Sosyal Medya Hukuku ve Etiği

Teknolojik ilerlemeler bilgiye erişim yollarını çeşitlendirirken yeni medya olarak adlandırılan teknolojiyi de ortaya çıkarmıştır. Medya, genel bir ifadeyle kitle iletişim araçlarının bütünüyken, yeni medya kavramı; geleneksel medya teknolojilerine ek olarak Web 2.0 teknolojileriyle birlikte gündeme gelen internet tabanlı medya araçlarını içermektedir.

Sadece bilgiye erişme yolu olarak kullanımın ötesinde yeni bilginin üretilmesi ve yayılması gibi işlevsel
özelliklerin kullanımına da olanak tanımaktadır. İnternet tabanlı uygulamalar, web siteleri, sosyal medya, dijital oyunlar, akıllı televizyonlar veya internet radyoları gibi araçları içerisinde barındırır.  Ayrıca sosyal medya Facebook, Twitter, Instagram ve YouTube, WhatsApp gibi araçların yanında bloglar, wikiler ve dijital sözlük araçlarını da kapsar.

Sosyal medya araçlarında temel olarak üç profil türünün kullanıldığı söylenebilir. Bunlar kişisel profiller, profesyonel profiller ve karma profillerdir. Kişisel profiller; bireylerin eğitim durumu veya meslekleri fark etmeden kişisel paylaşımlarını yapmak üzere oluşturdukları profillerdir. Profesyonel profiller; çoğunlukla bir markaya ait profiller olabileceği gibi profesyonel kişilerin yönettiği ve bilinen kişilerin oluşturduğu profilleri içermektedir. Karma profiller ise her iki profil tipinde paylaşım yapan kullanıcıları kapsamaktadır.

Sanal kimlik; sosyal medya kullanıcılarının kendi tercihleri doğrultusunda
yapılandırdıkları dijital kimliklerdir. Sanal kimlikler kullanım itibariyle kendi içinde paylaşım, beğeni, gizlilik ve güvenlik başlıkları altında incelenmektedir.

• Tehdit (TCK Md. 106),
• Haberleşmenin Engellenmesi (TCK Md. 124),
• Hakaret (TCK Md. 125),
• Haberleşmenin Gizliliğini İhlal (TCK Md. 132),
• Kişiler Arasındaki Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması (TCK Md. 133),
• Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK Md. 134),
• Kişisel Verilerin Kaydedilmesi (TCK Md. 135),
• Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme (TCK Md. 136, 137),
• Bilişim Sistemleri Aracılığıyla Dolandırıcılık (TCK Md. 158-1/f),
• Hayasızca Hareketler (TCK Md. 225),
• Müstehcenlik (TCK Md. 226),
• Ticarî sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (TCK Md. 239),

• Bilişim Sistemine Girme (TCK Md. 243),
• Sistemi Engelleme, Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme (TCK Md. 244),
• Göreve İlişkin Sırrın Açıklanması (TCK Md. 258),
• İftira (TCK Md. 267),
• Başkasına Ait Kimlik veya Kimlik Bilgilerinin Kullanılması (TCK Md. 268).

Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesini ve yayılmasını temel alır ve bu hususa açıklık getirmektedir.

Düşünce, kanaat, tutum, inanç veya duygunun dış dünyaya ifade edilmesinin serbest olmasıdır.

Sosyal medyanın çeşitliliği, etkileşimli yapısı ve düşük maliyetli olması, katılımcı bir
kültür yapısını oluşturmakta ve bireylerin özgürlük alanını genişletmektedir. Dolayısıyla sosyal medya, bir düşünceyi yaymak ve kamuoyu oluşturmak için en etkili yollardan biridir.

İnternet aracılığıyla dünyanın her yerinden sosyal medya kullanıcılarıyla bilgi paylaşımı yapılabilmekte dünya çapında kültürel yakınlıklar kurulabilmektedir. Sosyal medyada uluslararası dijital kamuoyunun oluşturulması; toplumların pandemi veya deprem gibi durumlarda ortak endişelerini ve dayanışmalarını kurmaları ile toplumsal göç hareketleri ve interaktif iletişimi olanaklı kılmıştır. Sosyal medya geleneksel kitle iletişim araçlarıyla kıyaslandığında topluma daha hızlı ve açık bir şekilde bilgi yayılımının bulunması, yasalara aykırı eylem ve işlemlerin gizli kalmasını önlemektedir

Üç kategori altında ele alınmaktadır:
• Servis sağlayıcısından kaynaklı ihlaller,
• Kullanıcılardan kaynaklanan ihlaller,
• Üçüncü parti kişi veya paydaşlardan kaynaklı ihlaller.

