Büyük İskender ve Hellenistik Çağ

Makedonya, Balkanlar ile Yunanistan yarımadası arasında yer alır.

İlk Makedon kralı, I. Perdikkas’tır.

Makedonyalılar Eski Yunanca’nın bir lehçesini konuşuyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlardı.

Hellenler arasında savaş eksik olmuyorsa da, onlar için en büyük tehlike ya da ortak düşman, Persler idi. Bu ortak düşmana karşı koyabilmek, hatta onu yok edebilmek için Hellenlerin ilk önce kendi aralarında birleşmeleri gerekiyordu. Bu uzlaşmanın da bir politikası olmalıydı. Böylece “panhellenizm” yani “Hellenlerin Birliği” düşüncesi doğdu. Bu, her Hellen’in sempati ile baktığı, ama söz konusu birliği sağlayacak önderin kim olacağı sorusunu da beraberinde taşıdığı bir düşünce idi.

Philippos, Pydna’yı da kuşatma altına alınca Atina daha fazla dayanamadı ve Philippos’a savaş ilân etti.

Philippos birkaç evlilik yapmıştı. Fakat en önemli evliliği, hiç kuşkusuz, Molossia hanedanından Olympias ile olandı. Philippos, böylece hem siyasi nüfuzunu arttırmış, hem de Molossia yönetimini etkisi altına almıştı.

Philippos’u Orta Yunanistan’a çeken gelişme Phokis ile Thebai ve müttefikleri (Thebai Birliği) arasında çıkan “Kutsal Savaş”tı (M.Ö. 355-346).

M.Ö. 355 yılında Phokis ile Thebai arasındaki “Kutsal Savaş” patlak verdi.

Philippos, Onomarkhos’u Tesalya’da yendi ve öldürdü. Bu zaferden sonra Tesalya Birliği’nin arkhon’u seçildi.

Atinalı aşırı milliyetçi Demosthenes, Philippos’a karşı Thebai ile ittifak yaptı. M.Ö. 338 sonbaharında iki ordu Khaironeia Ovası’nda karşılaştı. Philippos’un phalanks’lardan oluşan profesyonel ordusu, Atinalı ve Thebailıların oluşturduğu geleneksel, hoplit ağırlıklı orduyu yendi.

II. Philippos, giderek, Hellenlerin sempatisini kazanmaya ve Hellenlerin birliğini sağlayacak tek kişi olarak görülmeye başlandı. Philippos da bunu sezmiş olacak ki, Hellen kentlerini ulusal bir kongreye katılmaya çağırdı. M.Ö. 337 yılında Philippos’un başkanlık ettiği kongre Korinthos’ta toplandı. Burada alınan karar gereğince Hellenler bir “Hellen Birliği” oluşturdular. Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik, toplantı yerinden dolayı, “Korinthos Birliği” olarak anılmaktadır.

Philippos, üye kentlerin delegelerinden oluşan ve synhedrion adını taşıyan bir meclis tarafından yönetilecek Birliğin hegemon’u seçildi.

Hegemon, Eski Yunanca lider, önder anlamındadır.

Philippos M.Ö. 336’da, kızı Kleopatra’nın evlilik kutlamaları sırasında 46 yaşındayken Aigai’da (Vergina) bir suikast sonucu öldürüldü.

Büyük İskender (III. Aleksandros), II. Philippos ile Olympias’ın oğlu idi.

İskender’in Doğu seferine başladığı M.Ö. 334 yılı (veya Pers İmparatorluğuna son verdiği M.Ö. 331 yılı) ile son Hellenistik krallık olan Ptolemaioslar’ın Actium Savaşı sonrası tarih sahnesinden silindikleri M.Ö. 30 yılı arasındaki yaklaşık 300 yıllık dönem, “Hellenistik Çağ” olarak adlandırılır.

İskender Makedonya ve Yunanistan’daki meseleleri babasının subaylarından Antipatros’a bırakarak, içlerinde okçuların da bulunduğu 30.000 piyade ve 5.000’den fazla süvari ile Hellespontos’a yöneldi.

Hellespontos’tan Anadolu’ya geçiş noktasının (Sestos-Abydos mevkii) güvenliği için Parmenion ve Attalos’u görevlendirdi.

Hellespontos günümüzde Çanakkale Boğazı.

Büyük İskender’in M.Ö. 13 Haziran 323’te Babylon’da (Babil) ölümünden sonra, meydana getirilmiş olan imparatorluğun başına kimin geçeceği sorun oldu; çünkü İskender, tahta vâris bırakmamıştı.

“Diadokhlar” (Diadokhoi; tekili diadokhos) adı verilen İskender’in halefleri, yani ona yakın olan komutanlar, Babylon’da bir Devlet Konseyi oluşturarak, imparatorluğun yönetim biçiminin nasıl olacağı konusunu tartıştılar.

İmparatorluğun başına vekâleten atanacak adaylar arasında adı en çok geçenler Perdikkas, Ptolemaios, Seleukos, Lysimakhos, Antipatros, Krateros ve Antigonos idi.

İskender’in karısı Roksane’nin doğacak çocuğunun erkek olması halinde, Konsey onu kral seçecekti. Bu bekleyiş sırasında imparatorluğun başıboş kalmaması için devletin başına geçici olarak Perdikkas atandı.

Perdikkas, İskender’in cesedini Babylon’dan Makedonya’ya götürmek isteyince, Ptolemaios, İskender’in Mısır’da (Siva’da) gömülmesini vasiyet ettiğini öne sürerek, cesedi Memphis’te alıkoydu ve Aleksandreia’da (İskenderiye) bir anıtmezar inşa ettirmeye başladı. Böylece Diadokhlar arasındaki ilk sürtüşme başladı.

M.Ö. 312’de Ptolemaios, Demetrios’un üzerine yürüdü. Filistin’de Gaza’da (Gazze) yapılan savaşta Demetrios yenildi ve kaçtı.

İmparatorluğun başına vekil olarak geçen Kassandros aynı yıl, yani M.Ö. 311’de, İskender’in oğlu ile annesi Roksane’yi öldürttü.

Antigonos ve Demetrios kral kabul edildiler ve “Kurtarıcı Tanrı” olarak saygı gördüler.

Salamis açıklarında yapılan deniz savaşında Demetrios, Ptolemaios’u yenilgiye uğrattı. Böylece stratejik açıdan çok önemli olan Kıbrıs’ı ele geçirdi. Bu zaferden sonra Antigonos ve Demetrios resmen “kral” (basileus) unvanını aldılar.

Smyrna’nın kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yapılan savaşta, Seleukos, 80 yaşındaki Lysimakhos’u yenilgiye uğrattı ve öldürdü (M.Ö. 281). Böylece, “Diadokhlar Savaşı” sona erdi.

• Mısır’da, Ptolemaioslar (I. Ptolemaios Soter’in yönetiminde)
• Önasya’da, Seleukoslar (I. Antiokhos Soter’in yönetiminde)
• Makedonya’da, Antigonoslar (I. Antigonos Gonatas’ın yönetiminde)