Eğitimin Kuramsal Temelleri

Durkheim’e göre eğitim, aktarım sürecidir. Yetişmiş bireyler topluluklarının, olgunlaşmamış ve sosyal hayata adapte olmada zorlanacak birey toplulukları üzerinde yapılan etkilerdir.

• daha iyi vatandaşlar yetiştirmek
• bireylere güven sağlamak
• bireylere iyi bir gelecek sağlamak
• iyi bir karakter gelişimi sağlamak
• etkili zaman yönetimini öğretmek

Niteliklendirme işlevi, hiç şüphesiz formal eğitimin en önemli ögelerinden biridir ve her şeyden önce devlet destekli eğitime sahip olmak için önemli bir gerekçedir. Bu işlev, özellikle ekonomik argümanlarla yani eğitimin iş gücünün hazırlanmasında oynadığı rolle ve bu sayede eğitimin ekonomik kalkınma ve büyümeye yaptığı katkıyla bağlantılıdır fakat eğitimin niteliklendirme boyutu, sadece iş dünyasına hazırlık gibi düşünülmemelidir.

Eğitimin niteliklendirme, sosyalleştirme ve öznelleştirme olmak üzere üç işlevi olduğu ifade edilir. Bunun yanı sıra eğitimin dört temel işlevi olduğuna dair görüşler bulunmaktadır. Bunlar; bireysel, siyasal, toplumsal ve ekonomik işlevlerdir.

Eğitimin ekonomik işlevleri; bilinçli üretici ve tüketici yetiştirmek, tarım, sanayi, hizmet ve diğer tüm sektörlerde uzman ve ara eleman yetiştirmektir. Eğitimin bireysel işlevleri ise bireyin kendini tanıması, gerçekleştirmesi ve benimsemesi, bireyin yeteneklerinin geliştirilmesi ve yeteneklerine göre toplumda yerini almasıdır. Eğitimin siyasal işlevleri; ulusal birlik ve bütünlüğü sağlamak, vatandaşlarına siyasal bilinç kazandırmak, gençlerinin bilim dışı politize oluşunu önlemektir. Eğitimin toplumsal işlevleri arasında, sosyalleştirme, beyin göçünü önleme, milli kültürü aktarma, yaşatma, geliştirme yer almaktadır.

• Öğrenme; yaşantı yoluyla bir davranışın kazanılması veya değişmesidir.
• Öğrenme; tepki ve davranışlarda her zaman ya da bazı durumlarda yaşantıların oluşturduğu değişmedir.
• Öğrenme; bireyin çevresiyle etkileşimi sonucu davranışlarında meydana gelen nispeten kalıcı değişikliklerdir.
• Öğrenme; duyu organları yardımıyla algıladığımız şeylerin zihnimizde sınıflandırılmasıdır.
• Öğrenme; öğrenilen tepkilerin gerektiğinde yapılması, öğrenilenlerin bellekte saklanması, öğrendiği davranışların alışkanlığa dönüştürmesi, gerektiğinde yenilenmesi, öğrendiğini algılamasıdır.
• Öğrenme, davranışta ya da potansiyel davranışta, yaşantılar ya da tekrarlar yoluyla
  görece kalıcı bir değişikliğin meydana gelme sürecidir.
• Öğrenme, davranışlarda ya da öğrenilmiş biçimde davranabilme kapasitesinde meydana gelen ve pratikten, deneyimin diğer şekillerine kadar çeşitli alanlarda sonuç veren kalıcı bir değişikliktir.

Öğrenmeyi etkileyen, öğrenenle ilgili faktörler aşağıda sıralanmıştır.

