Bitki Yapı ve Fonksiyonları

Çok yıllık bitkilerde bulunan ve
bulunduğu yerde yapıların enine kalınlaşmasını
sağlayan meristematik dokudur.

Sürekli dokular morfolojik yapıları ve işlevsel
özellikleri dikkate alındığında beş kısımda incelenir.
Bunlar; koruyucu (örtü) doku, temel (parankima)
doku, destek doku, iletim dokusu ve salgı dokudur

hipostomatik yaprak, epistomatik yaprak, amfistomatik yaprak

asimileme parankiması, depo parankiması, havalandırma parankiması ve iletim
parankiması olarak gruplandırılabilir

Destek doku kollenkima ve sklerankima olmak üzere iki kısımda incelenir.  kollenkima hücresinin köşelerinde olursa köşe kollenkiması,
yüzeyinde (çevreye paralel) olursa levha kollenkiması, hücrelerarası alanlara bakan çeperde meydana gelmiş ise lakün kollenkiması adını alır. klerankima hücreleri
uzun, dar ve sivri uçlu ise sklerenkima lifi ya da
genellikle eşit uzunluktaki çokgen, silindirik şekilli
kısa hücrelerden oluşursa taş hücreleri olarak isimlendirilir

Bitkideki organların iç ve dış yapı
ve fonksiyonlarını inceleyen botanik dalıdır

Depo kökler: Havuç (Daucus carota)’da olduğu gibi besin depo edilir.
Destek kökler: Lastik ağacı (Ficus religiosa)’nda olduğu gibi destek görevi sağlar.
Tutunma kökü: Duvar sarmaşığı (Hedera helix)’nda olduğu gibi tutunmada rol oynar.
Hava kökleri: Bataklık selvisi (Taxodium distichum)’nde olduğu gibi hava almak için özelleşir.
Asimileme kökleri: Orkide (Orchis sp.)’ de olduğu gibi fotosentez yapar.
Çekme kök: Safran (Crocus sp.)’da olduğu gibi bitkiyi gelişmenin bir döneminde toprağın derinlerine
çekmede rol oynar.
Sömürme kökleri: Ökse otu (Viscum album)’nda olduğu gibi parazit olarak yaşadığı konak bitkiden su
ve besin alabilmek için emeçler halinde farklılaşır.
Diken kökler: Hurma (Phoenix dactylifera)’da olduğu gibi korunma ve savunma amaçlı diken kökler
gelişebilir.

Rizom: Kalın, silindirik ve etli bir yapıdadır Ör;
zencefil (Zingiber officinale)
Tuber: Kısa, şişkin, etli ve yumru şeklindedir.
Ör; patates (Solanum tuberosum)
Kormus: Zarımsı yapraklarla çevrilmiştir. Ör;
glayöl (Gladiolus sp.)
Bulbus: Çok sık dizilişli ve etli yapraklıdır. Ör;
lale (Tulipa sp.)
Stolon: Toprak yüzeyinde yatay olarak uzanan,
ince yapılı ve nodyumlarda yeni bir bitki meydana
getirme özelliğindedir.

Sukkulent gövde: Yapısında su depo etme özelliği olan gövdelerdir. Ör; sütleğen (Euphorbia sp.)
Sülük gövde: İnce ve kısa sürgünleriyle tutunup
sarılabilme özelliğinde olan gövdelerdir. Ör; sarmaşık (Convolvulus sp.).
Diken gövde: Üzerinde diken gelişen gövdelerdir. Ör; ateş dikeni (Pyracantha sp.).
Yapraksı gövde: Yassı olarak yapraksı bir görünüme sahip olabilen gövdelerdir. Ör; kaynana dili
(Opuntia sp.)

yaprak ayası (lamina), yaprak sapı (petiol) ve yaprak tabanı (bazis) olmak üzere üç kısımdan oluşur

