Yeni Bir İktidar, Yıkıcı ve Yıpratıcı Savaşlar Dönemi

II. Meşrutiyet döneminde; 31 Mart Ayaklanması, Adana Olayları, Trablusgarp Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı yaşanmıştır. 

• Orduda baş gösteren aşırı siyasallaşma,
• Subaylar arasında yaşanan alaylı-mektepli çatışması ve alaylıların tasfiye edilmesi,
• Abdülhamit Dönemi’nde kadroların eski imtiyaz ve itibarlarını kaybetmeleri,
• Bürokraside geniş çaplı bir tasfiyeye gidilerek İttihatçıların kendi kadrolarını iş başına getirmeleri,
• İlmiye mensuplarının tayin ve terfilerinde imtihan usulünün gündeme getirilmesi,
• İttihat ve Terakki ile Ahrar Fırkası mensuplarının iktidarı ele geçirme mücadeleleri,
• İttihatçıların, muhaliflerine hayat hakkı tanımayan baskıcı davranışları ve suikastlar,
• İttihatçıların kozmopolit yapıları, masonlukla suçlanmaları ve dine ve dinî geleneğe karşı tavırlarından duyulan rahatsızlıklardır.

• Hüseyin Hilmi Paşa hükûmetinin istifası,
• Kâmil Paşa’nın sadarete, İsmail Kemal’in Meclis-i Mebusan başkanlığına getirilmesi,

• İttihatçı subayların değiştirilmesi,
• Ordudan tasfiye edilen alaylı subayların geri dönmesi,
• İttihat ve Terakki’nin ilgası,
• Şeriat hükümlerinin tamamen uygulanması,
• İsyana katılanlar için af çıkarılması.

II. Abdülhamit’ten sonra tahta Mehmet Reşat geçmiştir.

Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyetinin temellerini atanlar; Mehmet Reşit, İbrahim Temo, Abdullah Cevdet ve İshak Sükûtî'dir.

Rejim değişikliğinin gerçekleştirilmesi sürecinde yabancı müdahalesinin talep edilip edilmemesi hususundaki anlaşmazlık yüzünden

18 Ekim 1912 Uşi (Quchy) Antlaşması ile Trablusgarp Savaşı sona ermiştir. Sonuç olarak Osmanlı Devleti, Kuzey Afrika’daki son topraklarını da kaybetmiştir. İtalya geçici de olsa Adalar (Ege) Denizi’ne yerleşmiştir. Antlaşmaya göre geçici olarak İtalya’ya bırakılan Rodos ve 12 Ada’nın da geri alınması mümkün olmamıştır. Osmanlı Devleti, Trablusgarp Savaşı’nı bu şekilde aleyhine sonuçlandırdığı sırada bu defa da Balkan Savaşı gibi büyük bir facia ile karşı karşıya kalmıştır.

• Osmanlı Devleti’nin batı sınırı, Midye-Enez hattı olacak,
• Osmanlı Devleti, Arnavutluk ile Ege Adalarının geleceğinin belirlenmesini büyük devletlere bırakacak,
• Yunanistan, Selanik, Güney Makedonya ve Girit’i; Bulgaristan, Kavala ve Dedeağaç ile birlikte bütün Trakya’yı sınırları içerisine katacak,
• Sırbistan, Orta ve Kuzey Makedonya’ya sahip olacak.

Balkan devletlerinin Osmanlı Devleti’nden aldıkları toprakları paylaşamamaları

Dünya ülkelerinin büyük bir bölümünü etkileyen Birinci Dünya Savaşı’nın sebeplerini genel hatlarıyla siyasi ve askerî Sebepler, ekonomik yayılma ve sömürgecilik isteği, Avrupa’da Alman-Fransız, Balkanlarda Rus-Avusturya rekabeti, milliyetçilik fikirlerinin yayılması, hanedan çekişmeleri, Osmanlı Devleti’ni paylaşma isteği ve projesi olarak sıralamak mümkündür.

28 Haziran 1914’te eşi ile birlikte Saraybosna’yı ziyaret eden Avusturya Veliahtı Franz Ferdinand, bir Sırp milliyetçisi olan Principe tarafından düzenlenen bir suikast sonucu öldürülmüştür. Bu olay, sonuç olarak Avusturya’nın Sırbistan’a karşı savaş ilan etmesini; Rusya’nın Sırbistan’ın, Almanya’nın da Avusturya’nın yanında yer almasına yol açmış, önce Avrupa hemen ardından da dünya savaşına dönüşmüştür.

