Prokaryotların (Bakteri ve Molliküt) Neden Olduğu Bitki Hastalıkları

Prokaryotik hücreler üçe ayrılır:

1) Hücre duvarına sahip ve tek hücreli olan Eubacterler

2) Hücre duvarları olmayan Pleomorfikler

3) Çoklu hücrelerden oluflan Actinomycetes’lerdir

Bakteriler tek hücreli mikroskobik organizmalardır. Dış görünüş olarak Coccus (küre), Bacillus (çubuk), Vibrio (virgül) ve Spirillium (sarmal) şeklinde olabilirler.

Birçok bakteride hareketi sağlayan Flagella adı verilen kamçı benzeri yapılar da mevcuttur. Flagella bakterilere yüzme ve bir yerden diğer yere hareket etme yeteneği sağlar.

Bir bakteri hücresi %70-85 oranında su ile %15-30 oranında kuru maddeden oluşur. Kuru maddenin %50-90’n› organik madde, %20-30’u inorganik maddedir.

Resident: Belirli bir yaşam alanında sürekli kalmak.

Üretim Materyali ile Yayılma

Toprakla Bulaşma

Diğer Canlılarla Bulaşma

Meteorolojik Faktörler

Trichome (Trikom): Bitkilerin yaprak ve gövdeleri üzerinde bulunan küçük tüycüklere verilen isimdir.

Pektolitik enzim: Pektinleri parçalayan (hidrolize) enzim. Bazı bakteriler pektolitik enzim salgılamak suretiyle bitkilerin gövde, yumru, soğan, meyve gibi etli ve sulu organlarında yumuşak çürüklükler oluştururlar.

Kemolithotrof: İnorganik kimyasalları enerji kaynağı olarak kullanan mikroorganizmalara denir.

Floresan ışık veren veya floresan ışık vermeyenler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Ultraviole ışığı altında sarımsı yeşil renkli diffuse olabilen floresan pigment oluşturabilirler.

Bacteriocinogenic: Bakteriosin üretebilme yeteneğine denir.

Kemoorganotrofik: Enerji ve karbon ihtiyaçlarını kimyasallardan sağlayan mikroorganizmalara denir.

Çubuk şeklinde, 0.9-1.3x2.1-2.5 µm boyutlarında Gram negatif bakterilerdir. Hareketli polar veya lateral kamçılı ya da her ikisi birden veya hareketsiz kamçılar bulunur. Aerobiktirler. Beyaz veya sarımsı beyaz renkli koloniler oluştururlar. G+C%’si %66.9-70.6’dır. Havuçta bakteriyel gal oluştururlar.

Bakteri yara paraziti olup dikotiledon bitkilerde 93 familyada 331 cinste ve 643 türde hastalık yapabilmektedir. Monokotiledonlarda daha az hastalık oluşturur. Elma, gül, asma gibi değişik birçok odunsu bitkide, toprağa yakın gövde veya kök kısmında değişik büyüklüklerde ur veya gal oluşumu hastalı¤ın tipik belirtisidir. Galler başlangıçta küçük ve yumuşaktır. Zamanla galler büyür ve renkleri kahverenginden siyaha dönüşür.

Mücadelesinde, hastal›k belirtisi gösteren dal, sürgün vb. bitki materyalleri hemen hastalıklı kısmın 25 cm altından kesilip uzaklaştırılmalıdır. Bakıroksiklorür ve Maneb karışımlarıyla çiçeklenme döneminde yapılacak ilaçlamalar primer ve sekonder enfeksiyonları engelleyebilir.

Patateslerde yaygın olarak görülen bir bakteriyel hastalıktır. Hastalık daha çok hafif alkali, kumlu veya nötr topraklarda görülür. Konukçuları patates dışında şekerpancarı, pancar, turp gibi bitkilerdir. Üründe kaliteyi düşürürler. Hastalığın en tipik belirtisi yumrular üzerindeki küçük, kahverengimsi tümsek şeklinde uyuzumsu lekelerdir. Lekeler başlangıçta küçük olup zamanla büyüyerek mantarımsı şekil alırlar ve birkaç mm derinliğe ilerleyerek yumruyu etkilerler. Etmen miselimsi iplikçikler veya sporlar halinde toprakta saprofit olarak yaşamını sürdürebilir.