Çerez (cookie): Ziyaret edilen web sayfalarında oluşturulan ve kullanıcıların internet deneyimini kolaylaştırmak için oturum bilgileri, tercihler ya da arama yapılan sözcükler gibi tarama bilgilerini kaydeden dosyalardır.

• Sosyal medya platformlarına yönelik denetim mekanizmalarının çoğunlukla pek çok duruma karşı hazırlıksız olması,
• BTK tarafından belirlenen alt kullanım yaş sınırı olan 13’ün altında çok sayıda sosyal medya kullanıcısının bulunması ve yaş sınırı kısıtlamasının herhangi bir doğrulama mekanizması ile kontrol edilmemesi,
• Sahte isim ve kimlik bilgileri ile sanal profiller oluşturulmasının engellenmesi noktasındaki yetersiz denetim mekanizmaları,
• Bireylerin gerçek yaşam koşullarında göstermekten çekineceği davranışları sosyal medya ortamlarındaki denetimsizlik ve geniş özgürlük hissine sığınarak rahatlıkla sergilemeleri.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunudur. Bu kanun kapsamında fikri mülkiyet güvence altına alınmıştır.

Gelir elde etme konusunda sosyal medya platformlarının en sık tercih ettiği yöntemlerden biri, reklam gösterimleridir. Sosyal medya platformlarında kullanıcılara sunulan reklam içerikleri, kullanıcıların sosyal medya kullanımları süresince gerçekleştirdikleri veri etkileşimlerinden hareketle belirlenmektedir.

“Çocuklar hakkında sosyal medya aracılığıyla düzenli olarak paylaşım yapan anne-baba pratiği” tanımlamasıyla ifade edilmiştir. Doğrudan bir kelime karşılığı bulunmayan “sharenting” ifadesi “parenting” ve “share” kelimelerinden türetilmiştir. Ebeveynler arasında son dönemde oldukça popüler olan bu kavram, arka planda ebeveynlik görevini kusursuz biçimde yerine getirdiği konusunda toplumsal onaya gereksinim duyan ebeveynlerin kendi çocuklarının fotoğraf ve videolarını sosyal medya hesaplarından düzenli ve detaylı olarak paylaşması durumudur.

Servis sağlayıcıları tarafından sunulan üyelik sözleşmeleri ile sağlanır. Ancak kullanıcıların da hesap bilgilerini açık biçimde farklı kişilerle paylaşmamaları, sisteme üye olurken kullandıkları hesap şifrelerini farklı web sayfalarında kullanmamaları, kolay tahmin edilebilen parola veya şifreleri tercih etmemeleri, oluşturdukları parola ve şifreleri belirli periyotlarla değiştirmeleri ve güçlü parola oluşturma adımlarını takip etmeleri gerekir ve bu hususlarında servis sağlayıcıları tarafından bilgilendirilmelidir.

Sosyal medya platformlarında herhangi bir şekilde hak ihlaline maruz kalan kullanıcıların hem sosyal medya servis sağlayıcılarından hem de hukuk mercilerinden destek alması mümkündür. Sosyal medya servis sağlayıcılarının çözüm üretemediği veya çözüm üretmekte geç kaldığı ihlal durumları, ciddi bir hukuki inceleme sürecini de gerekli kılabilir. 

Etik, ahlaka ilişkin sorun ve yargılarla ya da ahlaki (moral) sorun ve yargılarla ilgili felsefe dalıdır. İş etiği  olarak adlandırılan kavram, bir mesleğin sorumlularının ve davranışlarının temelinde yatan ilkeleri ve standartları tanımlamaktadır. Diğer bir tanıma göre ise iş etiği, belirli bir meslek grubunun
mesleği icra ederken ilgili taraflarla nasıl ilişki içinde olacağını ve mesleğini hangi ilkeler temelinde icra edeceğini belirleyen yazılı kurallar bütünüdür. 

Bilişim dünyası içerisindeki servis sağlayıcılar, uygulama geliştiriciler ya da kullanıcı konumunda olan herkesin bilişim dünyası içerisindeki davranış biçimlerini ele almaktadır. Dolayısıyla bilişim etiğinin kapsamı diğer mesleklere ilişkin etik ilkelerden farklıdır. Doğrudan bilişim sektöründeki mesleklere yönelik değil tüm paydaşlara yönelik olduğu için kapsamı da oldukça geniştir. Bununla birlikte diğer mesleklere ilişkin etik ilkelerle de çoğu açıdan örtüşen unsurlar barındırmaktadır.

Mason tarafından 1986 da yapılan sınıflamadır.  

Mason, bilişim alanına yönelik etik sorunları Gizlilik (Privacy), Doğruluk
(Accuracy), Fikri Mülkiyet (Property) ve Erişilebilirlik (Accesibility) olmak üzere
dört boyutta ele almıştır.