Question 1

Metindilbilim nedir?

Accepted Answer

Metindilbilim, metni oluşturan öğelerin ve metindeki dilsel düzenlerin çözümlenmesiyle ilgili dilbilim dalıdır.

Question 2

Dizge tümceleri nedir?

Accepted Answer

Dizge tümceleri, dilin yapısına ve işlevlerine yönelik konulardaki kuramsal tartışmalarda sunu- lur ve bir dilin dilbilgisel betimlemeleri yapılırken kullanılır. Buna karşın dilin doğal kullanımında metinler içinde metin tümceleri yer almaktadır.

Question 3

Metin tümceleri ve dizge tümceleri arasındaki farklar nelerdir?

Accepted Answer

Dizge Tümceleri

Tümceler kendileriyle sınırlandırılmış yapısal birimlerdir.
Tümceler içindeki varlıklar ve olaylar için bilindiklik ve tanıdıklıktan söz edilemez.
Tümceler üreteninin kim olduğu, nerede ve ne zaman üretildiği ve hangi amaçla üretildiği gibi kullanımsal sorulara duyarlılık taşımaz.

Metin Tümceleri

Metin tümceleri, birlikte kullanıldıkları diğer metin tümceleri ile sınırlandırılmış kullanımsal birimlerdir.
Metin tümceleri içindeki varlıklar ve olaylar için bilindiklik ve tanıdıklıktan söz edilebilir.
Metin tümcelerine üreteninin kim olduğu, nerede ve ne zaman üretildiği ve hangi amaçla üretildiği gibi kullanımsal sorular yöneltilebilir.

Question 4

Sözce nedir?

Accepted Answer

Sözce, dili doğal bağlamlarında ele alan dilbilim çalışmalarının, örneğin metindilbilimin bir diğer temel kavramıdır. Sözce, bir iletişim ortamında, örneğin bir konuşma anında bir konuşucunun iki susma arasında ürettiği söz birimidir. Bütünüyle somut dil kullanımına ilişkin bir kavramdır.

Question 5

Bir metni metin yapan özellikler nelerdir?

Accepted Answer

Bir ürün metni, metin yapan özellikler alanyazınında metinsellik başlığı altında ele alınmaktadır. Bu özellikleri belirleyen ölçütlerse metinsellik ölçütleri olarak adlandırılmaktadır. Metinsellik, metni metin yapan bileşenlerin oluşturduğu bütündür. Bağlaşıklık, metin tümceleri arasındaki dilsel, dilbilgisel bağlantıdır. Tutarlılık, metnin tümceleri ve tümceden daha büyük parçaları (örneğin yazılı metinlerde paragraflar) arasındaki mantıksal, anlamsal bağlantıdır.

Question 6

Metinselliğin kullanıcı merkezli ölçütleri nelerdir?

Accepted Answer

Metinselliğin kullanıcı merkezli ölçütleri Amaçlılık Durumsallık Kabuledilebilirlik Bilgisellik Metinlerarası İlişkidir.

Question 7

Metin merkezli metinsellik ölçütlerinden bağlaşıklık nedir?

Accepted Answer

Bağlaşıklık metin tümceleri arasındaki bağı sağlayan dilbilgisel ve sözcüksel bağıntıdır. Bu ilişki yoluyla metin tümceleri birbiriyle birleşerek bir birim-bütün olarak metni biçimlendirir. Bağlaşıklık doğası gereği, metin tümcelerinin parçalarını hem dilbilgisel hem de sözcüksel olarak iki yönlü birbirine bağlar. Ürün metindeki bileşenler dilbilgisel biçimler ve uzlaşmalarla birbirine bağlıdır. Bir diğer deyişle, bir dil kullanıcısının dilin sözdizimine ilişkin bilgisi metinde bağlaşıklık bağıntısını yapılandırmasında önemli bir rol oynar.

Question 8

Dilbilgisel bağlaşıklığın türleri nelerdir?

Accepted Answer

Metindeki öbekler ve tümceler arasında kurulan dilbilgisel bağıntılar metnin bağlaşıklık sergilemesinde önemli bir rol oynar. Bu dilbilgisel bağlar şu temel türler altında kümelenmektedir: Gönderim Eksilme ve değiştirme Bağlaçlı bağlaşıklık

Question 9

Dilbilgisel bağlaşıklıkta gönderim nedir?

Accepted Answer

Gönderim, ardışık metin tümcelerindeki sözcük- ler arasında kurulan ve bu tümceler boyunca aynımetin varlığının (örneğin Ali) farklı dil öğeleriyledoğrudan ya da dolaylı olarak yinelenmesini sağ- layan bağıntıdır.

Question 10

Metinde eşgönderimsel gönderim kuran temel öğeler nelerdir?

Accepted Answer

Metinde eşgönderimsel gönderim kuran temel öğeler şunlardır:

• Burada Ø ile işaretlenen boş adıllar (Türkçegibi bağlantılı dillerde çekimli eylem üze-rindeki kişi ekleri boş adılları ulaşılır kılar.) Ayşe ve ben dışarı çıkıyoruz. Ø Alış verişyapacağız.

Kişi adılları(= ben, sen, o, biz, siz, onlar)
Gösterme adılları(= bu, şu, o)
Gösterme sıfatları(= bu kadın, o adam vb.)
Dönüşlülük adılları(= kendi, kendisi vb.)

