Q: Anlatım nedir?

Düşüncelerimizi, duygularımızı, bilgilerimizi, yaşantı ve deneyimlerimizi ifade etmeye yarayan dil örgüsüne “anlatım” denir.

Question 1

Sıralı cümle nedir?

Accepted Answer

“Sıralı cümle”, arka arkaya sıralanmış basit cümlelerden oluşur. Bu yönüyle bir söz bütünü, bir metin içindeki bütün cümleler, metnin uzunluğu ne olursa olsun, ara­larında konuyu tamamlayan bir bütün oluşturmak üzere sıralanmış cümleler hâ­linde sayılabilir.

Question 2

Anlatım nedir?

Accepted Answer

Düşünceleri­mizi, duygularımızı, bilgilerimizi, yaşantı ve deneyimlerimizi ifade etmeye yara­yan dil örgüsüne “anlatım” denir.

Question 3

Anlam örgüsü nasıl oluşur?

Accepted Answer

Kelimeler, dil sistemi içinde birbirine bağlanarak cümleleri oluşturur. Anla­tımda yargı, cümlelerle sağlanır. Cümleler de bir anlam ifade etmek üzere kelime ve kelime gruplarının dil bilgisi kurallarına uygun biçimde düzenlenmesiyle olu­şur. Cümleler de bir anlam bağı içinde birleşerek daha üst seviyedeki birimleri meydana getirir. Bunlar, paragraf­lar veya paragraflardan daha geniş düzeydeki biçimlerdir. İşte daha geniş anlatım birimlerini oluşturmak için yan yana sırala­nan cümleler, çeşitli şekillerde birbirine bağlanarak anlam örgüsünü oluştururur.

Question 4

Bağımsız sıralı cümle nedir?

Accepted Answer

Bağımsız sıralı cümleler, yalnız başlarına kullanıldıklarında anlamı olan ve bir araya gelince de aralarında anlam ilişkisi bulunan; ancak ortak cümle unsu­ ru (özne, nesne, zarf tümleci, yer tamlayıcısı) bulunmayan cümlelerdir. Bağımsız sıralı cümleler; virgül (,), noktalı virgül (;), sıralama bağlaçları ( ve, ya...ya..., ne... ne...vb.) ile birbirine bağlanan cümleler bütünüdür.

Question 5

Bir gramer birimi olarak sıralı cümleyi ayıran yapı özelliği nedir?

Accepted Answer

Bir gramer birimi olarak sıralı cümleyi ayıran yapı özelliği, cüm­lelerin sıralama/bağlama edatlarıyla veya bu edat değerindeki virgülle birbirine bağlanmasıdır.

Question 6

Bağımsız sıralı cümlelerde ögeler arasında şekilce bir ortaklık var mıdır?

Accepted Answer

Bağımsız sıralı cümlelerde her cümlenin ögeleri ayrı ayrıdır. Ögeler arasında şekilce ortaklık yoktur. Ortaklık, anlam yakınlığındadır; yani bu cümlelerin bir arada bulunmala­rının sebebi, aralarındaki anlam yakınlığıdır; özne, tamlayıcı ve yüklemleri ortak değildir.

Question 7

''Sıralarda oturacak yer kalmadığı için yeni gelenler ayakta durdular ve anneler, hasta çocuklarını dizlerine oturtabilmek için duvar diplerine çömeldiler.'' cümlesindeki sıralama bağlacını bulunuz.

Accepted Answer

''Sıralarda oturacak yer kalmadığı için yeni gelenler ayakta durdular ve anneler, hasta çocuklarını dizlerine oturtabilmek için duvar diplerine çömeldiler.'' Bu örnekte iki bağımsız cümle vardır. Birinci cümle “Sıralarda oturacak yer kalmadığı için yeni gelenler ayakta durdular.” cümlesidir. İkinci cümle ise “Anneler, hasta çocuklarını dizlerine oturtabilmek için duvar diplerine çömeldiler.” cümlesi­ dir. İki cümle “ve” sıralama bağlacıyla birbirine bağlıdır.

Question 8

Bağımlı sıralı cümle nedir?