Hastalığın en yaygın semptomu solgunluktur. Solgunluk en alt yapraklarda başlar ve yaprakların kıvrılıp kurumasına neden olur. Hastalık ilerledikçe gövde üzerinde ve yaprak salkımlarında kahverengimsi çizgiler veya çatlaklar görülür. Bazen simptomlar bitkinin tek tarafı boyunca görülür ve henüz meyve oluşturmamış genç bitkilerde tek taraşı solgunluk dikkat çeker. Daha yaşlı bitkilerde yaprak kenarlarında nekrozlar oluşur ve yapraklar kurur. Meyve, gövde ve yapraklar üzerindeki lekeler 2-3 mm büyüklüğündedir. Lekeler başlangıçta beyaz olup daha sonra açık kahverengine döner. Meyveler üzerinde kuş gözü lekesi denilen 3 mm çapında etrafı beyaz haleli, sulu lekelere neden olur.

Hasta bitkilerin uzaklaştırılması, indeksleme yolu ile hastalıksız aşı kalemi veya gözünün kullanılması mücadelede önemli bir yer tutar. Genç bitkilerin kökleri tetrasiklin çözeltisi ile muamele edildiğinde bitkilerin korunduğu ya da bulaşık alanlarda belirtilerin hafiflediği belirlenmiştir.

Hastalığın semptomları ve şiddeti bitkinin yaşına, türüne ve çeşidine göre değişir. Çevresel koşullar da hastalığı etkiler. Bağ alanları 3 ay veya 4-5 yıl içinde ölebilir. Hastalık semptomları yapraklarda ilk önce klorotik lekeler şeklinde yaprağın kenarlarında görülür, zamanla bu kısımlar kurur (Fotoğraf 7.1). Kahverengi renk değişimi gözlenir. Daha sonra tüm yaprak kurur ve ölür. Yeni sürgünler yavaş gelişir, cüce kalır ve uç kısımları ölür. Yaprak renklerinde değişimler gözlenir. Hastalıktan etkilenmiş bitkiler cüce kalır ve kök sistemindeki bozukluktan dolayı kısa sürede ölürler. Bakteri bitkinin su ve besin maddesi alımını durdurur. İletim demetlerinin bakteriler tarafından tıkanması sonucu tracheobacteriosis oluşur. Su eksikliği gibi semptomlar sergiler. Hastalık semptomları Eylül veya daha sonraki aylarda görülürse ertesi yıl Mayıs ve Hazirana kadar semptomlar görülmeyebilir.

Pleomorfik: Yaşam döngüsünde iki veya daha fazla farklı yapısal formda olmak.

Mollicutes sınıfında yer alan ve hücre duvarı olmayan en küçük bakteriler fitoplazma adını alır. Fitoplazmalar, şoemde bulunan ve vektör böceklerle taşınan obligat parazit bakterilerdir. İlk kez 1967 yılında keşfedilmiş olup, mikoplazma benzeri organizmalar (MLO) olarak isimlendirilmişlerdir. 1994 yılında yapılan 10. Uluslararası Mikoplazmoloji kongresinde fitoplazma ismini almıştır.

Bitki bakteri hastalıkları ile mücadele oldukça zordur. Bakterilerle mücadelede dikkat edilmesi gereken hususları şu şekilde sıralayabiliriz:

• Ekim veya dikimden önce iyi bir toprak sterilizasyonu yapılmalıdır.
• Bitkisel üretim materyali temiz, sağlıklı ve sertifikalı olmalıdır.
• Tohumluk alınırken bakteriyel hastalıkların görülmediği alanlardan alınmalıdır.
• Hastalıklı bitki artıkları ortamdan uzaklaştırılıp yok edilmelidir veya yakılmalıdır.
• Sulama ve gübreleme gibi tarımsal uygulama işlemlerinde aşırıya kaçılmamalıdır.
• Konukçu sayısı sınırlı olan bakteriler için ekim nöbeti ve ürün rotasyonu önerilebilir.
• Hastalığa dayanıklı bitki çeşitleri seçilmelidir. Kimyasal mücadelede bakır içerikli kimyasallar koruma amaçlı kullanılabilir. Bordo bulamacı ve hazır bakırlı preparatlardan birisi tercih edilebilir.