Kentleşme, Sanayileşme ve Çevre

İnsan çevre dengesinin bozulmasına yol açan ve hızla büyüyen çevre kirliliğinin temel nedeni 19. yüzyılda başlayan ve hızla gelişen sanayileşme ve beraberinde getirdiği kentleşme olgusudur. 

Ortaçağ'da kentlere dair "kale" "surkent" kavramı öne çıkmaktadır. Duvarlarla çevrili insan yerleşimleri ortaçağ için en önemli kent tanımıdır. 

Antik çağda kentlerin boyutlarının düşük olmasının nedeni tarımın veriminin düşük olması, uzun mesafeli ulaşımın maliyetinin yüksek olmasıdır. 

Kentleşme; sanayileşme sürecinin aynı dönemlerinde birbirlerinden etkilenerek ve birbirlerini etkileyerek tarih sahnesine çıkmışlardır. Kentleşme belirli bir mekanda nüfus yoğunluğunu ifade ederken aynı zamanda yerel örgütlenme, toplumsal tabakalaşma, üretimde farklılaşma, uzmanlaşma ve yeni biçimlerin oluşması ile ilgili bir kavramdır. 

Kentlerin dünyanın farklı bölgelerinde farklı biçimlerde ortaya çıkışı üretim biçimleri ile doğrudan ilintilidir. Kentlerin sadece ortaya çıkış dönemlerinde değil, kentlerin gelişme sürecinde ve değişme dönemlerinde etkili olmuştur. 

Kentleşmenin temelinde ekonomik nedenler yer almaktadır. Kentlerin sunduğu ekonomik üstünlükler, üretim araçlarının gelişmesi, belli yerleşim birimlerinde daha çok istihdam imkanının doğması ve işgücü çekim merkezi oluşturmasıdır. 

Sanayileşme, mal üretiminde makineleşmeyi, milli gelir içinde sanayinin payının artmasını ifade eder. Geniş anlamda, üretim tekniklerinde yeni tekniklerin uygulanması, üretilen malların kalitesinin yükseltilmesi, üretim maliyetlerinin azaltılması ile ülkede ekonomik, siyasal ve sosyal değişikliklerin olmasıdır. 

Sanayi devrimi, küçük zanaat, tezgah ve atölye üretimlerinin yerine yeni teknik buluş ve makinelerde yeni enerji kaynağı buhar gücünün harekete geçirdiği, buharlı gemilerin ve makinenin insan, rüzgar, su, hayvan enerjisinin yerini almasıdır. 

Tarım toplumundan sanayi toplumuna ve kentleşmeye geçiş ile birlikte kitle üretim metotlarının işlerlik kazanması ve bunun sonucunda doğal kaynakların daha yoğun kullanılması çevresel sorunların ilk aşamasını oluşturmaktadır. 

Üretim sırasında çevreye arz edilen atıklar ikinci aşamayı oluşturmaktadır.

Solunan havanın ve içilen suyun kirlenmemiş olması, gürültüden ve diğer kentsel atıklardan uzak, yeşil sağlıklı bir çevrede yaşamak kentte yaşayan insanlar açısından öncelikli konu haline gelmiştir. 

Kentleşme olgusu çevreyi;

1- toprakların şehir kullanımında yerleşim bölgelerine dönüştürülmesi

2- doğal kaynakların daha hızlı tüketilmesi

3- kent atıklarının oluşması

olarak üç yönden etkilemektedir.

Hava kirliliği, gürültü, trafik yoğunluğu, yeşil alanların daralması, gecekondulaşma, beton yığınları, şekilsiz yapılar gibi çevresel deformasyonlardır. 

-Trafik yoğunluğundan dolayı artan kirlilik

-yoğunlaşan nüfusun enerji tüketimini hızlandırması

-kentleşmenin kendisi enerji talebini arttırması,

-kentlerde toplanan insanların ürettiği atık ve çöp yığınları,

- tarım arazilerinin üzerindeki yapılaşma,

-şehirler ve yollar inşa edildikçe yaşam alanlarının kaybolması,

-Kırsal topluluk ve kültürlerin dağılmasıdır.

- Yenilenebilir olmayan fosil yakıtların enerji amacıyla kullanımı,

- Sera gazlarının salınımı küresel ısınmayı hızlandırmasıdır. 

Kalitesiz, sağlıksız konut yapımını arttırarak kentlerin plansız ve altyapısız bir şekilde çevre alanlara doğru genişlemesine sebep olmuştur. 

Sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi, kuraklık ve çölleşmenin artması, buzulların erimesi, şiddetli yağış sıklığının artması, su kaynaklarının azalması, deniz seviyesinin yükselmesi, bioçeşitliliğe ilişkin sorunların artması, sağlık problemlerinin artması, mevsim değişiklikleridir. 

Küresel ısınmayı 1,5 C'de tutmak konusunda bilimsel yol haritası niteliğinde olan belge 2015 Paris iklim Antlaşması'dır. 

22 Haziran 2016'da imzalanan Belediye başkanları küresel iklim ve enerji sözleşmesi yerel yönetimler ve kent idarecilerinin küresel ısınma ile mücadelesinde önemlidir. 

Düşük emisyonlu, doğa temelli, döngüsel, esnek ve eşitlikçi ve insan merkezli kalkınmaya dayalı bir değişime yönelik birbiriyle bağlantılı beş yol izleneceği yerel yönetimler tarafından taahhüt edilmiştir.