Tek Kutuplu Yeni Dünya Düzeni (1989-2001)

ABD Başkanı George Bush, Körfez Savaşı sırasında Kongre’de yaptığı konuşmada, serbest piyasa ekonomisinin hâkim olduğu uluslararası sistemi “Yeni Dünya Düzeni” olarak tanımlamıştır.

Gorbaçov, 1991 yılında Bağımsız Devletler Topluluğu’nun kurulmasının
ardından SSCB’nin çözülüşünü kabullenmiş ve istifa etmiştir. SSCB’nin dağılma sürecine girmesini sağlamıştır. Böylelikle, Komünizm’le Kapitalizm’in savaşı sona ermiş, ABD’nin ideolojisi rakipsiz kalmıştır. 

İlk zirve toplantısını 1975 yılında Helsinki’de yapan AGİK, ikinci zirvesini 1990 yılında Paris’te gerçekleştirmiştir. Helsinki’de imzalanan Son Senet, Avrupa’da güvenlik meselelerini bünyesinde barındıran birinci sepet üzerine yoğunlaşmışken 1990 yılında imzalanan Paris Yasası ise insan haklarıyla ilgili olan üçüncü sepet ağırlıklıydı. 

Düzenli birliklere, ordulara karşı düzensiz ve zayıf birliklerin karşılaştığı savaş çeşididir. İsrail ve FKÖ’nün savaşı, bir asimetrik savaş örneğidir.

Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler (AKKA) anlaşmasıdır.
1990 Paris Zirvesinde bir araya gelen AGİK üyeleri, Paris Yasası’nın yanında AKKA’yı da imzalamıştır. Amerika’dan Asya’ya, oldukça geniş bir
coğrafyayı bağlayan; Doğu ve Batı Bloku ülkelerinin sadece 20.000
tank, 20.000 top sistemi, 6.800 savaş uçağı, 2.000 saldırı helikopteri ve 30.000 zırhlı araca sahip olmalarına izin veren bir anlaşmadır. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler, AKKA kapsamında elden çıkarılan silahlardan oldukça faydalanmıştır.

Sovyetler Birliği’ni oluşturan 15 cumhuriyetten 11’inin katılmasıyla Kazakistan’ın başkenti Almata’da düzenlenen konferans sonucu 21 Aralık 1991 tarihinde kurulmuştur.

Rusya’nın SSCB’den kopan bölgelerdeki etkisini korumaya ve artırmaya yönelik benimsediği dış politika çerçevesidir. Baltık, Orta Asya, Doğu Avrupa ve Kafkaslar, Rusya’nın yakın çevre doktrinine dahil olan bölgelerdir. 

İlk olarak 1990 yılında Joseph Nye tarafından kullanılan, dış politikada amaçlara ulaşmak için kaba kuvvete, askerî zorlamalara veya ültimatomlara başvurmadan, diplomatik kanalların ve rızaya dayalı işbirliği yollarının kullanılmasıdır. Clinton döneminde (1993-2001) dış politikada sıklıkla kullanmıştır.

1970’li yıllardan itibaren A olarak pro-aktif bir dış politika izlemesi gerektiğini savunan akımdır. 11 Eylül saldırıları sonrasında Bush yönetiminin Afganistan işgali ve sonrasında 2003 yılında Irak işgali, neo-concu dış politikanın sonucudur.

Uluslararası terör, hegemon devleti vurmuş olduğu için meşruiyet zemininde hareket etmek, artık ABD için zorunlu bir seçenek olmaktan çıkmış; diplomatik kanallarla barışçıl çözümler yerine sert güç unsurları kullanılmıştır. Başkan Bush, 1972 yılında SSCB’yle imzalanmış olan ABM (Anti-Balistic Missile) Antlaşması’ndan ayrıldığını açıklamış Uluslararası Ceza Mahkemesi Sözleşmesi’ni de imzalamayacağını belirtmiştir. 

10 Aralık 1991 tarihinde Hollanda şehri Maastricht’te yapılan "Maastricht Antlaşması"dır.  Avrupa Zirvesi’nde, üye devletler tarafından imzalanmıştır.

Antlaşmayla birlikte üye ülkeler, AB’yi ulusüstü bir yapı haline getirerek “üç direk” oluşturmuştur. Bu direkler sırasıyla Avrupa Toplulukları (ekonomi), Ortak Dışişleri ve Güvenlik ve son olarak Adalet ve İçişleridir.  Antlaşma, bu üç alanda ortak hareket etmeyi öngörür.

Miloseviç. BM’nin güvenli bölge olarak ilan ettiği Srebrenitsa’ya girecek ve 8.000’den fazla kadın, erkek ve çocuğu katledecektir. Srebrenitsa katliamı, BM barış koruma operasyonları açısından kara bir leke olarak tarihe geçmiştir.

Dayton Anlaşması, 14 Aralık 1995 tarihinde Paris’te imzalanmıştır.

1992 yılında , Denktaş, Gali’nin sunduğu Türk tarafında %28,2’lik bir alan bırakan haritayı kabul etmemiş, %29’luk bir alanla birlikte Güzelyurt bölgesini talep etmiştir. Görüşmelerin tıkanması üzerine Gali, BM Güvenlik Konseyi’ne çözümsüzlükten Türk tarafını sorumlu tutan raporunu sunmuştur.

1990’lı yıllarda çatışmaların ve krizlerin etkisi altında kalmıştır. 1987 yılında başlayan Filistin ayaklanması I. İntifada’nın Oslo barış süreciyle tamamlanması; Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesi ve ABD’nin bölgeye müdahil olması; bu dönemde yaşanan en önemli gelişmelerdir. 11 Eylül saldırıları sonrasında ise ABD, bölgeye bütün gücüyle yüklenecektir.

Madrid Konferansı’ndan sonra Arap ve İsrail delegasyonları, 1993 yılında Washington’da bir
araya geldiler. Toplantıdan çok büyük bir beklenti olmamasına rağmen FKÖ ile İsrail arasında karşılıklı tanımayı ve Batı Şeria ile Gazze’de Filistin özerkliğini içeren gizli bir anlaşmaya varıldığının ortaya çıkması, kamuoyunda büyük şaşkınlık yarattı.

Kudüs’te bulunmaktadır. Yahudilerin Tapınak Dağı dediği Haremüş Şerif içerisinde Mescid-i Aksa ve Kubbet-us Sahra camileri yer almaktadır.  Bu nedenle hem Yahudiler hem de Müslümanlar için oldukça kutsaldır.

Güney Afrika lideri Thabo Mbeki tarafından, Afrika sorunlarına Afrika çözümleri üretilmesi
amacıyla; Afrika’nın siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel olarak yeniden doğuşunu
sembolize eden deklarasyondur. 

Beyaz ırkın üstünlüğünü savunan ırkçı-ayrımcı siyasi sistemdir. 1994 yılında Nelson Mandela öncülüğünde yıkılmıştır

NAFTA (North American Free Trade Agreement), Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması, ABD, Kanada ve Meksika tarafından 12 Ağustos 1992 tarihinde imzalanmış ve iki sene sonra, 1 Ocak 1994 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Üye ülkeler arasındaki ticareti serbest piyasa ekonomisi çerçevesinde düzenleyen NAFTA, bu ülkeler arasında serbest ticaret bölgesi oluşturma amacıyla kurulmuştur.