Bitki Hastalıkları ile Savaşım Yöntemleri

Karantina, bir ülkeye dışarıdan hastalık girişini önlemek veya ülke içerisinde sınırlı alanlarda var olan bir hastalığın diğer alanlara yayılmasını engellemek amacıyla alınan yasal önlemlerdir.

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na bağlı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Zirai Karantina Yönetmeliği” uygulanmaktadır. Bu yönetmelikte;
• Ülkemizde varlığı bilinmeyen ve ithale engel teşkil eden zararlı organizmalar,
• Sınırlı olarak bulunan ve ithale engel teşkil eden zararlı organizmalar,
• Bazı bitki ve bitkisel ürünlerde bulunması halinde ithale engel teşkil eden zararlı organizmalar listelenmiştir.

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na bağlı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü (TÜGEM) tarafından, üretim materyallerinde bitki sağlığı standartları oluşturulmakta ve yayımlanmaktadır.

Farklı etkenler nedeniyle hücrenin genetik yapısında meydana gelen değişikliklere “mutasyon” adı verilir. 

Kültürel önlemler, hastalık oluşumu için uygun olmayan ancak bitkilerin sağlıklı yetişeceği tarımsal uygulamalardır. Kültürel önlemler;
• Bitkinin sağlıklı yetiştirilmesi,
• Hastalık etmenlerinin inokulum kaynaklarının azaltılması ve hastalık etmenlerinin yayılmasının engellenmesi,
• Hastalık etmenlerinin enfeksiyonu için uygun koşulların ortadan kaldırılmasına yönelik faaliyetleri kapsar.

Sanitasyon hastalıktan korunmak için alınan sağlık önlemleridir.

Sanitasyon hastalıktan korunmak için alınan sağlık önlemleridir. Bu önlemlerin amacı inokulumun tarlaya girişini önlemek ve hastalıklı tarlalardaki inokulumu yok etmek veya azaltmaktır.

Hastalık etmenlerinin yayılmasında inokulum kaynağı oluşturan ve ertesi yıla geçişi için yataklık yapan yabancı otların ve kültür bitkilerinin yok edilmesi işlemine “eradikasyon” adı verilir.

Solarizasyon yılın en sıcak aylarında toprağın iyi bir şekilde işlenerek keseklerinden ve yabancı otlardan temizlenmesinden sonra iyice sulanarak, şeffaf polietilen örtü ile kaplanması ve 30-45 gün bu şekilde güneş ışınlarına maruz bırakılması şeklinde uygulanır.

Tohum uygulamasında genellikle 50-55 °C sıcaklık ve 10-30 dakika uygulama süresi kullanılır. 

Çoğaltma organlarının sıcak hava ile müdahalesinde genellikle 70 °C ‘de 2-7 gün sıcak havada tutma en fazla uygulanmaktadır.

Bir mikroorganizmanın ortama salgıladığı antibiyotik adı verilen metabolik ürünler ile başka bir mikroorganizmanın gelişmesini engellemesine ve yıkıma uğratmasına “antibiyosis” adı verilir.

Bitkileri parazitleyen ve onların hastalanmalarına neden olan patojenler üzerinde beslenen mikroorganizmalara hiperparazit ismi verilir.

Bitkilerde bağışıklık mekanizması patojenin enfeksiyonundan önce uyarılarak harekete geçirilebilir, böylelikle normalde hassas olan bitkilere dayanıklılık kazandırılabilir. Bu amaçla;
• Canlı organizmalarla ön inokulasyon (patojen türün virulent olmayan izolatları, başka bitkide patojen olan izolatlar veya saprofitler ile ön inokulasyon),
• Sıcaklıkla öldürülmüş veya zayıflatılmış organizmalarla ön inokulasyon,
• Patojenin hücre duvarı bileşenleri,
• Diğer bazı kimyasal ve fiziksel uyarıcılar (cıva klorit, bakır klorit, salisilik asit, UV ışınlar, yaralama vb.) gibi uygulamalar yapılır.

Yeşil aksam ilaçlamaları genelde bitkilerin toprak üstü organlarında meydana gelen hastalıklara karşı püskürtme, tozlama, sisleme veya yağmurlama sulama şeklinde uygulanır. Ancak son zamanlarda geliştirilen sistemik fungisitlerden bazılarını yeşil aksama uygulayarak kökteki hastalıkları da önlemek mümkün olmaktadır.

Sisleme, pestisitleri havada asılı kalacak kadar küçük zerreler halinde püskürten özel sisleme aletleriyle uygulanmaktadır. Daha çok seralarda ve kapalı alanlarda kullanılmaktadır.

Bandırma, tohum fungisit solusyonu veya süspansiyonu içinde bir süre tutulur, daha sonra süzülür ve kurutulur. Bandırma yönteminin bazı riskleri vardır. Fungisitler kullanıldığı zaman bakteriyel etmenler, bakterisitler kullanıldığı zaman fungal etmenler artabilir. Ayrıca tohumların kurutularak ekilmesi gereklidir.

Tohum genelde özel formülasyonlu, yani kuru tohum ilacı olarak hazırlanmış ilaçla, kaplanıncaya kadar karıştırılır. En yaygın kullanılan tohum ilaçlama yöntemidir. Bu tip ilaçlamalarda ilaç formülasyonu çok önemlidir. Bu amaç için geliştirilmiş tohum ilaçları tohuma iyi yapışır.

Tohum toz bir fungisit ile özel bir ilaçlama aletinde az miktarda su ile (5-10 ml/kg tohum) karıştırılır. Uygulanacak su miktarı önceden tohum üzerinde test edilerek saptanır. Bu uygulama genellikle sabunumsu bir bulamaç oluşturur ve gereksiz nemlemeye neden olmadan tohumu kaplar.

Fümigant: Uygulama öncesi sıvı veya katı halde iken kapalı alanlarda uygulandıktan sonra gaz hale dönüşerek ortamda bulunan canlıları öldüren kimyasallardır.