• Genel uyarılmışlık hâli
• Güdü
• Yaş
• Türe özgü hazır oluş
• Ön öğrenmelerin aktarılması
• Zekâ
• Hazır bulunuşluk düzeyi
• Fizyolojik durum
• Dikkat
• Cinsiyet

Öğrenmeyi etkileyen, öğrenme-öğretme süreci ile ilgili faktörler aşağıda sıralanmıştır:

• Öğrenmeye ayrılan zaman
• Dönüt
• Materyal kullanımı
• Öğrenci katılımı
• Öğretmen
• Öğretim yöntemleri
• Öğrenme ortamı

Öğrenmeyi etkileyen faktörlerden, öğrenilecek konu ile ilgili olanlar aşağıda sıralanmıştır:

• Açıklık-sadelik
• Seviyeye uygunluk
• İlgi ve ihtiyaca uygunluk
• Ayırt edilebilirlik
• Bilimsellik
• Tutarlılık
• Anlamlı bütünlük

İnformal eğitim; kendiliğinden oluşan, dolayısıyla bir plan ve program dahilinde gerçekleşmeyen, hem olumlu hem de olumsuz yönde gerçekleşebilen, yer ve mekândan bağımsız eğitim türüdür. Formal eğitim; belli bir plan ve program çerçevesinde, hedefleri belli olan, profesyonel kişiler tarafından gerçekleştirilen, belirli bir mekân ve yer içerisinde gerçekleştirilen, önceden belirlenmiş yöntem, teknik, araç, gereç ve materyallerin kullanıldığı eğitim türüdür.

Örgün eğitim; kademeli bir şekilde olan, başlangıç kuralları ve şartları belli olan, önceden belirlenen amaç ve hedefleri gerçekleştirmek üzerine kurgulanmış ve sonunda bir diploma verilen ve genelde uzun yıllar süren bir eğitim türüdür. Bir başka tanıma göre örgün eğitim; okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim gibi düzeylere ayrılan, her düzeyde kurumlaşmış, hiyerarşik bir sıra içinde, birinin diğerine hazırladığı veya üzerinde yer aldığı bir eğitim biçimidir. Örgün eğitimin tek görevi eğitim ve öğretim faaliyetlerini yerine getirmektir. Yaygın eğitim, örgün eğitim yanında veya dışında düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsar. Yaygın eğitim; örgün eğitimde olduğu gibi bu eğitim şeklinde de amaç, plan program, süre ve mekân söz konusudur.

Örgün eğitim kurumları; okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarından oluşmaktadır. Okul öncesi kurumları içinde anaokulları, kreşler vb. kurumlar varken ilköğretim kurumları ilkokullar ve ortaokullardan oluşmaktadır. Ortaöğretim kurumları ise genel, mesleki ve teknik liselerden oluşmaktadır. Yükseköğretim kurumları içinde de üniversitelere bağlı fakülte, enstitü ve yüksekokullar yer almaktadır.

Öğretim; bireye bir konuda bilgi, beceri ve yetenek kazandırmak, bilinmeyen bir konuda bilgi sahibi olmasını sağlamaktır. Öğretim; eğitim hedefleri, öğrenme deneyimleri ve davranıştaki değişimler olmak üzere üç boyutludur.

1. Öğretim, öğretmen ve öğrenciler arasında etkili bir etkileşimdir.
2. Öğretim hem sanat hem de bilimdir.
3. Öğretimde iletişim becerisi hâkimdir.
4. Öğretim; eğitim hedefleri, öğrenme deneyimleri ve davranıştaki değişimler olmak üzere üç boyutludur.
5. Öğretim iyi planlanmalıdır.
6. Öğretmek, önermek ve dikte etmek değildir.
7. İyi bir öğretim demokratiktir ve öğretmen öğrencilere saygı duyar.
8. Öğretim, öğrencilere rehberlik, yönlendirme ve teşvik sağlar.
9. Öğretim işbirlikçi bir aktivitedir.
10. Öğretim nazik ve sempatiktir ve iyi bir öğretmen çocuklar arasında duygusal istikrar geliştirir.
11. Öğretim iyileştiricidir ve öğretmen öğrencilerin öğrenme problemlerini çözmelidir.
12. Öğretim, çocukların hayatta ayarlamalar yapmasına yardımcı olur.
13. Öğretim, çocukların uyumlu gelişimini sağlamaya yardımcı olan profesyonel bir faaliyettir.
14. Öğretim, öğrencilerin düşünme gücünü harekete geçirir ve onları kendi kendine öğrenmeye yönlendirir.
15. Öğretim gözlemlenebilir, analiz edilebilir ve değerlendirilebilir.
16. Öğretim özel bir görevdir ve belirli bir dizi öğretimsel amacın gerçekleştirilmesi için bir dizi bileşen beceri olarak alınabilir.