Accepted Answer

Yalnız başlarına kullanıldıklarında anlamı bulunan ve bir araya gelince de araların­ da anlam ilişkisinin yanında ortak cümle ögelerine de sahip olan cümlelerdir.

Question 9

''Duvarı nem, insanı gam yıkar.'' Yukarıdaki cümlenin yapısına göre türünü bulunuz.

Accepted Answer

''Duvarı nem, insanı gam yıkar.'' cümlesi ortak yüklemli bağımlı sıralı cümledir.

Question 10

''Ateşe su at, barut atma.'' Yukarıdaki cümlenin yapısına göre türünü bulunuz.

Accepted Answer

''Ateşe su at, barut atma.'' cümlesi, ortak yer tamlayıcılı bağımlı sıralı cümledir.

Question 11

''Mektubunu okumaktan bile korkuyorum; fakat merak da ediyorum.'' Yukarıdaki cümlenin yapısına göre türünü bulunuz.

Accepted Answer

''Mektubunu okumaktan bile korkuyorum; fakat merak da ediyorum.'' cümlesi ortak nesneli bağımlı sıralı cümledir.

Question 12

Bağlı cümle nedir?

Accepted Answer

Cümle başı bağlaçları ile birbirine bağlanan ve aralarında bu cümle başı bağlacı­nın işlevine bağlı bir anlam ilgisi bulunan cümlelerin kurduğu cümlelere “bağlı cümle” adı verilir.

Question 13

''Çocuğun yüzü ibik gibi kızardı. Bereket o telâşta kimse işin farkına varamadı.'' bağlı cümlesinde hangi kelime bağlaç görevindedir?

Accepted Answer

''Çocuğun yüzü ibik gibi kızardı. Bereket o telâşta kimse işin farkına varamadı.'' bağlı cümlesinde ''bereket'' kelimesi bağlaç görevindedir.

Question 14

Ara söz (ara cümle) nedir?

Accepted Answer

İster basit ister birleşik yapılı olsun bir cümlede, bazen anlamı daha iyi belirtmek ve anlama açıklık kazandırmak için, cümlenin içine giren ve cümlenin yapısında herhangi bir değişiklik yapmayan kelime grubu veya cümle yapısında dil birlikleri yer alır. Açıklama veya ek bilgi vermek amacıyla cümleye giren bu dil birliklerine “ara söz” veya “ara cümle” adı verilir.

Question 15

Ara sözlü cümlelerde ara sözler hangi noktalama işaretleri arasında yazılır?

Accepted Answer

Ara sözler yazıda iki virgül veya iki kısa çizgi arasında yazılır.

Question 16

Ara cümleler, cümleden çıkarıldıkları zaman cüm­lenin anlamında ya da yapısında bir eksiklik oluşturur mu?

Accepted Answer

Ara cümleler, cümleden çıkarıldıkları zaman cüm­lenin anlamında bir eksiklik oluşturmaz, cümlenin yapısında bir eksiklik yarat­maz.

Question 17

''Tenkitlerinize, -buna ikaz demek daha doğru olur­- teşekkür ederim.'' Yukarıdaki cümlenin yapısına göre türünü bulunuz.

Accepted Answer

''Tenkitlerinize, -buna ikaz demek daha doğru olur-­ teşekkür ederim.'' cümlesi ara sözlü (cümleli) bir cümledir.

Question 18

Eksiltili cümle nedir?

Accepted Answer

Konuşma veya anlatım esnasında genellikle yüklemi, bazen de başka bir ögesi kullanılmayan cümleye “eksiltili cümle” denir.

Question 19

Eksiltili cümlelerin sonunda hangi noktalama işaretleri kullanılır?

Accepted Answer

Eksiltili cümlelerin sonunda noktalama işareti olarak üç nokta (...), ünlem işareti (!) veya soru işareti (?) kullanılır.

Question 20

Eksiltili cümlelere hangi metinlerde sıkça rastlanmaktadır?

Accepted Answer

Eksik ögeyi okuyucuya tamamlattıran cümlelere; atasözü ve deyimlerimiz­de, günlük konuşmalarda, sorulu cevaplı ifadelerde ve duygusal anlatımlarda sık­ça rastlanır.