde edilmektedir.

Sadece 2011 yılında ABD’de Facebook üzerinden 12.300 suçlunun tespit edildiği bildirilmiştir (Omand vd, 2012). Bu durum, sosyal medya istihbaratının devletlerin kamu düzeninin korunması noktasında ne kadar etkin bir mecra olduğuna işaret etmektedir.

Belirtildiği üzere, istihbarat analizinde açık kaynaklardan edinilen bilgilere verilen değer geçmişten bu yana önemli olup istihbarat açısından mevcut bilgilerin yaklaşık %90’ının açık kaynaklardan elde edildiği bilinmektedir (Omand vd, 2012, s.803). Özellikle Facebook, Google+, Twitter ve Instagram gibi sosyal medya platformlarının sosyal hayatımızın giderek daha önemli unsurları olmasıyla bu platformlar uluslararası güvenlik ve kamu güvenliği bağlamında önemli açık bilgi kaynaklarını oluşturmuştur.

Açık Kaynak İstihbaratı (Open Source Intelligence, OSINT), kamuya açık bilgilerin sistematik olarak toplanması, işlenmesi ve analiz edilmesi sonucu elde edilen bilgiden istihbarat üretme disiplinidir.

Bir internet platformu ya da paylaşım sitesine anlık erişim sağlamış ve erişimi devam etmekte olan çok sayıda kişi, grup ya da organizasyon, kısaca dijital kalabalık olarak tanımlanmaktadır.

Sosyolojik bir terim olarak kalabalık, ortaklaşa bir uyarı sonucu belli bir yerde toplanan ve dikkatlerini bu uyarının yol açtığı ortak duygusal ilgi üzerinde toplamış herhangi bir anda ortak eyleme geçebilecek olan insan topluluğu olarak tanımlanabilir. Bilgi ve iletişim teknolojileri ise sosyolojik kalabalıkların tüm bu özelliklerini sosyal medya ortamında sanal ve dijital hâle getirmiştir.

İstihbaratta bilgi toplama açısından dijital kalabalıklarda üç temel tipolojiden bahsetmek mümkündür: (a) Pasif dijital kalabalıklar, (b) Kriz odaklı dijital kalabalıklar ve (c) Aktif dijital kalabalıklar.

Kitle Kaynak (Crowdsourcing) bir sorunun çözümü uzmanlar tarafından bulunamadığında, çözümün kitlelerden sağlanması sürecine verilen isim ya da sıfattır.

Kriz durumlarının analizini sağlamak amacıyla afet olayları karşısında sosyal medya üzerinde kendiliğinden oluşan gruplara kriz odaklı dijital kalabalık adı verilmektedir.

Türkçede kullanılan istihbarat kelimesi ise Arapça kökenli “muhaberat” yani haber alıp verme kavramından türetilmiş olup her ne kadar kavramsal anlam olarak içinde bilginin analizini içerse de kelime anlamı itibariyle eldeki bilginin paylaşılmasına vurgu yapmaktadır.

Veri madenciliği, büyük ölçekli veriler arasından faydalı bilgiye ulaşma işidir. Büyük veri yığınları içerisinden gelecekle ilgili tahminde bulunabilmesini sağlayabilecek bağlantıların bilgisayar programı kullanarak aranması olarak da tanımlanabilir. Günümüzde internet üzerindeki veri tabanlarında depolanan ham veri miktarı akıl almaz büyüklüklere ulaşmıştır.

1950’li yıllarda bilgisayar kullanımının önce ABD’de ardından gelişmiş ülkelerden başlayarak hayata hızla girmesinin ardından bilgisayar destekli veri depolama süreçlerinde de oldukça hızlı gelişmeler kaydedilmiştir. 1960’lı yıllardan itibaren veri toplama noktasında giderek genişleyen bilgisayar kullanım alanları, 1980’li yıllarda veriye erişimde yeni bir dönüm noktası oluşturmuş, 1990’lı yıllarla birlikte bilgisayar ortamında devasa veri depoları ortaya çıkmıştır. Aynı yıllarda internet kullanımının da başlaması ile 21. yüzyılın artık veri madenciliği dönemi olduğunu söylemek mümkündür (bk. Şekil 7.3):

Propaganda, çok sayıda insanın düşünce ve davranışlarını etkilemek amacını taşıyan önceden planlanmış bir mesajlar bütünü olup, tarafsız bilgi sağlama yerine, en temelde kendi kitlesini etkileyecek bilgiyi sunmayı hedeflemektedir. Propaganda, bir şahsın veya bir grubun, diğer grupların davranışlarını, herhangi bir durumda propagandacının arzuladığı şekilde reaksiyon göstermesinin sağlamak gayesiyle, her çeşit iletişim aracı kullanarak kontrol altına almaya veya değiştirmeye bilerek teşebbüs etmek şeklinde tanımlanmaktadır.

Propagandada kullanılan pek çok geleneksel yöntem bulunmaktadır. Bunlar arasında;
• Kişilerin korku ve endişe içine sevk edilmesi,
• Bir otoriteyi referans göstererek belirli düşüncelere ikna etme,
• Hedef kitleye yönelik istenen düşünce ve davranışın çoğunluk tarafından yapılıyor gibi gösterilmesi,
• Akılda kalıcı emir kiplerinde kısa cümleler ve sloganlar oluşturarak yönlendirme ve
• Hedef kitlenin rasyonel akıl yürütmesinin engellenmesine yönelik faaliyetler örnek olarak gösterilebilir.