Balık Yetiştiriciliğinde Kullanılan Temel Su Parametreleri

Su sürekli hareket hâlindedir. Yeryüzündeki suyun güneş ve yer çekiminin etkisi ile atmosfer (bulutlar), hidrosfer (okyanuslar, denizler, akarsular, göller, sulak alanlar, bataklıklar) litosfer (yer altı suyu ve kayalardaki su) ve biyosfer (bitki ve hayvanlarda bulunan su) arasında yapmış olduğu çevrime hidrolojik döngü ya da su döngüsü denir (Şekil 2.1). Denizlerden buharlaşmayla başlayan döngüde su önce atmosfere çıkar sonra da yağış şeklinde yerküreye geri döner. Hidrolojik döngüde suyun en fazla toplandığı yer denizler, en az depolandığı yer ise atmosferdir. Güneş enerjisi her yıl yaklaşık 500.000 km3 suyu Dünya yüzeyinden buharlaştırır ve bunun %86’sı (yaklaşık olarak 430.000 km3) okyanus yüzeyinden ve %14’ü (yaklaşık olarak 70.000 km3) karalardan buharlaşır. Okyanuslardan buharlaşan suyun yaklaşık %90’ı okyanuslara geri döner, %10’u ise karadaki alanlara taşınarak çöker. Hidrolojik süreçler, iklimsel değişkenlere bağlıdır ve dünyanın enerji bütçesini etkiler.

Bir su molekülü, bir oksijen (O) ve iki hidrojen (H) atomunun birleşmesinden meydana gelir. Su molekülündeki hidrojenler oksijenle 104.5°’lik bir açı ile birleşir

Su molekülünde iki hidrojen atomu oksijene tekli kovalent bağlarla bağlıdır. Oksijenin hidrojenden daha fazla elektronegatif olmasından dolayı, polar bağlardaki elektronlar çoğunlukla oksijen atomunun yakınında bulunurlar. Polar kovalent bağlar su molekülündeki atomları bir arada tutar. Molekülde oksijenin bulunduğu bölge kısmi eksi, hidrojenler ise kısmi artı yük taşır. Elektriksel çekim gücü, bir moleküldeki artı yüklü hidrojen ile komşu moleküldeki eksi yüklü oksijen arasında meydana gelir. Dolayısıyla bu iki molekül hidrojen bağı ile bir arada tutulur. Her su molekülü en fazla dört su molekülü ile bağ kurabilir

Yeryüzünde canlıların yaşaması için suyun dört özelliği önem kazanmaktadır. Bu özellikler:

• Kohezyon ve adhezyon

• Sıcaklığı kararlı tutabilmesi

• Donduğu zaman genleşmesi

• İyi bir çözücü olması

Hidrojen bağları sayesinde su moleküllerinin birbirlerine tutunması kohezyon olarak tanımlanır. Kohezyon sayesinde su, bitkilerde köklerden yapraklara uzanan mikroskobik kanallar içerisinde taşınır.

Adhezyon; iki bileşiğin birbirine tutunması olarak tanımlanabilir. Örneğin; hidrojen bağlarının bir sonucu olarak kohezyon, bir ağacın gövdesinde bulunan ksilem kanallarındaki su kolonunu bir arada tutar. Adhezyon ise suyun kanal duvarlarına tutunmasını sağlayarak yer çekimine karşı direnç ortaya çıkarır.

Belirli bir maddenin moleküllerinin hareketinden kaynaklanan kinetik enerjinin toplamına ısı denir ve birimi kalori (cal), kilokalori (kcal) ya da jül (J) olarak ifade edilir. 4 J yaklaşık 1 cal eder ve 1000 cal’de 1 kcal’ye eşittir.

Sıcaklık, maddeyi oluşturan moleküllerin ortalama kinetik enerjisini ifade eder ve birimi derecedir (°C).

