Millî Mücadele’nin Maddi ve Manevi Yönü

Basın, beyannameler, protestolar ve mitingler yanında başta din adamları olmak üzere kanaat önderleri psikolojik hazırlık evresinin önemli araçları oldu.

Hâkimiyet-i Milliye, Albayrak, Açıksöz, Babalık, Öğüt gibi dönemin önde gelen Anadolu gazeteleri psikolojik hazırlık evresinin en önemli vasıtaları oldu.

Millî Mücadele’nin psikolojik hazırlık evresinde en önemli gelişme ise, Paris Konferansı’nda alınan karar sonucunda 15 Mayıs 1919’da Yunanlılar tarafından işgali olmuştur.

En etkili cemiyet, Sivas’ta 9 Aralık 1919’da kurulan Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’dir.

Müdafaa-i Hukuk Kadınlar Şubesi'nin kurucusu Mevlevi şeyhi Amil Çelebi’nin eşi Zekiye Hanım'dır.

Mütarekenin beşinci maddesi sınır güvenliği ve iç güvenliği sağlamanın dışındaki orduların terhis edilmesini on altıncı maddesi ise, Yemen, Hicaz ve Asir’deki ile Suriye, Kilikya ve Mezopotamya’daki garnizonların da teslimini şart koşuyordu.

• Öncelikli olarak eldeki mevcut imkanların sonuna kadar devreye sokulması
• Mütareke sonrasında İstanbul’da depolarda toplanmış olan silah ve malzemenin Anadolu’ya naklinin sağlanması
• Başta Almanya olmak üzere Fransa ve İtalya’dan silah satın alınması
• Sovyet Rusya’dan yardım temin edilmeye çalışılması

Yunan birlikleriyle mücadele etmek için Kuvayı Milliye birliklerinin ihtiyaçlarının temin edilmesi noktasında önemli adımlardan biri, Mustafa Kemal Paşa’nın 18 Mart 1920 tarihindeki emri oldu.

Kuva-yı Milliye’nin önemli kaynaklarından biri askere gitmek istemeyenlerden alınan “Bedel-i Nakdi” denilen vergilerdir. Bunların yanında Düyunu Umumiye idareleri, mal sandıkları, yerel gümrük vergileri ihtiyaçları karşılamak için kullanılan kaynaklardandır.

TBMM’de ilk geçici bütçe, “Altı Aylık Muvakkat Bütçe Kanunu” adı ile hazırlandı. Böylece Maliye Vekaleti’ne harcama yetkisi verilmiş oluyordu. Hazırlanan bu bütçe daha çok önceki yılların harcamalarının temel alındığı ve gelirlerin toplanması ve gerekli harcamaların yapılması için Maliye Vekaleti’nin yetkili kılınmasını sağlayan yasal bir düzenleme oldu.

Kurtuluş Savaşı’nın finansmanı bağlamında en önemli kalem iç kaynaklardır. Bu kategorinin en
önemli kısmını ise vergiler ve bağışlar oluşturmuştur.

29 Eylül 1920’de çıkarılan kanun ile 1919 yılına ait olan gecikmiş Aşar Vergisi ödemelerinin 1921 yılının şubat ayı sonuna kadar tamamının nakit olarak ödenmesi kararlaştırılmıştır.

Tekâlif-i Milliye Emirlerine göre;

• Her ilçede “Ulusal Vergi Kurulu” kurulacak ve kurullarca toplanan gelir ordunun çeşitli
  birimlerine dağıtılacak
• Her evden birer kat çamaşır, çorap, çarık hazırlanarak bu vergi kurullarına verilecek
• Tüccar ve halkın elindeki başta pamuk olmak üzere yün, demir gibi her türlü malzeme, araç ve gerecin %40’ına parası sonra ödenmek üzere el konulacak
• Elde bulunan buğday, saman, un, sabun, yağ, zeytinyağı gibi erzakın %40’ına parası sonra ödenmek üzere el konulacak
• Ordu için halktan alınmış olan taşıtlardan geriye kalanların da ayda bir kez ücretsiz olarak 100 km geçmemek şartıyla orduya malzeme taşıması için alınması
• Ordunun başta yedirilme ve giydirme olmak üzere ihtiyaçlarını gidermek için sahipsiz mallara el konulacak
• Halkın elinde bulunan her türlü silah ve cephanenin üç gün içinde teslim edilmesi
• Benzin, gres yağı, makine yağı, gaz yağı, lastik gibi gereçlerin % 40’ına el konulacak
• Demirci, marangoz ve arabacıların ve kasatura, kılıç, mızrak, eyer yapabilecek ustaların sayılarının ve durumlarının tespit edilmesi
• Halkın elinde bulunan dört tekerlekli araba ve kağnı arabalarının tüm donanımı ve hayvanlarıyla birlikte %20’sine ve binek at ve yük taşıma hayvanlarının %20’sine el konulacaktır.

Bu yardımlar arasında en stratejik olan Sovyet yardımı olmuştur. Çünkü Buhara Türkleri’nin ve diğer
Türkistan Türklerinin yardımları Sovyet Rusya üzerinden Anadolu’ya ulaşmıştır. Sovyet Rusya yardımları dışında, Hint Müslümanlarının yardımları, Kıbrıs, Azerbaycan, Türkistan Türklerinin yardımları ile dolaylı olarak İtalya, Fransa yardımları Millî Mücadele’nin olumlu yönde gelişmesini sağlamıştır.

Millî Mücadele dönemi basını Türk basın tarihi bağlamında kendine has özellikleri, basının kamuoyu oluşturma, halkı bilinçlendirme, bir amaç etrafında toplama noktasında etkin bir araç olarak kullanılmasında ve kurumsallaşma çerçevesinde başlangıç olma özelliği ile öne çıkar.

Millî Mücadele dönemi basınının belirgin birkaç özelliği, toplumsal bütünleşmenin sağlanmasında en etkili araç olması, savaş meydanlarındaki mücadelenin bir benzerinin basın üzerinden verilmiş olması; basının özellikle de gazete ve dergilerin Türk halkının haklı mücadelesinde, vatanın bağımsızlığının sağlanması noktasında halkın bilinçlendirilmesinde ve bir amaç etrafında toplanmasında yani bir propaganda aracı olarak en etkili şekilde kullanılmış olmasıdır.

Millî Mücadele’yi destekleyen basın yayın organları arasında, Edirne’de Ahali, Balıkesir’de Ses ve Doğru Söz, İzmir’e Doğru, Aydın’da Aydın, Bursa’da Ertuğrul, İnkılap, Kayseri’de Misak-ı Millî, Sivas’ta Gaye-i Milliye, Elazığ’da Satvet-i Milliye, Kastamonu’da Açıksöz, Adana’da Yeni Adana, Pozantı, Konya’da Babalık, Afyon’da İkaz ve Öğüt, Maraş’ta Amal-i Milliye, Amasya’da Emel, Samsun’da Ahali, Giresun’da Işık, Trabzon’da İstikbal gibi pek çok yerel gazete vardı.

Trabzon’da Selamet, Balıkesir’de İrşad, Adana’da Ferda, Adana Postası, Kastamonu’da Zafer, İzmir’de Şark, Musavat ve Islahat, Edirne’de Teemmin, Bursa’da Bursa, Mücahede, Mudurnu’da Kürsü-i Millet gazeteleri Millî Mücadele başarıya ulaşıncaya kadar yayınlarına devam etmiştir.