• İki devlet, Avusturya ve Sırbistan arasında çıkan bir anlaşmazlıkta tarafsız kalacaklardır.
• Avusturya, Rusya ile savaşır ve Almanya’da Avusturya’nın yardımına gitmek zorunda kalırsa Osmanlı Devleti de savaşa katılacaktır.
• Osmanlı Devleti, tehdit altında kalırsa Almanya Osmanlı Devleti’ni savunacaktır.
• İttifak 1918 sonuna kadar devam edecek ve taraflardan herhangi biri bu ittifakı feshetmezse, beş yıl daha uzatılmış olacaktır.

• Kafkas Cephesi’ne Rus kuvvetlerinin önemli bir kısmını çekerek Almanya ve Avusturya’nın doğu ordularının yükünü hafifletmek,
• Süveyş Kanalı’nı kapamak veya hiç olmazsa orada büyük miktarda İngiliz gücünü meşgul etmek,
• Osmanlı hilafetinin manevi gücünü kullanarak İngiliz ve Fransız sömürge Müslümanlarını ayaklandırmak ve Rusya Müslümanlarını harekete geçirmek.

Osmanlı Devleti, kendi toprakları üzerinde Kafkasya, Kanal, Çanakkale, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen ve Irak’ta İtilaf devletleri ile savaşmıştır. Müttefiklerine yardım etmek için ise Galiçya, Romanya ve Makedonya Cephelerine asker göndermiştir.

• Uzun bir süreden beri savaş alanlarından yenilgilerle ayrılan, özellikle de Balkan Savaşları’nda alınan büyük yenilgi nedeniyle psikolojik yönden çökmüş olan Türklerin moralleri ve kendilerine güvenleri yerine gelmiştir;
• Rusya’da Çarlık yıkılarak Bolşevikler iktidarı iş başına gelmiştir.
• İngiltere’de, hükûmet bunalımı çıkmış ve İngiltere yaptığı savaş harcamaları nedeni ile mali sıkıntı içine girmiştir.
• İngiltere ve Fransa’nın yenilgileri uzak bölgelerdeki sömürgeleri üzerinde prestijlerinin sarsılmasına neden olmuş ve bu devletlerin yenilebilecekleri düşüncesi, sömürgelerde de yüksek sesle dillendirilmeye başlanmıştır.
• Savaşın Türk ve dünya tarihi açısından en önemli sonucu Türklerin kendilerine yeni bir lider bulmalarıydı. O lider, Anafartalar Kahramanı Albay Mustafa Kemal (ATATÜRK) Bey idi.

İngilizler, Ocak 1916’da Mekke Emiri Şerif Hüseyin’le anlaşarak Arapların büyük bir bölümünü Osmanlı Devleti aleyhine çevirmeyi de başarmışlardır. 1917’de İngilizler Gazze’ye girmişler, ardından da Yafa’yı ve Aralık ayında da Kudüs’ü ele geçirmişlerdir. 1918’de Arap isyanının da etkisiyle İngilizler yeniden saldırıya başlamış, bu sırada İtalya ve Fransa da bölgeye asker çıkarmışlardır. İngilizler Ekim 1918’de Şam’ı, Fransızlarla birlikte Beyrut’u, 25 Ekim 1918’de de Halep’i ele geçirmişlerdir.

Rusya, savaş bittiğinde İstanbul’u, Boğazları, Marmara Denizi’nin batı kıyılarını, Midye-Enez hattına kadar Trakya’nın güneyini, İstanbul Boğazı’nın doğusu ile Sakarya ile İzmit arası bölgeyi ve Marmara Adalarını, İmroz ve Bozcaada’nın topraklarına katılmasını talep etmiştir. Buna karşılık olarak da Rusya müttefiklerinin Orta Doğu’daki nüfuz bölgesini kabul etmiştir.

Trablusgarp Savaşı sırasında zaten geçici olarak İtalya’ya bırakılmış olan 12 Ada’nın tamamen İtalyan egemenliğine bırakılmasına, İngiltere, Fransa ve Rusya’nın, Anadolu topraklarını kısmen veya tamamen paylaşmaları durumunda, İtalya’ya da Antalya bölgesinde eş değer bir pay verilmesine dair hükümleridir.  Eğer Osmanlı Devleti parçalanmayıp sadece büyük devletlerin menfaat bölgelerinde değişiklik yapılırsa bu takdirde İtalya’nın çıkarları göz önünde bulundurulacaktır. Ayrıca, Osmanlı Devleti’nden koparılan Libya tümüyle İtalyan hâkimiyetine devredilecektir.

