Genel Dilbilim II Ünite Sınavı Soruları — Soru Çöz (TDE306U)

1

'Kız arkadaşını yemek yerken düşündü' tümcesi birden fazla anlam aktarabilir (örn. kız yemek yiyen arkadaşını düşündü, bir erkek kendisi yemek yerken kız arkadaşını düşündü, …). Anadili konuşucularının böyle bir tümceyi doğru koşullarda ilgili anlamda sorunsuz anlayabilmeleri hangi bilgiye sahip olmalarından kaynaklanır?

2

Hangi seçenekte eşadlılık örneği verilmiştir?

3

Gösterge kuramı aşağıdakilerden hangisi tarafından ortaya atılmıştır?

4

Aşağıdaki örneklerden hangisinde benzetme ya da eğretileme KULLANILMAMIŞTIR?

5

‘‘Dil, bütün öğeleri dayanışık, birinin değeri yalnızca öbürlerinin de süremdeş varlığından doğan bir dizgedir.’’ ifadesi kime aittir?

6

Fransızca - İngilizce abajur < ‘abat-jour’ frikik < ‘free-kick’ gazoz < ‘gazeuse’ tişört < ‘T-shirt’ gişe < ‘guichet’ miting < ‘meeting’ gerçeküstücülük < surréalisme morötesi < ‘ultraviolet’ kızılötesi < ‘infrared’ Her dilde yeni sözcük yaratmaya dönük çok sayıda yol bulunur. Yukarıdaki tabloda dilimize Fransızcadan ve İngilizceden girmiş sözcükler bulunmaktadır. Dilimize giren bu sözcükler aşağıdaki yollardan hangisi ile girmiştir?

7

Her anadili konuşucusunun belleğindeki sözcük envanteri bir diğerininkinden farklıdır. Bu envantere ne ad verilir?

8

‘balık’ ses dizisinin günümüz Türkçesinde karşıladığı kavram (‘omurgalılardan, suda yaşayan, solungaçla nefes alan ve yumurtadan üreyen hayvanların genel adı’), Orhun Yazıtlarında karşımıza çıkan ‘balık’ (Kültigin, Doğu 12) ses dizisinden bambaşka bir kavrama göndermede bulunur (‘şehir’). Bu iki sözcüğün birbirinden türediğini ya da birbiriyle anlamsal bir ilişki içinde olduğunu gösteren bir kanıt yoktur. BU durum aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?

9

Gönderimsellik Kuramı'na göre sözcükler nasıl ele alınmaktadır?

10

Aşağıdakilerden hangisi, Türkçede karsambaç sözcüğünün anlamsız olarak algılanması için yeterli bir sebeptir?

11

Günümüz Türkçesinde yaygınlıkla kullanılan beyaz yakalılar, mavi yakalılar, bordo bereliler kullanımları ad aktarmasının hangi yönünü belirtmektedir?

12

F. de Saussure'ün 'zihnindeki bir kavram ve onunla eşleşen bir ses imgesinden oluşan birlik' şeklinde tanımladığı olgu dilbilim terminolojisinde hangi isimle bilinir?

13

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin duygu değeri diğerlerinden farklıdır?

14

Yan anlamların oluşumunda en etkili yol ‘eğretileme’lerdir. “Dağ gibi adam” dediğimiz zaman aşağıdakilerden hangisini ifade etmiş oluruz?

15

Aşağıdakilerden hangisi parça yerine bütünün kullanıldığı ad aktarması içermektedir?

16

Şekilde, aşağıya doğru yönelmiş oklar, hem anlamlar arasındaki ilişkinin hiyerarşik düzenini, hem de budaklar arasındaki ilişki türünü kodlar. Bu anlambilim kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

17

Tavuk, horoz, inek, boğa gibi sözcükler ‘hayvan’ başlığı altında toplayabileceğimiz ortak bir anlam taşır. Daha teknik bir dille, tüm bu sözcüklerin ortak özelliğinin HAYVAN olduğunu söyleyelim. Ortak HAYVAN özelliğinden başka mesela tavuk ve inek sözcüklerinin DİŞİL olma özelliği açısından ortak oldukları ve horoz ve boğa sözcüklerinin de ERİL olma özelliği açısından ortak oldukları söylenebilir. Bunu aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklayabiliriz?

18

Anadili konuşucularının anlam hakkındaki bilgisi düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi doğru olur? i. Sözcüklerin anlamlı olup olmadığını bilirler. ii. Sözcüklerin yalnızca tek bir anlam taşıdığını bilirler. iii. İki ayrı sözcüğün tek bir anlamı yansıtabileceğini bilirler. iv. Gözlemlenebilir dünyada var olan nesneleri barındıran tümceleri anlarlar.

19

Bir tartışmaya göre, herhangi bir sözcüğün anlamı, onun dünyadaki karşılığıdır. Eğer bu iddiayı kabul edersek, o zaman cins adların, soyut nesnelerin ya da eylemlerin dış dünyada neye karşılık geldiği, bir diğer deyişle, göndergelerinin ne olduğu sorusu gündeme gelir.

Bu tartışma hangi kurama ilişkindir?

20

I. İyi biçimlendirilmişlik II. Anlamlılık III. Uzlaşımsallık Yukarıdakilerden hangileri yeni bir sözcüğün türetilmesinde uyulması gereken ilkelerdendir?