Hukuk Sosyolojisinin Teorik Temelleri ve Kurucu Paradigma

Hukukun nesnesi yani ilgi alanı maddi değil bir tasarım olması nedeniyle hukuk ala yazınında hukuk bilimi iedografik olarak tanımlanır.

Nicholas Timasheff, Georges Gurvitch ve Pitirim Sorokin

* Timasheff hukuku, etik-buyurgan bir koordi­nasyon olarak tanımlar.

* Timasheff ‘e göre hukuk sosyal bir olgudur.

* Timasheff için hukuk, etik ve iktidar alanla­rının örtüştüğü alanda oluşan kültürel bir olgudur.

* Timasheff hukukta dört değişik koordinasyon olduğunu öne sürer.

* Timasheff etik ve hukuku iki ana eylem türü olarak tanımlar.

Buyurucu etik, örflerden oluşan ‘ahlak’ ve gelenek

Tüm toplumsal iktidarların en üstünde bulunan iktidar devlet iktidarıdır. Bu durum toplumsal hukukun geçerliliğinin devlet tarafından tanındığı ölçüde mümkün olabileceği sonucunu doğurur.

Timasheff’in görüşleri muhtelif olmakla birlikte şu sonuçlar çıkarılabilir.

Hukukun işlerliği için devlet iktidarı en etkili değişkendir

Hukukun işlerliği için buyurucu etik, ahlak ve gelenek üç farklı etik üzerinde durmak gerekir.

İki temel sosyal olgu etik ve iktidar hukuk içinde bir araya gelir. Bir bakıma etik ve iktidar hukukun oluşumunun önemli belirleyicileridir.

Timasheff sosyolojiyi toplumsal olgular için ku­ramsal bir genelleme bilimi olarak kabul eder. Gurvitch sosyolojiyi rastgele bölünmüş olan geleneksel sosyal bilimlerin bütünleştirilmesi ve insan ruhunun sosyolojisi üzerine inşa eder.

Birincisi, hukuk adaletin gerçekleşme­sidir. İkinci olarak hukuk doğru bir sosyal düzenleme türü işlevi görmelidir. Farklılıkların iddia ve sorumlulukları için zorlayıcı bir ölçüttür.

Gurvitch’in yaptığı sınıflandırma­ya göre, hukuk sosyolojisi üç ana bölümde ele alı­nmaktadır. Bunlar Sistematik Hukuk Sosyolojisi, Hukuksal Tipoloji, Oluşsal (Jenetik) Hukuk Sosyolojisidir.

Oluşsal (Jenetik) Hukuk Sosyolojisi

Hukuk sosyolojisinin alt bölümlerinin işlevini an­lamak aslında her toplumun belirli grupların çokluğun­dan oluştuğu gerçeğine dayanır. Her topluluk taoplumsallığın gereği çoklu formlara sahiptir. Bu gerçeklikler hukuk sosyolojisinin farklı alt bölüm anlayış ve kavrayış içinde incelenmesini zorunlu kılar.

Üç ana alt çalışma alanından mikro hukuk sosyolojisi, hukukun gerçek sosyal kaynaklarını incelemektedir. Hukuksal tipoloji sosyolojisi ise belli grup ve topluluklardaki hukuk tipolojilerini analiz etme işlevi yüklenmektedir. Je­netik hukuk sosyolojisi, hukukun toplumdaki de­ğişim ve gelişim kalıplarını irdelemektedir.

Hukuk yalnızca sosyal kontrol aracıdır. Hukuk bir kavramlar bilimidir. Hukuk sadece yazılı kurallar değildir. Sosyal gerçekliği doğal değil insan eliyle ku­rulmuş kabul ederek rölativizmi (görecelik) esas alan bir yaklaşımı benimserler. Daha etkin bir hukuk bilimini yapılandır­mak için hukuk sosyolojisi birikiminden seçmeler yapıldığı ölçüde aynı zamanda diğer sos­yal bilimlerin yöntemlerini de kullanmayı önerirler. Sosyal adalete duyulan sürekli ilgi göstermişlerdir.

Wendell Holmes, John Chipman Gray, Karl N. Lewellyn, Jerome Frank ve Herman Oliphant’tır.

Holmes’a göre hukukçu, öncelikle hukukun ne olduğunu anlayabilmesi ve sosyal köklerini kavrayabilmesi için çok geniş bir bakış açısına sahip olması gerekir. Yargıcın, sosyal, ekonomik ve felsefi bilgilerle donanmış olması zorunluluğuna değinmiş­tir. Hukukla ahlaki değerler birbirine karıştırılmamalıdır.

Hukuksal formalizmin diğer adı hukuksal biçimciliktir. Bu kurama göre hukuk çevresindeki sosyal kurumların değişken biçimlerinden ve koşullardan bağımsız, içsel olarak tutarlı ve mantıklı bir kurallar organıdır. Yorumlama ve uygulamada buna göre, yargıçlar tümdengelim yöntemiyle soyut ilkeler sistemi tarafından yönlendirme yapabileceklerdir.

Roscoe Po­und, çıkar kategorilerini 1) Kamu çıkarları, 2) Sosyal çıkarlar, 3) Özel çıkarlar biçiminde üç grupta toplamıştır.

Eleştirel Hukuk Çalışmaları, tek bir doktriner ilke kümesinden çok çeşitli fi­kirlerle yoğrulmuş, son derece heterojen ve eleştirel bir düşünce okuludur

Liberal hukuk yaklaşımı, hukukun nesnelliğini ve özerkliğini vurgulayarak politika ile hukuk arasında kesin bir ayrım yapma eğilimindedir. Bu bir bakıma hukuksal kararların herkese eşit olarak özgürce dağıtılabildiği savı taşımasıdır. Eleştirel hukuk çalışmaları hukuk ve top­lum hareketinin, hukukun sosyolojik ana­lizinin ya da sosyo-hukuk çalışmalarının bir parçasıydı. Bu yaklaşım daha çok hu­kukun politik açıdan baskıcı karakterini ortaya çıkarmakla ilgileniyordu. Hukukun sosyal, ekonomik ve politik süreçlerden soyut olmadığı ve hukukun bir üst yapı kurumu olduğu savunulmaktadır.

Eleştirel hukuk çalışmaları kuramsal fikirlerini, Amerikan hukukçuluk gelene­ğine, Frankfurt okulunun eleştirel teorisi­ne, neo-Marksist düşünce akımlarına, Fransız postyapısalcılık anlayışı özellikle Michel Foucault’nun çalışmaları ile postmodernizm ve yapısöküm yaklaşımlarına borçludur.