Özgül ısı; bir maddenin sıcaklığını 1 °C arttırmak – azaltmak için alınacak – verilecek ısı miktarına verilen isimdir. Suyun özgül ısısı, her Celcius derecesi (°C) için 1 gr su başına kalori, yani 1 cal/g/°C’dir.

Bir sıvının akmaya karşı direnç gösterme özelliği veya molekülleri arasındaki sürtünme kuvvetine denir.

Sıcaklık, tuzluluk, elektriksel iletkenlik, bulanıklık, renk, koku ve tat suyun fiziksel özelliklerini oluşturur.

Su ürünleri yetiştiriciliğinde tüm biyolojik ve kimyasal süreçler sıcaklıktan etkilenir. Kabul edilebilir maksimum sıcaklık değişim oranları türler arasında farklılık göstermektedir. Balıkların gelişmelerinin en uygun olduğu sıcaklık aralıkları balıkların türsel karakterleriyle ilişkilidir. Çoğu deniz ve tatlı su balığında en uygun beslenme sıcaklığı 15 ile 26 °C arasında değişmektedir. Örneğin; sazan balıklarında 22-28 °C, alabalıklarda 14-20 °C uygun koşullar oluşmaktadır. Yetiştiricilikte balık farklı sıcaklığa sahip suya aktarılacağı zaman mutlaka aklimasyona (alıştırma) tabi tutulmalıdır. Dolayısıyla alıştırma periyot değerlerinin belirlenmesi için, yetiştiricilik uygulamalarında balığın doğal ortamda tercih ettiği sıcaklığın bilinmesi önemli bir kriterdir.

Tatlı sular için tuzluluk tanımı, 1 litre suda bulunan anyon ve katyonların toplam yoğunluğunun mg veya miliekivalent olarak değeridir. Tatlı sular, içerdikleri tuz konsantrasyonları 0,5 gr/L’den az olan sulardır.

Tuzlu sular için ise tuzluluk tanımı, 1 kg deniz suyunda bulunan çözünmüş katı cisimlerin tümünün gr olarak ağırlığıdır. Litrede 35 gr çözünmüş madde bulunduran sular deniz suyu olarak adlandırılır.

Doğada su kaynakları tuzluluk derecelerine göre tatlı sular, acı sular, normal deniz suyu (euhalin sular), tuzlu sular (hipersalin sular) ve çok tuzlu sular (brine sular) olmak üzere beş grupta incelenir

Tuzluluk açısından bazı sucul canlılar belirli tuzluluk şartlarında yaşayabilmektedirler. Organizmalar tuzluluğa olan toleranslarına göre örihalin ve stenohalin canlılar olmak üzere iki grupta incelenir.

Örihalin canlılar; geniş tuzluluk aralıklarında yaşayabilirler, stenohalin canlılar ise belli tuzluluk derecelerinde yaşayabilmektedirler.

Sucul ekosistemlerde dalga ve diğer akıntılarla hareket eden mikroskobik bitki ve hayvanlardan oluşan canlılar.

Tüm sıvıların içerisinde sıvı moleküllerinin ağırlığı nedeniyle bir kuvvet meydana gelir, birim yüzeyi dik olarak etkileyen bu kuvvete hidrostatik

basınç denir.

Yaşamak ve çoğalmak için

genel olarak çözünmüş veya gaz hâlindeki

oksijene ihtiyaç duyan canlılar.

Akut toksisite; toksik maddenin etkisinin kısa süre sonunda

ortaya çıkması olarak tanımlanır. Bu süre balıklar

için 4 gün (96 saat)lük bir süreyi kapsar.

Kronik toksisite ise toksik maddenin etkisinin hafta, ay ve

yıl bazında uzun sürede ortaya çıkmasıdır. Bu etki,

canlının üreme, büyüme, davranış, metabolizma-

sında mutasyonlar, deformasyonlar veya ölüm şek-

linde ortaya çıkabilir.