Sporda İlkyardım

Ne zaman meydana geleceği belirli değildir.
Nasıl meydana geleceği ve nasıl devam edeceği belirli değildir.
Nerede meydana geleceği belirli değildir.
Ne şiddette meydana geleceği belirli değildir.
Ne kadar zarar vereceği ve ne kadar insanın etkileneceği belirli değildir.

Education: eğitimsel ilke
Enforcement: yasal düzenleme ilkesi
Engineering: tekniksel ilke
Emergency Care and First Aid: acil yardım veya ilkyardım ilkesi

Hastanın veya yaralının yaşamsal işlevlerinin devam ettirilmesini sağlayabilmek,
Hasta veya yaralının mevcut durumunu kontrol ederek daha kötüye gitmesini engellemek,
Hasta veya yaralının iyileştirmesini desteklemek ve kolaylaştırmaktır

Örgütlü ve profesyonel olmayan kişi ya da gruplarca yapılan yaşamı kurtarma girişimlerine ilkyardım
veya temel yaşam desteği denir.

Trafik polisleri,
İtfaiyeciler,
Jandarmalar,
Karayollarında görevli olanlar,
Olayın olduğu yerde bulunan kişilerdir

Tehlike: Öncelikle ne meydana geldi, nasıl oldu ve meydana gelme zamanı nedir gibi durumla ilgili hızlı bir değerlendirme yapılmalıdır. Daha sonra kaza yeri kontrol altına alınır.

Tanı: Kişinin durumunu değerlendirmek yani solunumu, dolaşımı, kanamayı, şok durumunu ve
ağır yaralanmayı içeren önemli durumların belirlenmesidir.

Tedavi: Gerçekleştirilen tanı doğrultusunda acil ilkyardımın uygulamaları; canlandırma, yaşam
kurtarma girişimlerine başlamasıdır.

Telekominikasyon: Kazanın ya da veya olayın acil yardım ekibine haber verilmesidir.

Triaj: Öncelik durumuna göre hasta veya yaralıya acil ilkyardımın uygulanarak yaşamın devamlılığının sağlamasıdır.

Taşıma: Hasta veya yaralının uygun olan bir ilkyardım pozisyonunda taşınması.

İlkyardım, olayın olduğu yerde gerçekleştirilir.
İlkyardımı, olayın olduğu yerde bulunan kişi başlatır.
İlkyardım, olayın olduğu yerdeki araç ve gereçler ile yapılır.

Locate: hasta veya yaralıların olay yerindeki konumlarının belirlenmesi,

Access: hasta veya yaralıya yaklaşma,

Stabilize: hasta veya yaralıların durumunun tespiti ve düzeltilmesi,

Transport: hasta veya yaralıların transferidir.

• 1 tane künt ucu olan makas,
• 3 tane çiftli lateks eldiven,
• 2 tane üçgen şeklinde bandaj,
• 5 tane 5x5 cm boyutlarında gazlı bez,
• 5 tane 10x10 cm boyutlarında gazlı bez,
• 2 tane 2x10 cm boyutlarında rulo şekilde
gazlı bez,
• 2 tane ağız kısmı kapanabilen plastik poşet,
• 4 tane çengelli iğne,
• 1 tane suni solunum için ağızlık
• İlkyardım ve temel yaşam desteğine yönelik
el kitabı
• Ayrıca vücuttaki kırığın tespiti için de
mukavva, tahta, karton, …vb. malzeme
ve farklı ölçülerde boyunluklar önerilmektedir.

Öncelikle ilkyardımcı olay yerinin çevre güvenliğinden emin olmalıdır.

Acil durum sırasında hastanın veya yaralının yaşam bulguları en kısa sürede ve dikkatli bir şekilde kontrol edilmeli ve değerlendirmelidir.

