Hukuk ve Toplum: Kültür, Siyaset ve Ekonomi

Çünkü, hukuk toplumun tamamında yürürlüktedir ve  mevcut düzenin sürdürülmesi amacına yöneliktir.  Hukuk düzeni, bu çatışmanın sistem çatışması düzeyine ulaşmasını engellemenin olanaklarını temin etmeye çalışır Bir hukuk düzeninde kural olan, toplumun içindeki egemen iktidar yapıları arasındaki ilişkilerin istikrarlı olması ve aralarında ciddi çatışmaların olmamasıdır. Hukuk her toplumda temelde bir sosyal kontrol aracı olarak işlev görür.

Hukuk ve siyaset arasındaki ilişki hukuk sosyolojisi için oldukça özel bir öneme sahiptir. Hukuk ve siyasallaşma süreci arasındaki ilişkinin özel ve önemli olmasının nedeni, özellikle ulus devlet olarak örgütlenmiş ve son derece biçimlendirilmiş hukuk sistemlerine sahip modern toplumlarda, kanun yapma yetkisinin yasama organına (siyasi aktörlere) verilmesidir. 

Otokratik devletlerde  siyasal ve hukuki işlevler arasında çok az ayrım vardır. Bu tür toplumlarda, hukuk siyasal iktidarın meşruluğunu güçlendirmek için kullandığı siyasal bir egemenlik aracı olarak faaliyet göstermektedir.

Günümüzde, modern devlet veya ulus-devlet çerçevesinde şekillenmiş bulunan hukuk modeli, monolitik, merkeziyetçi, toprağa bağlı ve yukarıdan aşağıya doğru inen bir hukuk modelidir.

Hukuk devleti, en basit hâliyle; siyasi iktidarın hukuk aracılığıyla sınırlandırıldığı ve bu sınırın eşit ve özgür birer hukuki özne olarak tanımlanan yurttaşların haklarıyla
çizildiği bir siyasi ve toplumsal düzen vaadinin kurumsallaşması olarak tanımlanabilir. Bu anlamda, hukuk devleti, kendini yalnızca belli bir hukuk düzeninin muhafazası göreviyle sınırlandırmış devleti tarif eder.

Yasa ya da hukuk, siyasi iktidarı sınırlandırmasıyla değil, siyasi iktidarın, üst sınıfların çıkarları doğrultusunda keyfi yönetiminin yaratacağı ve verili iktidar ilişkilerine zarar verebilecek toplumsal huzursuzlukları engelleme işlevi görür. 

Hukuk devleti olarak adlandırdığımız ve siyasal iktidarın politik özellik taşıyan takdir hakkı yerine, hukuki meşruluğa göre yönetimini icra etmesi, kökleri
1215 yılındaki Magna Carta sözleşmesine dayanan bir geçmişe sahiptir.

Dicey, hukuk devletini üç asgari ilkeye göre betimlemiştir: 1) Hiç kimse, olağan şekilde yapılmış hukuka göre, olağan mahkemeler karşısında hukuk ihlallerinin yargılanması dışında, cezalandırılamaz ve bedensel ve malvarlığı ile ilgili kısıtlamalara tabi tutulamaz.  2) Hangi toplumsal sınıftan veya mevkiden olursa olsun, herkes eşit şekilde, memleketin
olağan kanunlarına tabidir. 3)Toplumsal düzende hukuk her şeyden önde gelir. Bireylerin hak ve yükümlülüklerini tanımlamada yargıçlar kilit rol oynar; yargıçların her türlü idari karar alıcının üstünde olduğu bir tür yargıçlar devletidir. 

Parsons, hukuku “belirli kolektifliklerde belirli rolleri oynayan kişilere yükümlülükler getiren herhangi bir nispeten biçimlendirilmiş ve bütünleşik kurallar organı” olarak tanımlar.

Yaşam dünyası, devlet, ekonomik güçler ve politik aktörler dışında kalan ve sivil toplumu oluşturan tüm unsurlardır.

Hukukun toplum yaşamında giderek artan ağırlığını ifade etmek üzere juridification (hukukileştirme) kavramını kullanır ve bu kavram ile, hukuk yoluyla düzenlemeden önce gayri resmi şekilde düzenlenen toplumsal yaşam alanlarının giderek yazılı hale gelen pozitif hukuk normlarıyla düzenlenir hale gelmesini anlatmak ister. 

Cevabı şöyledir: Zaman içinde meydana çıkan normatif beklentileri düzenlemek. Yani hukukun işlevi, normlar temelinde
formüle edilmiş beklentilere göre işleyen toplumsal iletişimleri garanti etmektir.

Luhmann ve Habermas’ın hukuk hakkındaki görüşleri, eleştirel ancak farklı şekillerde Parsons’ın çalışmalarına dayanmaktadır.

Luhmann, hukukun ancak barışta mümkün olacağını söyler. Yani siyaset, hukukun uygulanabileceği bir ortam yaratmalıdır çünkü hukuk yoksa
kaos vardır.

Richard Falk’a göre hukuk ilk olarak, bir kültürün pasif bir yansıması olarak, güç yapılarını somutlaştıran ve değer tercihlerini ifade
eden bir kültür olarak çalışır. Hukuk böylece bir kültürü gözlemlemek için bir bakış açısı sunar. 

Hukuk kültürünü, en genel anlamda, hukuksal boyutu bulunan sosyal tutum ve davranışların nispeten düzenlilik gösteren kalıplaşmış hâli olarak
da tanımlamak mümkündür.

Küreselleşme, özellikle 1970’li yıllardan başlayarak iletişim ve ulaşım teknolojilerinde yaşanan devrimler nedeniyle, ekonomi, siyaset ve kültür
alanlarında fikirlerin, malların, insanların kolayca sınırları aşarak dünya çapında dolaşıma girmesi anlamına gelmektedir.

Hukuk üretim ve bölüşüm ilişkilerini, çalışma yaşamını ve ilişkilerini, mülkiyet, sendikalaşma ve güven oluşumuna ilişkin kuralları düzenleyerek ekonominin işleyişine ve
düzenlenmesine katkıda bulunur.

Modern öncesi geleneksel Batı toplumlarında siyasal iktidar meşruiyetini dinden almaktaydı ve hukuk da dinî metinler ile temellenen kilise hukuku (kanonik hukuk) olarak anlaşılıyordu. Ancak kapitalist üretim biçimi geliştikçe durağan toplum modelleri için uygun olan dinsel meşruiyet sürdürülebilir olmaktan çıkmıştır. Kapitalist piyasa ilişkileri ile artık toplumun ekonomik yapısını merkeze alan kurallara ihtiyaç doğmuş ve bu da durağan geleneksel toplumun kural modelinden farklılaşmayı beraberinde getirmiştir. Kilisenin itibarının ve iktisadi alandaki etkisinin azalmasıyla din daha ziyade bireylerin özel alanlarında yaşamaya başlamış ve toplumsal kontrolün sağlanmasında kanonik
hukuk yetmez hâle gelmiştir.

Posner’ın hukuku ekonomik analizle ele alarak disiplinler arası alanda objektif bir temele oturtmak için kapsayıcı bir sistem oluşturma amacıyla yazdığı “Hukukun Ekonomik Analizi” (Economic Analysis of Law) onun en iddialı ve etkili eseridir.