Sporda Örgüt Kültürü ve Liderlik

Tarihsel bir perspektiften değerlendirildiğinde kültür, tarihsel süreçler sonucunda meydana gelen, kalıcı olmayan, etkileşimli, insanüstü ve bağımsız yapılar olarak tanımlanmıştır (Stocking, 1966).

Araştırmacılar tarafından kültürü oluşturan beş temel boyut :

1. Güç mesafesi
2. Belirsizlikten kaçınma
3. Bireysellik-Kolektivizm
4. Erkeklik-Kadınlık
5. Kısa- Uzun dönem alışma

Örgüt kültürü, değerler, inançlar, varsayımlar, algılar, benzetmeler semboller, iklim, davranışlar, zihin modelleri ve ortak anlamlar gibi görünmeyen soyut olguları içinde barındırarak örgütsel faaliyetlerin temelinde yer alır. Örgüt kültürü, bireylerin çalışma hayatına koydukları ortak anlamları ve örgütsel bağlamlarını anlamaya yönelik kullandıkları hikâyelerden oluşur.

Örgüt, temelinde birtakım kişilerin belirli bir amaca ulaşmak için güçlerini birleştirerek gerektiğinde bu birlikteliğe fiziksel araçları da katarak, ilişkileri belirli bir yönetim temeline dayandırarak düzenledikleri toplumsal sisteme verilen addır (Karagöz, 1999; Çelik, 2016).

Günümüzde örgüt kültürü işletmelerin rekabet üstünlüğü sağlamasında önemli rol oynar. Çünkü örgüt kültürü işletmelerin politika, planlama ve amaçlarını oluşturmada etkilidir. Güçlü örgüt kültürüne sahip işletmelerde çalışanlar kendilerini daha pozitif hissederler. Aynı zamanda örgüt içinde yer alan bireylerin birbirine bağlanmaları ve güven duymalarında örgüt kültürünün önemli etkisi vardır.

Örgüt kültürü davranış biçimlerini ve çalıştıkları yerin genel görünümünü şekillendiren, simgeler aracılığıyla öğretilebilen ve öğrenilebilen, kuşaktankuşağa aktarılabilen,  nitelikteki düşünceler ve kurallardır.

Örgüt kültürü oluşturma süreci beş adımda ifade edilebilir. Bu adımlar (Griffin ve Moorhead, 2014; Şeker Kayar, 2021):
1. adım: Stratejik değerlerin belirlenmesi
2. adım: Kültürel değerlerin geliştirilmesi
3. adım: Vizyon oluşturma
4. adım: Strateji uygulamalarına start verme
5. adım: Kültürel davranışları pekiştirme

Örgüt kültürünün ana unsurları literatürde, değerler, varsayımlar, normlar, inançlar, semboller, törenler, dil, hikâyeler, mitler ve kahramanlar olarak ele almıştır.

Örgüt kültürünü oluşturan ortak değerler, liderlerin çalışanların karar ve davranışlarının yönlendirilmesinde güvenebilecekleri değerlerdir. Bu değerler örgütte sembolik anlamlarla ve hikâyelerle aktarılmaktadır.

Örgüt kültürünü oluşturan varsayımlar sorunlara ve fırsatlara doğru hareket etmenin ve bunlara yönelmenin doğru yolu olarak kabul edilen bilinç dışı, kabul edilmiş algılamalar ya da ideal davranış örnekleridir. Bu varsayımlar ancak ve ancak çalışanların gözlemlenmesi, kararlarının analizi ve eylemleri hakkında bilgilendirilmeleri vasıtasıyla görülebilir.

Örgüt kültüründe semboller kültürel değerleri yansıtan işaretlerdir. Kelimeler, olaylar, durumlar,
karakterler vb. gibi örgütte neredeyse her şeyin sembolik bir anlamı mevcuttur. Örgütte kullanılan semboller çalışanlara önemli kişileri, üst yönetimin beklediği adalet seviyesini, katılımcı olma, otoriter olma, bireysel ya da sosyal olma gibi uygun davranışları ifade eder.

Hikâyeler ve mitler, örgüt kültürü açısından önem taşır. Genellikle örgütün geçmişiyle ilgili olayların abartılarak anlatılması sonucu ortaya çıkan kültür taşıyıcılarıdır. Örgütün geçmişiyle bugünü arasında köprü görevi yerine getirmesi bakı mından büyük önem taşır.

Örgüt kültürü organizasyon içindeki iletişimde ve çalışanlar arasındaki ilişkilerde dengeyi sağla-
yan unsurdur. Çalışanlar arasındaki bağları güçlendirir ve çalışanların örgütle arasındaki ilişkiyi artırır. Dolayısıyla çalışanların organizasyona bağlılığındaki etkisi son derece önemlidir.

Gençlik Spor Genel Müdürlüğü (GSGM) ülkemizde tüm spor faaliyetlerini, tesislerini ve eğitim çalışmalarını yürüten örgüttür.

Lider; elindeki gücü kullanabilme potansiyeline bağlı olarak çevresindeki bireyleri sahip olduğu bilgi ve karizmasıyla etkileyen kişidir.

Liderlikle ilgili araştırmalar dört yaklaşım altında incelenebilir.  Bu yaklaşımlar “liderin özellikler yaklaşımı, liderin davranışları yaklaşımı, durumsal yaklaşım ve yeni (postmodern) liderlik yaklaşımlarıdır.

Özellikler yaklaşımı liderlik konusunun ilk geliştirilen teorisidir. Liderin sahip olduğu özelliklerin liderlik sürecini belirlediği ifade edilen özellikler yaklaşımında, bir grup içinde bir kişinin lider olarak benimsenmesi ve o grubu yönetme sebebinin kişinin özellikleri olduğuna inanılmaktadır. Bu yaklaşıma göre liderlerin entelektüel, sosyal, duygusal gibi özelliklerinin yanı sıra fiziksel olgunluk belirtileri, sağlık durumu, güzellik ya da yakışıklılık gibi fiziksel, zekâ, hitap ve bireyler arası ilişkiler yeteneği, güvenilirlik, girişimcilik, risk alma ve kendine güven gibi özellikler de sayılabilir.
Özellikler yaklaşımının yetersizliği ve aldığı eleştiriler liderlikle ilgili yeni arayışları gündeme getirmiştir. Bu nedenle liderin sahip olduğu özelliklerin yerine izleyicilerin özelliklerine ve liderin davranışlarına odaklanan davranışsal liderlik yaklaşımı ortaya çıkmıştır.

Postmodern kuramlar çerçevesinde ele alınan temel liderlik kuramları; karizmatik liderlik, etkileşimci liderlik, tam serbesti tanıyan liderlik, vizyoner liderlik ve dönüştürücü liderlik kuramlarıdır.

Spor organizasyonlarındaki lider özellikleri organizasyonun ortamına, amaçlarına ve yapısına bağlı olarak değişebilmektedir. Bu liderlik özellikleri şu şekilde sıralanabilir; iyi karakter, öngörü, araştırmacı, risk alma, iyi eğitim ve ekip çalışmasına inanç.

Çağdaş spor örgütlerinde kültürün inşa edilmesi, üyelerin örgüte bağlanması ve bağlılıklarının artırılması için spor örgütlerine kılavuz olabilecek liderlere ihtiyaç vardır. Spor örgütlerinde liderlik ile ilgili pek çok araştırmacı, etkili liderlik için gerekli önemli davranışları, güven ve dürüstlüğün pekiştirilmesi, örgüt bağlılığının oluşturulması ve takipçilerine örnek olacak davranışlarda bulunulması olarak ifade etmişlerdir.