Depo yaprak: Makasotu (Mesembryanthemum sp.)’nda olduğu gibi su depo edebilir,
Sülük yaprak: Bakla (Vicia sp.)’da olduğu gibi tutunmayı sağlayabilir,
Kapan yaprak: Böcek kapan (Nepenthes sp.) bitkisinde olduğu gibi böcek yakalama fonksiyonuna sahip
olabilir,
Üretken yaprak: Aşkın gözyaşları (Bryophyllum sp.)’nda olduğu gibi ek tomurcuklarla yeni bitkiler meydana getirebilir,
Diken yaprak: Geven (Astragalus sp.)’de olduğu gibi korunma ve savunma etkili diken yapraklar gelişebilir,
Çiçek yaprak: Çiçeği meydana getiren çanak, taç yapraklar ile üremede rol oynayan erkek ve dişi organlar şeklinde farklılaşabilir,
Koruyucu yaprak (tomurcuk pulları): Gövde üzerindeki büyüme noktalarının (meristemlerin) etrafını
sararak koruma görevi üstlenebilir

• çiçek örtüsü (periant, perigon)
• erkek organ (stamen)
• dişi organ (pistil)

Bir çiçek sapı üzerinde bir çiçek bulunduğu halde bazen birden
fazla çiçeğin bir çiçek sapı üzerinde küme oluşturacak şekilde toplanmasıdır

Basit meyveler: Bir pistilli tek çiçekten meydana gelen meyveler
Agregat meyveler: Çok pistilli tek çiçekten meydana gelen meyveler
Bileşik meyveler: Bir çiçek durumundan (birçok çiçekten) meydana gelen meyveler

Gelişmiş bir tohumda dıştan içe doğru testa, besi doku ve embriyo olmak üzere üç kısım
ayırt edilir.

Meyveler olgunlaştıktan sonra perikarpın yapısı farklı bitkilerde farklılık gösterebilir. Buna göre
basit meyveler kuru ve etli olmak üzere ikiye ayrılırlar. Kuru meyvelerde perikarp sukulent olmayan
parankima ve sklerankima hücrelerinden oluşmuştur. Bu meyveler olgunlukta açılıp açılmadıklarına
göre açılan kuru meyveler (şakayık, bezelye, tatula)
ve açılmayan kuru meyveler (fındık, buğday, rezene) olarak sınıflandırılır. Etli meyvelerde ise tüm perikarp sukkulent parankimadan ibarettir. Bu meyveler ya tamamen etlenmiş
üzümsü (bakka) ya da ekzokarp ve mezokarpı etlenmiş, endokarpı odunlaşmış
eriksi (drupa) olmak üzere iki gruba ayrılır. Üzüm, domates üzümsü etli meyvelere; erik, şeftali ise eriksi
etli meyvelere örnek olarak verilebilir

Bitkilerin ışık enerjisini kullanarak
inorganik maddelerden organik madde üreterek
oksijenin açığa çıkarılmasıdır.

Çift zarlı olan kloroplastın içini
stroma adı verilen enzimlerce zengin sıvı bir kısım,
tilakoid denen yassılaşmış ve genişlemiş kesecikler, bu keselerin de üst üste sıralandığı ve birbirine
paralel olarak dizilim gösterdiği grana’lardan oluşur

karbondioksit RuBP (ribulaz-1,5-difosfat) adı verilen moleküle bağlandığında kararsız 6-karbonlu bir molekül
oluşturur. Bu molekülün ikiye ayrılmasıyla iki tane
3-fosfogliserat (PGA) molekülü meydana gelir. Her
iki moleküle de ATP tarafından fosfat eklenir ve bu
işlem fosforilasyon olarak isimlendirilir.

Crassulaceae ve Cactaceae gibi, kserofit bitkiler ise CAM (Crassulasean
Asit Metabolizması) adı verilen özel bir metabolik
yol izlerler. Gerek C4 bitkileri ve gerekse CAM
bitkileri daha sıcak ve kurak yaşam alanlarına
adapte olmuşlardır.