Hastanın veya yaralının bilinç düzeyinin kontrol edilmesi, yaşam belirtilerinin değerlendirilmesi ve yaralanmanın öneminin anlaşılması açısından gereklidir. Bilinci açık
olan hasta veya yaralı her ortamda bütün sorulara ve uyarılara doğru cevap verir. Hastanın veya yaralının endişe ve korkularını gidermek oldukça önemli bir konudur.

Hastanın veya yaralılara olay yerinde ilkyardım müdahalelerinde yardımcı olabilecek insanları belirleyip, organizasyonu sağlamak ilkyardımcının işini daha kolaylaştıracaktır.

Hastanın veya yaralının durumunun daha kötüye gitmesini engelleyebilmek amacıyla
gerekli ilkyardım müdahalelerinde bulunmak gereklidir.

Yaralı kişide herhangi bir bölgede burkulma, kırık, çıkık, kanama… vb. durumu
varsa yerinde müdahale etmek önemlidir.

Hastanın veya yaralının vücudunda meydana gelen yaralı bölgeyi görmemesine dikkat
etmek gerekir.

İlkyardım müdahalelerinde hasta veya yaralıları hareket ettirmemek çok önemlidir.

İlkyardım müdahalelerinden sonra hasta veya yaralıların uygun olan yöntemler kullanılarak en yakın sağlık kuruluşuna taşınmaları sağlamalıdır.

Herhangi bir tehlikeli durumu yok ise hasta veya yaralı olduğu yerden hareket ettirilmemeli ve taşınmamalıdır.

• Ellerini sabun ve su ile yıkamalıdır.
• Varsa eldiven takmalı giysi üzerine koruyucu elbise giymelidir.
• Steril veya bulunan en temiz bez ve bandaj
kullanmaya özen göstermeli, hasta veya yaralının vücut sıvılarına doğrudan temas etmemelidir.
• Enfeksiyon riski nedeniyle yaranın üzerine
öksürmemeli, üflememeli ve üzerine doğru
konuşmaktan kaçınmalıdır.
• Kesici, delici nesneler için plastik saklayıcı
tercih etmeli, üzerine tehlikeli olduğunu
belirten işaret koymalıdır.

koruma

bilgilendirme

kurtarma

Hasta veya yaralının hayati fonksiyonlarını değerlendirmek,
Hasta veya yaralının hayati fonksiyonlarını tekrar kazandırabilmek,
Hasta veya yaralının hayati fonksiyonlarını kontrol altında tutabilmek ve daha kötüleşmesini
engellemek,

A. Havayolunun tıkanması,
B. Kalp durması,
C. Şiddetli kanamalar,
D. Şok yaşam desteği gerektiren durumlar

Acil taşıma teknikleri, Sedye ile taşıma teknikleri,

• İlkyardımcı sadece rahatça taşıyabileceği
hasta ve yaralıları taşımalıdır ve gereksiz risk
almamalıdır.
• Bulunduğu ortamdan sürüklenemeyen hasta veya yaralılar kaldırılarak taşınmalıdır.
Fakat ilkyardımcı sadece yuvarlayamadığı,
itemediği ve çekemediği hastaları veya yararlıları kaldırmalıdır.
• İlkyardımcı hastayı taşımadan önce onun
zarar görmeyeceği en uygun pozisyonu belirler. Taşıma planlamasında amaçlardan
biri hasta veya yaralının olay yerinden sedyeye nakli sonrası daha fazla hareket etmemesini sağlamaktır.
• İlkyardımcı sakin olmalı ve hasta veya yaralıya karşı nazik davranmalıdır.
• İlkyardımcı tek başına kaldırma ve taşımaya
yönelmeden diğer yardımcılarla birlikte çalışmalıdır
• Birden çok kişinin taşıma yapması söz konusu ise bir kişinin komutu ile eş zamanlı
hareket edilir.
• Ağırlık kaldırma ilkelerine uyulmalıdır.
Kaldırılacak ağırlık mümkün olduğunca
vücuda yakın olarak tutulur.
• İlkyardımcı kaldırma sırasında, kendi duruşunu doğru ayarlamalıdır. İlkyardımcı,
hasta ve yaralıya mümkün olduğunca yakın
çalışmalı, ağırlık merkezini iyi planlamalı ve
kaslarına aşırı yük bindirmemelidir.

