Türkçe Kelimelerin Yapısı, Türkçe Kiplerin ve Edatların Yazılışı

Açık hece: bir ünlüden oluşan ya da ünlüyle biten hecedir.

Kapalı hece: ünsüzle biten hecedir.
Ünlü-ünsüz hece: ak, el, ıs-lak, il, ol-mak, öl-mek, uç-mak, üz-gün
Ünsüz-ünlü-ünsüz hece: kay, gel, kıl, bir, kol, göl, kuy-ruk, kül
Ünlü-ünsüz-ünsüz hece: alt, ars-lan, üst
Ünsüz-ünlü-ünsüz-ünsüz hece: dört, o-turt-ma, Türk, kırk, sırt,

Her Türkçe kelimenin temeli bir köke dayanır. Sonra bir ya da daha fazla yapım eki ve çekim eki gelir.
Türkçe kelimelerde kök, tek başına bir anlam taşıyan bir ses topluluğudur. Daha çok tek hecelidir.

kitaplık

Çekim ekleri, kelimeleri söz içinde başka kelimelerle ilişkilendirmeye yarar.

Kalınlık-incelik uyumu

Düzlük-yuvarlaklık uyumu

İki şekilde olur:
1. Türkçe kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü varsa, sonraki hecelerin ünlüleri de kalın olur:
oturmak اتورمق karanlık قارانلق
2. Türkçe kelimenin ilk hecesinde ince ünlü varsa, ondan sonraki hecelerin ünlüleri de ince olur:
gönüllü كوكللو kirletmek كريلتمك

İki şekilde olur:
1. Türkçe kelimenin ilk hecesinde ünlü düz ise, sonraki ünlüler de düz olur:
bıçak بيچاق dirilmek ديرملك
2. Türkçe kelimenin ilk hecesinde ünlü yuvarlak ise
İkinci hecenin dar ünlüsü yuvarlak olur, sonraki hecelerin de ünlüleri darsa, uyum ileri doğru işler:
örtülü اورتولو görüşüldü كوروشلدى
İkinci hecenin ünlüsü düz-genişse öylece kalır ve kendisinden sonraki hece ünlüleri de ona uyar.
ölecekler اوله جكلر göremedi كورمدى
Yukarıda anlatılan düzlük-yuvarlaklık uyumu sınırlılığı sebebiyle küçük ünlü uyumu olarak da adlandırılır.

Türkçe kelimelerde ilk heceden sonraki hecelerde geniş yuvarlak ünlüler (o,ö) bulunmaz. XVIII. yüzyıl ve sonrasında kullanılan –yor şimdiki zaman eki bu kuralın dışındadır. Ayrıca bitişik yazılan birleşik kelimelerde de durum farklıdır.

1. Türkçe kelimeler ğ, l, m, n, ň, r, z ünsüzleriyle başlamaz. Ancak kimi yansıma (ses taklidi) kelimeler l, n, z ile başlayabilir.

2. Türkçe kelimeler iki ünsüzle başlamaz.

3. Türkçe tek heceli kelimelerin sonunda düzensiz çift ünsüz ve ikiz ünsüz bulunmaz.

4. Türkçe kelimelerin sonunda tonlu b, c, d, g ünsüzleri yerine tonsuzları olan p, ç, t, k sesleri bulunur.
ديپ dip, سرت sert, كيتمك git-mek, كچمك geçmek

5. Türkçe kelimelerde tonlu-tonsuz ünsüzlerin (b-p, c-ç, d-t, g-k, z-s) eşleşmesi halinde tonlu ya da
tonsuzda birleşirler. Benzeşme eklemede de bir kural olarak işler.
قاپدى kap-tı ايتدى it-ti ديشچى diş-çi

Ünsüz uyumu denir.

Türkçe’de dilek-şart kipi –sa/–se eklerinden oluşur ve سه şeklinde tek şekilli olarak yazılır. Ses uyumlarına bağlı olarak okunur.

Gelsen veya gelsek şeklinde okunur. Dilek-şart kipinin İnce ünlülü fiillerin teklik 2. şahıstaki yazılışı ve çokluk 2. şahıstaki yazılışı aynıdır.

دونماسه
donmasa
دونمه سه
dönmese
اولماسه كز
olmasanız
كلمه سكز
gelmeseniz

İstek ve emir kipleri günümüzde tek şekil hâlindedir. Tarihi süreç içinde bir zamanlar ayrı eklerle yazılsalar da yakın zamanda birleşmişlerdir. Aynı eklerle yazılan istek veya emir kipinden hangisinin olduğu, cümle içinde anlama ve şartlara bağlı olarak belirlenir.

Düşmeyeyim

Oturmasın kelimesidir.

Kelimedeki "sun" şeklindeki ek daha sonra "sın" şeklinde yazılmaya başlanmıştır.

Türkçe gereklilik kipinin eki -malı, -meli, şeklindedir. Bu ek ملی şeklinde yazılır. Ancak bazı kalın ünlülü fiillerde مالی , ince ünlülü fiillerde مەلی şeklinde yazılmaktadır.

Çıkmalıyım şeklinde okunur.

Kelime gereklilik kipine göre çekimlenmiştir.

ancak – انجق
gayrı – غيرى
içün – ايچون
ماعدا – mâ‘adâ
ötürü – اوتورى
bile – بله