Bitkilerde Üreme ve Gelişme

Sporla üreyen bitkilerin yaşam döngüsünde haploit (n kromozomlu) ve diploit (2n kromozomlu) çok hücreli yapıların birbirini takip etmesidir

• İkiye bölünme
• Çok hücreye bölünme
• Tomurcuklanma
• Üretken çoğalma

Bitkinin kök, gövde, dal,
kabuk gibi vejetatif (vücutla ilgili) organlarının köklenerek yeni bitki oluşturması
şeklinde gerçekleşen üreme şekli

Canlıların üreme hücreleri haricinde kalan tüm hücrelerinde
(vücut hücreleri) bölünme geçirerek genetik özellikleri bire bir anne hücre ile aynı
olan iki yavru hücrenin meydana geldiği
bölünme çeşididir

: Bu safhada kalıtsal materyal kromatin ipliği şeklinde yoğunlaşıp kalınlaşır, kromonema denen
iplikler hâlinde kendini gösterir. Profaz devam ederken kromonema iplikleri spiral (helezon) şeklinde kıvrılır, zamanla bu kıvrımlar artarak devam eder, sıkışır, çapları kalınlaşarak boyları kısalır ve kromozom denilen, paketlenmiş kalıtsal materyaller meydana gelir. Profazda kromozomlar sentromer hariç uzunluğuna
bölünerek kendi eşlerini oluştururlar. Kromozomlar, replikasyon (kendini eşleme) ile kromatit adı verilen
iki eşit bölüme ayrılır. Profaz sonuna doğru nükleolus (çekirdekçik) küçülerek karyolenf (çekirdek sıvısı)
içinde giderek yok olur. Profaz sonunda kromozomlar silindir şeklinde iki kromatit hâline gelmiş olarak
görülür. Nükleus (çekirdek) zarının kaybolmasıyla profaz biter

Çimlenme öncesi ve çimlenme sırasında bitki embriyosunun ihtiyacı
olan besini sağlayan tohum kısmıdır.

Mayoz bölünmenin profaz I aşamasında görülen kromatitlerin birbiri
üzerine katlanması sonucunda temas yerlerinde parça değişimi olarak bilinir

• Leptoten: Kromozomların şekilleri belirginleşmeye başlar. Kromozomu oluşturan
iki eş kromatit birbirine sarılı hâldedir. Ayrıca kromatinler üzerinde kromomer denilen ve koyu boyanan bölgeler görülür.
• Zigoten: Babadan ve anneden gelen homolog (eş) kromozomlar yan yana gelerek
eşleşmeye başlarlar. Bu evrede her biri iki
kromatit taşıyan iki kromozomun yan yana
durmasıyla görünümü haploit (n) sayıda
kromozom taşıyormuş gibidir. Görüntüsü
haploit gibi olan bu yapıya tetrat denir.
• Pakiten: Krossing-over’in gerçekleştiği evredir. Kromozomların boyları kısalmaya devam ederken tetratlar arasında katlanmalar
meydana gelebilir. Homolog kromozomların birbiri üzerine çakışan kısımlarına kiyazma adı verilir.
• Diploten: Sentromerler henüz ikiye ayrılmamıştır. Dört kromatit için iki sentromer
vardır. Homolog kromozomlar birbirinden
ayrılırken, kiyazma bölgelerinde ayrılmaz
ve kiyazmalar uca doğru kayar.
• Diyakinez: Profaz I’in son aşamasıdır. Çekirdekçik kaybolur ve çekirdek zarı parçalanır.

Tohumlu bitkilerde çiçeklerin açmasından yeni
bir bireyin oluşmasına kadar olan olaylar dizisine
bitkinin hayat döngüsü denir. Tozlaşma ile başlayan
bu süreci, döllenme, zigot oluşumu, embriyo oluşumu, tohum oluşumu, meyve oluşumu, çimlenme,
büyüme ve gelişme olayları sırasıyla takip eder

haplont, diplont ve diplohaplont olmak üzere üç farklı aşamada gerçekleştiği görülür.
Haplont alglerde, diploit evre sadece zigot oluşumu sırasında görülür. Zigot mayoz bölünme geçirerek
yeni bir bireyi oluşturduğu için organizma haploittir. Bu organizma mitoz bölünme ile gametlerini verir ve
tekrar zigot oluşur, böylece döngü tamamlanır.
Diplont alglerde, mayoz bölünme gametlerin oluşturulması aşamasında gerçekleşir. Gametler birleşerek zigot oluşur ve zigot da yeni bireyi verir.
Diplohaplont alglerde, diploit sporofit ve haploit gametofit olmak üzere iki döngü vardır. Bu iki döngü
birbirini izler ve hayat devresi (döl almaşı) tamamlanır.