Problem çözme yöntemi sürecinde bireye etkinlikler uygulamalı olarak sıra ile verilerek problem çözme öğretilir. Problem çözme yönteminin tercih edilmesinde temel amaç, bireylerin okul yaşamı dışında başka problemlerle karşılaştıklarında bunlarla baş edebilme becerisini kazanabilmelerini sağlamaktır. Birey bu yöntemde alternatif bilgilerinden faydalanma gibi olumlu alışkanlıklar kazanır, planlı ve düzenli çalışmayı öğrenir. Sorumluluk duygularında gelişmeler olur.

Kültür ve eğitim ilişkisi bağlamında yapılan eğitim tanımları incelendiğinde eğitimin aslında toplumların geleceğini belirleyen kritik kavram olduğu söylenebilir. Bu bakış açısıyla düşünüldüğünde eğitimin amaçları, ilkeleri, hedefleri ve önemi toplumların geleceği açısından da son derece elzemdir. kültür; eğitimin temel amaçlarını belirlemek, içerik seçmek ve öğrenme faaliyetlerinde nelerin vurgulanacağına karar vermek için bazı fikirler verir. Eğitim ve kültür kavramlarının ilişkisi bu anlamda devreye girmektedir. Kültürleme, kültürlenme ve kültürleşme meydana gelebilmesi için şüphesiz bireylerin etkileşim hâlinde olması lazımdır. Duygu, düşünce, yaşantı ve davranışlarında değişiklikler meydana gelmesi gerekmektedir. Bu da ancak öğrenme ve öğretim ile genel anlamda ise eğitim yoluyla gerçekleşebilir.

Beden eğitimi veya spor eğitiminin bireylerde sağladığı avantajları şu şekilde sıralanabilir:

• Beden eğitimi, farklı var olma biçimleri veya sağlıklı olmak için çeşitli fırsatlar sunar.
• Hareket kültürünün oluşmasını sağlamanın yanı sıra bireylerde keşfedilecek yeni şeyler yapma hissi uyandırır.
• Beden eğitimi ve spor felsefesi, bireylerin her zaman fiziksel olarak eğitilme sürecinde olduğu görüşünü benimsetir.

İdealist felsefeye göre beden eğitimi ve spor programında, kuvvet ve zindelik etkinlikleri bireyin kişiliğinin gelişimini destekler, program bedensel hareketlerden daha fazlasını kapsar. İdealist felsefeye göre öğretmen öğrenciye model olmalı, iyi bir örnek teşkil etmeli ve tüm öğrencilerin kendini model almasını sağlamalıdır. Realist felsefede ise beden eğitimi ve spor, sadece okul içerisi ile sınırlı değildir, beden eğitimi ve spor tüm toplumu kapsar. Realist felsefede program, bilimsel bilgi temeli üzerine inşa edilmiştir. Sosyal davranışlar geliştirme, okullar arası sportif uygulamalar ile gelişebilir.

Pragmatist felsefeye göre beden eğitimi ve spor programında hedef, kazanım ve etkinlikler sosyalleşmeyi sağlar; program, öğrencinin gereksinim ve istekleriyle belirlenmelidir. Söz konusu felsefede program, daha anlamlı yaşantılar gerçekleştirmeye yöneliktir. Pragmatist felsefeye göre yapılandırılmış programda öğrenme, problem çözme yöntemiyle gerçekleşir. Öğretmen; güdüleyici, motive edici ve önder rolündedir.

Programın özel amaçları şu şekilde sıralanabilir;

• Öğrencilerin hayatları boyunca kullanacakları hareket becerilerini kazandırma
• Programdaki kavramlar ve stratejiler ile birlikte çocukların öz yönetim becerilerini geliştirme
• Çocukların, sosyal becerileri ve düşünme becerilerini geliştirme
• Çabukluk, dayanıklılık, koordinasyon, esneklik, kuvvet, hareketlilik ve ritim gibi becerileri öğrencilere kazandırma