• İlkyardımcı vücudunun en kuvvetli kaslarını kullanarak kaldırmayı yapmalıdır. Kaldırma pozisyonunda uyluk, kalça ve omuz
kaslarıyla yükleme yapılır. Ayrıca vücudun
en güçlü kasları olan bacak ve kalça kaslarından destek alınmalıdır.
• Ayaklar biri diğerinden biraz daha önde
yerleştirilerek denge sağlanmalı, hasta veya
yaralı kaldırılırken belden eğilmeden dizler
bükülmeli ve sırtın dik tutulmasına dikkat
edilmelidir.
• İlkyardımcı gerçekleştirilen her kurtarma
ve transfer işleminde en temel amacın en
güvenli ve etkin şekilde gerçekleşmesi olduğunu unutmamalıdır.
• Hasta veya yaralının ağırlığı her iki bacağa
da eşit bir şekilde dağıtılarak kaldırılmalıdır.
• Hasta veya yaralı taşınırken belden omurgadan dönüşler yapılmamalı ve ani dönme
hareketlerinden, belden eğilmelerden kaçınılmalıdır.
• Eğer hasta veya yaralı yatay durumda taşınıyorsa öndeki ilkyardımcı sağ adım attığında
arkadaki taşıyıcılar ters adım atmalıdır.
• Yürüyüş yönü ileriye doğru olmalı ve hasta
veya yaralının baş kısmı gidiş yönünde olmalıdır.
• Bulaşıcı hastalığı olan hastaların taşınmasında bir kere kullanılıp atılan malzemelerin kullanılmasına, tekrar kullanılması gereken malzemelerin temizlenip dezenfekte
edilmesine dikkat edilmelidir. Bilinen bulaşıcı bir hastalığı olan kişilerle temas sonrası
banyo yapılmalı ve bütün giysiler yıkanmalıdır.
• Çocukların taşınmasında sedye boyutlarına dikkat edilmelidir. Ayrıca yabancılardan
korkma ihtimallerine göre anne babalarının, çocukların bakımı ve taşınmasında
eşlik etmeleri önemlidir. Çocukların vücut
boyutları küçük olduğu için vücut ısıları
çabuk düşer. Dolayısıyla ilkyardımcının bu
durumu kontrol altına alması için çocuğu
hızlı bir şekilde örtmesi gerekir.
• İlkyardımcı yaşlı hastaların taşınmasında
onların fizyolojik ve fiziksel değişikliklerini
göz önünde bulundurularak kısıtlı durumlarının farkında olmalıdır. Örn: görme, işitme yetersizliği, kemik erimesi, vücut hareketliliğinde azalma …vb. gibi.
• Engelli hastaların taşınmasında da ekstra
bir dikkat gösterilerek ve varsa özel koruyucu araç, gereçle taşınması gerekir. 

Fazla sayıda hasta veya yaralının olduğu olaylarda, öncelikli olarak nakledilmesi ve tedavi edilmesi
gerekenlerin belirlenmesi amacıyla olay yerindeki
ve ulaştırıldıkları sağlık merkezlerindeki süratli bir
şekilde yapılan seçme ve kodlama işlemine triaj denilmektedir.

Sporda ilkyardım, küçük yaralanmaları, burkulmaları, kalp durmasına bağlı sarsıntıları ve diğer
olası yaşamı tehdit eden yaralanmaları kapsayabilir.
Sonuç olarak, bir antrenör, spor yöneticisi veya takımdaki bütün görevlilerin böyle bir duruma tepki
vermeye ve doğru ilkyardım yöntemlerini zaman
ölçülü bir yaklaşımla uygulamaya hazır olması gerekir.