Bir mantarın, alg veya siyanobakteri ile birlikte
tek bir tallus oluşturarak meydana gelen simbiyotik
ortaklığa liken adı verilir. Likenin mantar ortağına
mikobiyont, fotosentetik ortağına (siyanobakteri
veya alg) fotobiyont denir.

Bu grup bitkiler;
üreme ve gelişme evrelerinde çiçek ve tohum oluşturamazlar, üremeleri döl almaşı ile gerçekleşir. Eğrelti
otları, kibrit otları, at kuyrukları bu gruba dahildir.

• Açık Tohumlu Bitkiler
• Kapalı Tohumlu Bitkiler
Kapalı tohumlu bitkiler ise tohumda bulunan
çenek sayısına göre ikiye ayrılır:
• Tek çenekli (Monokotil) bitkiler
• Çift çenekli (Dikotil) bitkiler

embriyolarında tek çenek içerirler. Genellikle tek yıllık otsu bitkilerdir. Kökleri saçak
kök, yaprakları da paralel damarlıdır. Tek çeneklilerde kambiyum görülmez, dolayısıyla enine büyüme
yoktur. Soğanlı bitkiler, şeker kamışı, tahıllar, zencefil, orkide, ananas palmiye, tek çeneklilerde öne çıkan
örnekler olarak gösterilebilirler

• Genetik faktörler,
• Çevresel faktörler,
• Hormonlar bitki büyümesini etkileyen faktörlerdir.

Bitkisel hormonlar temel olarak 5 grup altında
incelenir;
• Oksinler
• Sitokininler
• Etilen
• Absisik asit
• Giberellinler

Etilen gaz hâlinde bulunan bir hormondur. Bitkilerin büyüme noktalarında, tomurcuk, çiçek ve
olgunlaşmakta olan meyvelerde bulunur. Etilenin
bitkideki görevleri arasında;
• kök ve gövde ucunda büyümeyi yavaşlatmak,
• meyve olgunlaşmasını hızlandırmak,
• çimlenmeyi uyarmak,
• çiçeklenmeyi, çiçek, yaprak ve meyve dökümünü sağlamak olarak sıralanabilir.

Bitkilerde metabolizma hızının en aza indirilmiş
uyku (dinlenme) hâlindeki durumuna dormansi
denir. Dormansi, bitkilerdeki tohum, meyve veya
tüm organların uygun olmayan çevre koşullarında (kış dönemi gibi) korunması için mükemmel bir
süreçtir

Bitkilerde çiçeklenmenin uyarılması için gerekli olan düşük sıcaklık isteğine vernalizasyon
denir. Kışlık bitkiler diye tanımladığımız bitkiler
vernalizasyona ihtiyaç duyarlar. Birçok doğal bitki
belli bir süre soğuk şoku yaşamadan çiçek açamaz.

Epigeal çimlenme; Çimlenme esnasında büyüme yerlerine besin desteği sağlamaya devam eden kotiledonların toprak üstüne doğru yükseldiği çimlenme tipidir. Kökün oluşması esnasında hipokotil bir kavis şeklinde toprağı delerek toprak üzerine çıkar ve yukarı doğru yükselir. Böylece, kotiledonları ve plumulayı topraktan yukarı doğru iter ve onların havada asılı durmasını sağlar. Daha sonra kotiledonlar açılır, plumula büyümeye devam eder ve içi boşalan kotiledonlar kuruyarak aşağıya düşer. Çam ve fasulye bitkileri epigeal
çimlenmeye örnek olarak verilebilir.

Hipogeal çimlenme; Çimlenme esnasında kotiledonlar veya depo organları toprak altında kalmaya devam ederler.
Plumula yukarı doğru itilir ve toprak yüzeyine çıkarak çimlenme devam eder. Hipogeal çimlenmeye mısır ve bezelye
örnek olarak verilebilir