Question 11

Eksiltme ne demektir?

Accepted Answer

Eksiltme, metinde daha önce bütüncül bir yapı içinde geçen bir metinsel öğenin yüzey metinden çıkarılmasıdır. Metinsel ilişkiler, örneğin, gönde- rim bağıntısı atılan öğenin alıcı tarafından çıkarım- sal olarak tamamlanmasını öngörür. Bu nedenle eksiltme bütünüyle diliçi bağlamın varlığına dayalı bir dilsel düzenlemedir.

Question 12

Gönderim türleri nelerdir?

Accepted Answer

Metindışı gönderim ve metiniçi gönderim, gönderim türleri için temel ayrımı oluşturur. Metindışı gönderim özellikle doğal konuşma ortamlarında ya da anlatı metinlerinde, reklam metinleri gibi etkileşimsel özellikler taşıyan kimi özel metin türlerinde sıklıkla kullanılan bir gönderim türüdür. Bu tür gönderimde gönderim aracı metin içindedir; göndergesi ise metinde yer almaz. Hem gönderim aracı, hem de göndergesi, yani yinelediği ad öbeği metin içinde birlikte bulunuyorsa bu kez de metiniçi gönderimden söz ederiz.

Question 13

Değiştirme ne demektir?

Accepted Answer

Değiştirme, değiştirme öğeleri olarak adlan- dırılan örneğin “öyle” gibi işlevsel metin öğelerinin, metinde kendilerinden önce geçen adların, ey- lemlerin ya da bir metin bölümünün tamamının yerine kullanılması düzenlemesidir. Değiştirme de eksiltme gibi bütünüyle diliçi bağlama bağlıdır. Yani, değiştirme bağıntısı ile birbirine bağlanan kurucu parçaların her ikisi de metinde bulunur.

Question 14

Sözcüksel bağlaşıklık ne demektir?

Accepted Answer

Metin bağlaşıklığında, sözcükler arasında kurulan anlam ilişkileriyle oluşan bağlar yoluyla sağlanan yinelemeler de önem kazanır. Sözcüksel bağlaşıklık temelde metin tümcelerinde aynı öğenin tekrarı ve anlamsal olarak ilişkili öğelerin kullanımıyla sağlanan metin bağlarını içerir. Sözcüksel bağlaşıklık çağrışımsal gönderimlerle kurulur.

Question 15

Tutarlılık nedir?

Accepted Answer

Bağlantılılığı açıklamaktaki en güçlü ölçüt tutarlılıktır. Her metin, metin tümcelerinin ve örneğin yazılı metindeki paragraflar gibi daha büyük parçaların birbirine mantıksal ve anlamsal olarak bağlanması yoluyla bütün olarak algılanan bir metinsel anlam yaratır.

Question 16

Kullanıcı merkezli metinsellik ölçütleri nelerdir?

Accepted Answer

Kullanıcı merkezli metinsellik ölçütleri; Amaçlılık Durumsallık Kabuledilebilirlik Bilgisellik Metinlerarası ilişkidir.

Question 17

Söylem nedir?

Accepted Answer

Söylem, dilin bir iletişim aracı olarak etkile- şimsel boyutuyla ele alınışıyla ilişkilenir. Metinle- rin iletişim işlevi kazanmasını sağlayan, metindeki dilsel düzenlemeler aracılığıyla izlenebilen ve algı- lanırlık kazanan soyut bir olgudur.

Question 18

Söylem ve metin türü sınıflamalarında metnin bağlamını hangi 3 özellik belirler?

Accepted Answer

Metnin bağlamını tanımlayan kullanımbilimsel bileşenler, ürün metinde anlambilimsel bileşenleri ve metindeki içerik-yapı karşılıklığını etkilemektedir. Bu çerçevede metnin bağlamını şu üç farklı ulam altında gruplanan özellikler belirlemektedir: Durum Niyet/ İşlev Bakış açısı

Question 19

Bakış açısı ulamı, hangi alt özelliklerle etkileşim içindedir?

Accepted Answer

Kurmaca: Dış gerçekliğin doğrudan sunulmadığı, üreticinin yaratıcığını, kişisel bakış açısını simgeleyen, gerçek ya da hayal edilmiş bir evrene ait gerçeklik duygusunu uyandıran olayların anlatımıdır. Semboliklik: Farklı parçalardan oluşan bütünlüğün çözümlenerek sunulması ya da gerçekliğin simgelerle verilmesidir. Nesnellik: Nesnelliği ya da farklı şekildeki öznelliği ifade eden durumdur. Soyutluk: Bir bilgiyi olgusal olarak sunmadır.

Question 20

Dilsel özellikler için söyleme ilişkin açıklayıcı etiketler nelerdir?

Accepted Answer

Dilsel özellikler için söyleme ilişkin açıklayıcı etiketler: Bilgilendirici üretim karşısında etkileşimsel üretim Anlatısal olmanın karşısında anlatısal olmama Açık gönderimler karşısında durum bağımlı gönderimler içerme İkna etmeye dönük anlatım biçimini kapsama ya da kapsamama Soyut anlatım karşısında soyut olmayan anlatımı kapsamadır.