Osmanlı Ordusunun Sefer Organizasyonu

Savaş gücü tarih boyunca toplumsal yapı, inanç, zihniyet, maddi imkânlar, bilgi ve teknoloji, tecrübe ve organizasyon yeteneğine bağlı karmaşık bir yapıdan oluşur.

Osmanlının savaş gücünü başarıya taşıyan unsurların başında ekonomisi, silah teknolojisi ve siyasi kültürü gelmektedir. Elindeki maddi olanaklarını seferber edebilme kabiliyeti, bütün insani, mali ve teknik imkânlarını yönetebilme becerisi yani savaşı ve seferi organize edebilme yeteneğidir.

Ülke topraklarına yönelik saldırılar ve hayati çıkarlara yönelik tehditler karşısında savaş kararının verilmesi bir zorunluluk olmakla birlikte ülke sınırlarını genişletmek, kazanç elde etmek, düşman tarafa üstünlüğü kabul ettirmek ve ihtilafları halletmek sebepler arasında görülmektedir.

Savaşın gerekliliğine inanılmış ve sefere niyet edilmişse nihai karar, devletin en yüksek karar mercii olan Divan-ı Hümayun’da alınır.

Fatih’ten sonra padişahın katılmadığı ve veziriazam riyasetinde toplanan divana Kubbealtı vezirleri, Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, nişancı, Rumeli ve Anadolu defterdarları ile vezir payesi almış yeniçeri ağası ve kaptan-ı derya iştirak ederdi.

Yavuz Sultan Selim, Çaldıran savaşı öncesinde İstanbul Müftüsü Sarıgörez Nureddin Efendi’den fetva almıştır.

Adalet döngüsünde devletin iç içe geçmiş temelde üç görevi öne çıkar: adli, idari ve askerî.

Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim ve Kanunî Sultan Süleyman başarılı fetihleriyle cihangir sultan olarak anıldılar.

Osmanlı seferlerinde ordunun maneviyatını güçlendirmek, askerlere nasihat etmek, gaza ve cihadın faziletlerini anlatmak ve askerleri cesaretlendirmek için orduya tefsir ve hadis ilmine vakıf, vaaz ve nasihat konusunda yetenekli bir şeyh veya bir vaiz atanmaktadır.

Klasik çağda Osmanlı ordusu üç temel askerî güce dayanıyordu. İlki yeniçeri, cebeci, topçu ve süvarilerden müteşekkil kapıkulu ordusu, ikincisi tımarlı sipahi olarak da bilinen eyalet askerleri, üçüncüsü de donanmaydı.

Osmanlı ordusu sefere bahar başlangıcında çıkar ve yaz sonunda seferden dönerdi. Böyle bir uygulamada mevsim şartları, yol koşulları ve nakliye araçlarının kısıtlılığı en esaslı sebeplerdir.

Osmanlı yönetimi sefer organizasyonun ilk adımı olarak sınırdaki beylerbeyi ve sancak beylerine vakit geçirmeden derhal gerekli tedbirlerin alınmasını emreder ve serhat bölgesinde hızlı bir tertibat kurulmasını sağlardı. Güvenlik önlemleri haricinde bölgenin coğrafyasını, istihkâm ağını, şehir ve köyleri yakından bilen akıncılar ve serhat kulları düşman topraklarına akına çıkarlardı.

Seferberlik fermanlarının ordunun toplanma tarihinden birkaç ay önce gönderilmesinin sebebi kaza ve nahiyelere dağılmış ve uzun bir süre evlerinden uzak kalacak olan eyalet askerlerine hazırlıklarını tamamlamaları için süre tanımaktır.

Yeniçerilerin toplanması yeniçeri serdarı, kethüda yeri ve bölük zabitlerinin sorumluluğundadır.

Merkez ordusu sefer yönüne bağlı olarak Anadolu veya Rumeli tarafında toplanır, padişah veya serdar komutasında harekete geçerdi. Batı seferlerinde ordunun toplanma yeri Edirne iken doğu seferlerinde ise birlikler genellikle Kütahya sahrasında bir araya gelirdi.

Anadolu’da Üsküdar’dan başlayan sağ kol İzmit, İznik, Eskişehir, Akşehir, Konya, Adana, Antakya üzerinden Halep ve Şam istikametindedir.

Sistemin esas amacı devlet mekanizmasının sağlıklı bir şekilde işleyişini temin etmek, merkez ile taşra arasındaki iletişimi kurarak imparatorluğun bütün topraklarında, eyalet, sancak ve kazalarında idari ve adli nizamı tesis etmektir.

Osmanlı Devleti’nde doğrudan yolların yapım ve onarımından sorumlu bir kurum bulunmamaktaydı. Yollar ihtiyaç hâsıl oldukça devlet veya hayır sahipleri tarafından inşa ve tamir edilmekteydi.

Sefer iaşe organizasyonu iki temel ilkeye dayalı olarak geliştirilmiştir. İlki sefer zamanında kıtlığa veya karmaşaya yol açmayacak düzeyde gıda tedarik zincirini kurmak ikincisi de merkez veya ordu hazinesinin mali yükünü hafifletmektir.

Ok, yay, kılıç, mızrak, kargı, zıpkın, topuz, şeşper, kamçı, pala, yatağan, hançer, teber, balta, sapan ve mancınık gibi silahlardı. Kesici, delici ve vurucu silahların yanı sıra muhtelif çeşitleri olan zırh, miğfer ve kalkan da savunma silahlarıydı.