Sosyal Medya Okuryazarlığı

Sosyal medya okuryazarlığı, “kitle iletişim araçlarını kullanarak medya içeriklerine ulaşabilme, ulaşmış olduğu içerikleri çözümleyebilme ve değerlendirebilme yeteneği” olarak tanımlanan medya okuryazarlığının bir alt başlığı olarak karşımıza çıkmakla birlikte, dijital okuryazarlık becerilerine de sahip olmayı gerektiren bir kavramdır. 

Bireylerin sosyal medya okuryazarı olması, bir taraftan dijital teknolojilerin kullanımı için gerekli olan dijital becerilere sahip olmayı tanımlayan dijital uçurumun da kapanmasına yardımcı olabilecektir. Ayrıca sosyal medya okuryazarlığı ile “yirmili yaşlarının sonrasında internet ile tanışan,
teknolojik yeterlilikleri daha düşük olan bireyler” olarak adlandırılan dijital göçmenlerin, “çevrimiçi teknolojileri hayatının merkezine almış, tüm günlük rutinlerini teknoloji ile yürüten, teknolojiyi vücudunun bir uzvu gibi kullanabilen genç nesil” olarak tanımlanan dijital yerlilerin becerilerini kazanması sağlanabilir olması açısından önemlidir. 

Dijital uçurum; “farklı sosyoekonomik düzeydeki bireylerin, firmaların veya ülkelerin bilgi iletişim teknolojilerine erişimde ve kullanımında yaşadığı eşitsizlik” olarak tanımlanmaktadır

Analiz ve değerlendirme yeterliliği, bireyin sosyal medya platformları üzerinden karşılaştığı mesajların etki ve sonuçlarını değerlendirebilmesi; bu değerlendirmeyi gerçekleştirirken verilen mesajların doğruluğunu ve güvenilirliğini eleştirel düşünceyle analiz edebilmesidir.

Yansıtma, bireyin sosyal medya platformlarında içerik üreterek ya da tüketerek geçirdiği zamanda
takip ettiği etik ilkeleri ve sosyal sorumluluk bilincini; kimliğine, yaşamına, tutumlarına ve diğerleriyle iletişimine uygulamasıdır.

Eylem yeterliliği bireyin faaliyetlere katılmak, bilgiyi paylaşmak, sorumluluk almak, yardım etmek, sorun çözmek ve işbirliği ile çalışmak gibi sebeplerle bir toplulukta üye olarak yer almasıdır.

Prosumer kavramı; producer (üretici) ve consumer (tüketici) kavramlarının birleşmesinden oluşmuş, üreten ve tüketen arasındaki farkın belirsizleşmesi döngüsüne işaret etmiştir. Üre-tüketici olarak çevrilen kavram, sosyal ağlardaki içerikleri üreten ve tüketenlerin aynı kişiler olduğuna vurgu yapmaktadır. Üre-tüketiciler, sosyal medya platformlarında kendi içeriklerini oluşturabilen, başkaları tarafından oluşturulmuş içeriklere katkı sağlayabilen ve içerikler aracılığıyla etkileşim kurabilen kullanıcılardır.

Dezenformasyon: “Kasıtlı biçimde oluşturulmuş, olmayan bir durumu varmış gibi gösteren, bir kişiye, kuruma ya da bir duruma zarar vermek amacıyla gerçekleştirilen bilgi üretimleri” olarak tanımlanmakta ve manipülasyon amacı taşıyan dezenformasyon eylemleri, kara propaganda olarak da adlandırılmaktadır. Bilinçli bir şekilde, belli bir amaca yönelik olarak üretilmiş, tamamen kurgulanmış ya da kısmen manipüle edilmiş fotoğraf ve video gibi görsel içerikler, ses kayıtları, belgeler, sahte haberler, komplo teorileri ve yayılmış dedikodular, dezenformasyon
örnekleri arasında sayılabilmektedir.

Misenformasyon: “Bireyin, çeşitli amaçlarla kasıtlı biçimde oluşturulmuş dezenformasyon içeren
mesajları herhangi bir kasıt olmadan, çoğunlukla bilinçsiz bir biçimde sosyal medya platformları
aracılığıyla paylaşması, yanlış/yalan bilginin yayılmasına katkı sağlaması” olarak tanımlanabilir.