J. Balfour, kendi adıyla tarihe geçen bu metinde birbirine tamamen zıt iki vaatte bulunmuştur; bir yandan hâlihazırda üzerinde başka bir milletin yaşadığı toprakları Yahudilere vadederken, diğer yandan yaşadıkları toprakları başkasına vadedilen milletin haklarına herhangi bir zarar gelmeyeceğini iddia etmiştir. Bu ifadelerin içerdiği paradoks, ilk vaadin gerçekleşmesinin ardından, ikinci vaadin aksi gelişmelerin yaşanmasıyla tarihî tecrübe ile de kanıtlanmıştır. Zira Filistin meselesi, Araplar ve Yahudiler arasında taraflardan birinin elde ettiği her şeyin diğer taraf için mutlak zarar olduğu sıfır toplamlı (zero-sum) bir oyundur.

• Çanakkale ve İstanbul Boğazlarının açılması, bu bölgelerdeki istihkâmların İtilaf devletleri tarafından işgali sağlanacak,
• Türk sularındaki torpil tarlaları ile torpido ve kovan mevzilerinin yerleri gösterilecek ve bunları taramak ve kaldırmak için yardım edilecek,
• Karadeniz’deki torpiller hakkında bilgi verilecek,
• Osmanlı Devleti’nin elindeki tüm savaş esirleri (suçlu Ermeniler dâhil) kayıtsız şartsız İstanbul’da serbest bırakılacak,
• Sınırların korunması ve iç asayişin temini dışında, Osmanlı orduları derhâl terhis edilecek,
• Türk savaş gemileri teslim edilerek gösterilecek Osmanlı limanlarında tutuklu kalacak,
• İtilaf devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum hâlinde, herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek,
• Türk demiryollarından İtilaf devletleri yararlanabilecekler ve Osmanlı ticaret gemileri de hizmetlerinde bulundurulacak,
• İtilaf devletleri, liman ve tersanelerle ve burada bulunan deniz araçlarından yararlanabilecek,
• Toros Tünelleri, İtilaf devletleri tarafından işgal olunacak,
• Brest-Litovsk barışından sonra İran ve Kafkasya’ya giren Osmanlı birlikleri derhâl 1914 sınırlarına geri çekilecek,
• Hükûmet haberleşmesi dışında, tüm haberleşme istasyonları (telsiz, telgraf ve kablo) İtilaf devletlerince denetim altına alınacak,
• Askerî, ticari ve denizle ilgili malzemelerin tahrip edilmesi engellenecek,
• İtilaf devletleri, kömür, mazot ve yağ maddelerini Türkiye’den temin edecek,
• Türk demiryolları, İtilaf devletleri zabıtası tarafından denetim altına alınacak,
• Hicaz, Asir, Yemen, Suriye ve Irak’taki Türk kuvvetleri en yakın İtilaf devletleri komutanlarına teslim olacak,
• Trablusgarp ve Bingazi’deki Osmanlı subayları en yakın İtalyan garnizonuna teslim olacak,
• Trablusgarp ve Bingazi’de Osmanlı işgali altında bulunan limanlar İtalyanlara teslim edilecek,
• Türkiye’de bulunan asker ve sivil Alman ve Avusturyalılar bir ay içinde Türk topraklarını terk edecekler,
• Gerek askerî teçhizatın teslimine ve Osmanlı ordusunun terhisine ve gerekse ulaşım araçlarının İtilaf devletlerine teslimine dair herhangi bir emir derhâl yerine getirilecek,
• İtilaf devletleri adına bir görevli İaşe Nezaretinde çalışacak, görevli devletin ihtiyaçlarını temin edecek ve isteyeceği her bilgi kendisine verilecek,
• Osmanlı savaş esirleri, İtilaf devletleri nezdinde kalacak,
• Osmanlı Devleti, savaştaki müttefikleriyle tüm ilişkisini kesecek,
• Vilayet-i Sitte (Altı Vilayet-Erzurum, Van, Diyarbakır, Bitlis, Harput, Sivas) denilen Doğu Anadolu’da bir karışıklık olursa, İtilaf devletleri bu vilayetleri işgal edebilecektir.