Millî Mücadele Başlıyor: Haksız İşgaller Karşısında Türk Milleti ve Mustafa Kemal Paşa

Milyonları aşan insan kayıpları dışında Birinci Dünya Savaşı’nın en önemli sonucu, Avrupa diplomasisinin ve kuvvetler dengesinin temel unsurlarını oluşturan dört büyük imparatorluğun; Rus Çarlığı, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Alman İmparatorluğu ve Osmanlı Devleti’nin tarih içindeki ömürlerini tamamlayarak yıkılmalarıdır.

Mondros Mütarekesinin 7. ve 24. maddeleri galiplere istedikleri bölgeleri işgal etme hakkını vermiştir.

Mütareke Dönemi’nde İngilizlerin gerçek niyetlerini gösteren ilk işgal Musul’da yaşandı

Ermenilerin kurduğu Hınçak ve Taşnaksütyun Cemiyetleri Millî Mücadele boyunca
Osmanlı Devleti’ne ve Millî Mücadele Hareketi’ne karşı çalışmışlardır

Amacı, tüm Yunan ırkını bir devlet içinde toplamak olan Megali İdea’ya göre, Yunanlılar bir gün birleşecek ve Yunan Krallığı “İonya” adı verdikleri devlet, Batı Anadolu’dan Karadeniz’e kadar uzanarak Trakya, Anadolu’nun kıyı bölgeleri ve İstanbul’u da içerisine alacaktır.

14 Mayıs sabahı Amiral Calthorpe’un başkanlığında Fransız, Amerikan, İtalyan ve Yunan filoları komutanları toplanmışlar, İzmir’in nasıl işgal edileceğini görüşmüşlerdi. Bu toplantıda alınan kararlar aynı gün İzmir’deki Kolordu Komutanı Ali Nadir Paşa’ya ve Vali İzzet Bey’e tebliğ edildi. Bu notada, “İzmir istihkâmları ile civarı ve müdafaa tertibatına sahip bulunan arazi, Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesi gereğince  İtilaf devletleri kuvvetleri tarafından işgal edilecektir.” deniliyordu.

Yunan işgal kuvvetlerine karşı ilk kurşun İzmir’de işgal sırasında atılmıştı. Hukuk-u Beşer Gazetesi sahibi Hasan Tahsin (Osman Nevres), şehirde törenle ilerleyen Yunan İşgal Kuvvetlerinin bayraktarını tabancayla vurdu.

Türk milleti, hükûmetin yapması gereken en temel görevlerden olan güvenlik ve millî savunmaya ait konuların yerine getirilmediğini görmesiyle birlikte, birtakım fiilî çalışmalar içerisine girmiştir. Bu amaçla mahallî birtakım teşekküller kurulmuştur. Bu kuruluşlara genel olarak “müdafaa-i hukuk cemiyetleri” adı verilmektedir.

Mondros Mütarekesi ile hükûmet ve buna bağlı olarak ordu, İtilaf devletlerinin kontrolüne girdi. Türk milleti uğradığı haksızlıkların önüne geçmek için resmî makamlara yaptığı müracaatlardan bir sonuç alamadı. İşte bu şartlar altında vazifenin kendine düştüğünü anlayıp memleketin tecavüze uğrayan yerlerinde düşmana karşı harekete geçti. Bu mücadeleyi başlatanlara Kuvayı Milliye, yani Millî Kuvvetler denir.

Anadolu’yu işgale çalışan kuvvetler daha fazla ilerlemeden belirli noktalarda durduruldu. Ermeni ve Rum çetelerinin faaliyetlerine karşı Türk yerleşim birimleri korundu. Millî Mücadele aleyhine çıkan ayaklanmaların bastırılmasında etkili oldu. Türkiye Büyük Millet Meclisine bağlı düzenli ordunun kurulabilmesi için zaman kazandırdı.

Mustafa Kemal Paşa’nın 13 Kasım’-1918'de Haydarpaşa’da Adana treninden inip İstanbul’a ayak bastığı saatlerde, İtilaf Devletleri’nin savaş filosu da İstanbul önlerinde demirlemişti.

Mustafa Kemal Paşa, Şişli’deki evinde Ali Fuat Paşa, Kâzım Karabekir Paşa ve İsmet Beyler ile görüş-melerde bulunarak memleketin geleceği konusunda sık sık görüş alışverişinde bulundu. Siyasi olarak düşüncelerini ortaya koymak için arkadaşları ile birlikte Minber Gazetesini çıkardı.

Damat Ferit hükûmeti, İtilaf devletlerinin baskıları sonucu, Anadolu’da asayişi sağlamak amacıyla ordu müfettişlikleri kurdu. Bu tasarı gereğince, Doğu Anadolu’daki Dokuzuncu Ordu Müfettişliğine Mustafa Kemal Paşa tayin edildi. Paşa’ya verilen talimata göre, Trabzon, Erzurum, Sivas, Van, Diyarbakır vilayetleriyle Erzincan ve Samsun şehri yöneticilerine ve bu bölgedeki askerî birlik komutanlarına gereken emirleri verebilecektir.

Amasya Genelgesi

Erzurum Kongresi

İstanbul Hükûmeti kongreye katılanları İttihatçılıkla suçladığı için, kongre üyeleri yemin etmek suretiyle böyle bir amaç gütmeyeceklerine dair söz verdiler.

Sivas Kongresi

Sivas Kongresi

Mustafa Kemal Paşa İstanbul hükümetinde yeni kurulan kabineden Erzurum ve Sivas Kongreleri kararlarını kabul etmesini, Meclis toplanıncaya kadar millet adına bir karar vermemesini istedi. Ali Rıza Paşa bu konuları görüşmek üzere Bahriye Nazırı Salih Paşa’yı Amasya’ya gönderdi. Amasya Görüşmeleri, Sivas Kongresi’nde kabul edilmiş esaslar üzerinde yoğunlaştı ve 5 adet protokolde görüşmeler yapıldı. Amasya’da yapılan bu protokollerle İstanbul Hükûmeti Heyet-i Temsiliyeyi resmen tanımış oluyordu.

Ulaşım ağının önemli bir parçası olan demir yolu hattının Ankara’ya kadar uzanması, haberleşme imkânlarının uygunluğu, millî bilincin bu şehirde güçlü olması, Ankara’yı bir merkez olarak cazip hâle getiriyordu.