• İç ve dış kanamalar,
• Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR),
• Kas ve eklem yaralanmaları,
• Kırıklar, çıkıklar ve burkulmalar,
• Astım atakları ve nöbetler,
• Kafa yaralanmaları ve sarsıntı,
• Göğüs ağrıları ve kalp krizleri,
• Boğulma,
• Kanama,
• Aşil yaralanmaları veya krampları,
• Yanıklar,
• Bilinç kaybı,

1. Yaralanmaların ve rahatsızlıkların ilerlemesini önlemeye yardımcı olur.

2. Oyuncular, ilkyardım uygulamak için uygun bilgi ve becerilerle donatılmıştır.

3. İlkyardım eğitimi, potansiyel riskleri belirlemenize yardımcı olur.

Yaralanmış bir iskelet kasının (veya bu konuda
herhangi bir yumuşak doku yaralanmasının) acil
tedavi yönetimi için “RICE” ilkesi izlenmelidir.
Ön tedavi yöntem ilkesi, İngilizce baş harflerinden
oluşan “RICE” yani “Rest, Ice, Compression, Elevation” olarak belirtilir. Bazı Türkçe kaynaklarda
ise bu “ESKİ” yani “Elevasyon, Soğuk, Kompresyon, İstirahat” olarak ifade edilmektedir

Duran solunumu geri
getirmek amacıyla suni solunum ve duran kalbi çalıştırmak amacıyla yapılan kalp masajı uygulamalarına TEMEL YAŞAM DESTEĞİ adı verilir. Temel
yaşam desteğinde amaç kalbi tekrar çalıştırmak,
solunumu geri getirmektir. Aslında gizli bir amaç
da dışardan göğüs kafesine baskı yaparak (kalbi yer
ve göğüs kafesi arasında sıkıştırarak) dışardan bir
kuvvetle kalbin pompalama görevini yapmasını
sürdürmektir.

Yetişkin bir hasta ya da yaralı ile karşılaşıldığında ilkyardımın temel uygulaması olarak öncelikle KORUMA ilkesi gerçekleştirilmelidir. Koruma ilkesi yani çevrenin, ilkyardımcının ve yaralının güvenliği sağlandıktan sonra ilkyardımcı yetişkin yaralıyı bulduğu pozisyonda seslenerek ve omuz başlarına vurarak bilincini kontrol etmelidir.

Yaralı, hasta ya da kazazede olan bir çocukla
karşılaşıldığında da ilkyardımın temel uygulamalarına aynen uyulmalıdır. Yani önce koruma ilkesi
gerçekleştirilmelidir. Koruma ilkesi gerçekleştirildikten sonra çocuğun bilinci aynı yetişkinlerde olduğu gibi sesli uyarılarla ve omuz başlarından fiziksel uyarılarla tespit edilmeye çalışılmalıdır. Bilinç
kontrolü sonrasında çocuğun bilinci olmadığı anlaşılırsa ve ilkyardımcının yanında birisi varsa 112
acil servis bu kişiye arattırılır. İlkyardımcı yalnız ise
çocuğun durumunu bir an önce ortaya koymak
için 112 acil servisi aramadan müdahaleye devam
eder. Çocuğu sırtüstü sert bir zemine yatırır, sıkan
giysilerini gevşetir, göğüs bölgesini açar. İlkyardımcı daha sonra çocuğun ağız içini kontrol eder, bir
cisim varsa çıkartır. Çocuğa yetişkinlerde olduğu
gibi 90 derece olacak şekilde baş çene pozisyonu
verilir. Baş çene pozisyonu verildikten sonra çocuğun solunumu bak dinle hisset yöntemi ile en az
10 saniye kontrol edilir. Solunumu olmadığı tespit
edilirse çocuklarda temel yaşam desteği uygulamasına geçilir. Çocuklarda yetişkinlerden farklı olarak
temel yaşam desteğine 2 suni solunum ile başlanır