Urartu Krallığı

MÖ dokuzuncu yüzyıl ortalarında Van Gölü’nün doğu kıyısında kurulmuştur?

Urartu Krallığı'nın başkenti Tuşpa Van şehri sınırlarındadır.

Urartu Krallığı günümüzde batıda Fırat, kuzeyde Kars platosu - Sevan Gölü havzası, doğuda Urmiye Gölü havzası ve güneyde Toros Dağlarının çevrelediği bölgeyi yönetmiştir.

Yüksek kayalıklar üzerine kurulmuş, çevresi surlarla kuşatılmış, içinde saray, tapınak, depo mekânları ve atölyelerin bulunduğu yönetim birimidir.

Höyük, aynı yerde, biri yıkılınca üzerine bir sonraki dönemde kurulmuş yerleşme veya yerleşmelerin kalıntılarından oluşan tepegörünümlü yükseltilerdir.

Assur kralı I. Şalmaneser (1274-1245) Torosların kuzeyinde karşılaştığı aşiretleri Uruatri (Urartu) olarak
adlandırır.

Anadolu ve yakın çevresinde MÖ 1200 yıllarında Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasından yaklaşık iki yüzyıl sonra Anadolu ve çevresinde yeni merkezi devletler tarih sahnesine çıkmıştır. Urartu Devleti’nin
kuruluş sürecinde, bütün Geç Hitit Krallıkları, Orta Anadolu’nun batısında Frigler benzer süreci yaşamaktaydı.

Urartu Krallığı’nın kuruluş süreci hakkında Yeni Assur yazılı belgeleri bilgi vermektedir. 

Urartu kralı  I. Argişti MÖ 785-756 yılları arasında hüküm sürmüştür.

I.Sarduri’den sonra tahta çıkan oğlu İşpuinidir.

Kentler iki bölümden oluşmaktadır: sitadel ve aşağı şehir.

Urartu Krallığı’nın Doğu Anadolu’daki geleneksel yaşam biçimini değiştirme çabasını ve kendine özgü yönetim anlayışını en iyi yansıtan uygulamalar kent inşa projeleridir. Van Gölü havzasında Van (Tuşpa), Yukarı Anzaf, Toprakkale, Ayanis, Körzüt ve Kef Kalesi; kuzeyde Murat Nehri havzasında Aznavurtepe; Aras Nehri havzasında Armavir Blur, Arin Berd, Karmir Blur ve Bastam ortak özellikleriyle bu kapsamda değerlendirilebilecek önemli merkezlerdir.

Urartuca Anadolu’da MÖ üçüncü binyıldan sonra konuşulmaya başlayan ve özellikle ikinci binyılda yaygın olarak kullanılan Hurrice ile akrabadır. 

Urartularda iki tür tapınak bulunmaktaydı. Bunlardan ilki kentlerin sitadellerinde inşa edilen standart
boyutlarda, kare planlı, kule tipi tapınaklardı. İkincisi geleneksel ibadet anlayışının devamı olduğu anlaşılan kapı biçiminde yontulmuş kutsal nişlerdir.

Van/ Toprakkale yakınındaki Meher Kapı açık hava anıtındaki yazıta göre, Urartuların inandığı, kutsadığı ve adlarına belirli dönemlerde kurban kestiği 79 tanrı, tanrıça ve tanrısal özellik bulunmaktadır. Bunlardan ilk üç sırayı Haldi, Teişeba ve Şivini paylaşır.

Haldi, Urartuların baştanrısı idi.

>Urartuların baştanrısı Haldi Nin en büyük tapınağı Van Gölü havzasının güneyinde, Assur ile Urartu arasındaki bölgede bulunan Muşaşirin’de idi.

Urartu dönemi mezarları, günlük yaşamda kullanılan mekânlardan izler taşır. Krallar, valiler ve yerel
yöneticiler, yönetim merkezlerinin sitadelinde yaptırdıkları çok odalı kaya mezarlarına gömülmekteydi.

MÖ dokuzuncu yüzyılda Frigler tarafından geliştirilen ve çengelli iğnenin atası olarak kabul edilen Fibula genellikle soylular ve zenginler tarafından prestij ürünü olarak kabul edilmiş ve kullanılmıştır.

Paye, Urartu mimarlığında,üst katları taşımak amacıyla inşa edilen kare biçimli, kalın taşıyıcı kolondur.