2016 yılında Oxford sözlüğü tarafından “yılın kelimesi” olarak seçilen post-truth, “kamuoyunu şekillendirmede nesnel gerçeklerin duygulardan ve kişisel inançlardan daha az etkili olması” şeklinde tanımlanmaktadır.

Eş zamansız İletişim: İletişim sürecini başlatan kaynaktan iletilen mesajın zamandan bağımsız
bir şekilde alıcıya iletilmesi, alıcının geri bildiriminin de yine zamandan bağımsız olarak kaynağa geri iletilmesidir.

Kas ve iskelet problemlerine: Uzun süre boyunca devam eden sosyal medya kullanımı, çeşitli kas
ve iskelet problemlerinin yaşanmasına zemin hazırlamaktadır. Birey, boyun ağrılarıyla başlayan boyun tutulması, düzleşmesi ve boyun fıtığıyla devam eden rahatsızlıklar yaşayabilmekte, kas ve kemik yapısı sebepli vücut ağrıları ve geçmeyen yorgunluktan şikâyet edebilmekte ve uzun vadede postür adı verilen iskelet yapısı bozulmasıyla karşı karşıya kalabilmektedir.

Mavi ışık; elektronik cihazlarda bulunan, cihazların verimliliğini ve parlaklığını artırmak için kullanılan, doğal ışıktan çok daha parlak bir ışık türüdür.

İlk kez 1996 yılında Herman tarafından “kişi orada değilken başkalarının eğlenceli vakit geçiriyor olabileceği düşüncesinden kaynaklanan, kaygıya neden olan duygu” olarak tanımlanan kavram, 2013 yılında “başka bir yerde ilginç veya heyecan verici bir olayın meydana geldiğine dair endişe hissi” olarak Oxford sözlüğüne girmiştir.

Bireyin sosyal ağlarda uzun vakit geçirmesi sonucunda aile ve arkadaşlarıyla olan ilişkileri bitme noktasına gelebilmekte, yüz yüze iletişim neredeyse sona ermekte ve birey, arkadaşlarıyla yüz yüze iletişim kurmak yerine sosyal ağlar aracılığıyla vakit geçirmeyi tercih etmektedir.

Sosyal medya bağımlısı birey sosyal ağlarda uzun süre vakit geçirmekte, önemli işlerini, görevlerini ve günlük rutinlerini ciddi oranlarda aksatmakta, mutsuzluk ve huzursuzluk duygusuna kapılmakta, bireyler arası iletişiminde kopukluklar yaşamakta, akademik ve iş hayatındaki başarılarda düşüş yaşamakta, fiziksel sağlığında ortaya çıkan problemlerle karşı karşıya kalmakta, sosyal ağlara bağlanamadığında kendini rahatsız hissetmekte ve agresif tavırlar ile yoksunluk belirtileri gösterebilmektedir.

Dijital Detoks: Bireyin dijital cihaz kullanımını ve sosyal ağlarda geçirdiği vakti bilinçli bir biçimde azaltması, zaman içerisinde dijital cihazlarını ve sosyal medya hesaplarını tamamen kapatma yoluna gitmesidir. Dijital arınma olarak da adlandırılır.

Siber zorbalık birey tarafından bilinçli bir şekilde yapılmakta ve tekrar eden kasıtlı davranışlar bütünü olarak meydana gelmektedir.

Sosyal medya platformları aracılığıyla çocuklarla kolaylıkla temas kurabilen kötü niyetli yetişkinler, çocukları çeşitli yollarla kandırarak istismar edebilmektedir. “Cyber Grooming” olarak adlandırılan bu eylem, bir yetişkinin kimliğini gizleyip kendini çocuk olarak tanıtması ve sosyal ağlar aracılığıyla tanıştığı çocukların güvenini kazanma yoluyla onları istismar etmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Cyber Grooming, çocuğun tehdit ve şantaja maruz bırakılması sonucu uzun yıllar boyunca devam edebilmektedir.

Siber zorbalığa uğrayan birey eğer 15 yaşın altındaysa, ebeveynlerini ya da öğretmenlerini bilgilendirerek siber zorbayı emniyet birimlerine şikâyet etme yolunu izlemelidir. 15 yaşından büyük bireyler ise şikâyetlerini kendi başına oluşturabilmektedir.