Tahıllar

Tahıllar, iklim istekleri bakımından “Serin İklim Tahılları” ve “Sıcak İklim Tahılları” olmak üzere iki gruba ayrılır. 

Serin iklim tahıl cinsleri arpa (Hordeum), buğday (Triticum), çavdar (Secale), yulaf (Avena) ve buğday- çavdar amfidiploidi olan “Triticale” dir. 

Sıcak iklim tahıl cinsleri; çeltik (Oryza), mısır (Zea), kocadarı (Sorghum), kumdarı (Panicum), cindarı (Seteria) ve kuşyemi (Phalaris)dir. 

2021 yılı dünya toplam tahıl ekim alanı yaklaşık 731 milyon hektardır. 

2021 yılında dünya toplam tahıl üretimi yaklaşık 3 milyar ton olarak gerçekleşmiştir. 

1.2 milyar tonluk yıllık üretimi ile dünya toplam tahıl üretiminin 1/3’ünü tek başına karşılayan tahıl mısırdır. 

Türkiye’de serin iklim tahılları ekim alanı 2022 yılında 11.1 milyon hektardır. 

Son yıllarda yürütülen arkeo-botanik araştırmalar, buğday ve arpa tarımının günümüzden 10 bin yıl önce ilk kez Türkiye’nin güneydoğusu, Suriye’nin batı kısımları, Kuzey Irak, İran’ın batısı, Lübnan, İsrail, Ürdün ile Fırat ve Dicle nehirlerini de içine alan ve ‘Bereketli Hilal’ adıyla bilinen bölgede başladığını ortaya çıkartmıştır. 

Yapılan araştırmalar mısırın anavatanının Meksika ve Orta Amerika olduğu görüşünü yaygınlaştırmıştır.

Yulafın, tarla koşullarında yetiştiriciliğinin milattan sonra birinci yüzyılda başladığı kabul edilmektedir. 

Çeltik, Avrupa’ya M.Ö 300 yıllarında getirilmiştir.  

Buğday, kuzey yarım kürede 20-65° ve güney yarım kürede ise 22-45° enlemler arasında yetiştirilmektedir. 

Dünyada 122 ülkede buğday tarımı yapılmaktadır. 

Dünyada en fazla arpa yetiştiren başlıca ülkeler Rusya, Kanada, Avustralya, Alman ya, Fransa, İngiltere’dir. 

Yulaf tanesinin içerdiği ve hayvan beslenmesindeki değerini arttıran madde “Avenin”dir. 

Mısır tanesinden elde edilen sanayii ürünleri; Nişasta, nişasta bazlı şeker, mısır yağı ve alkoldür.

Tahıllar sistematikte, Bitkiler Alemi (Plantae), Çiçekli Bitkiler (Phanerogamae) Bölümü, Kapalı Tohumlular (Angiospermae) Alt Bölümü, Tek çenekliler (Monocotyledoneae) Sınıfı ve Kavuzlu Çiçekliler (Glumiflorae= Poales) Takımında yer alır.  

Buğdayın taksonomisi ile ilgili ilk çalışmalar, 1753’te Linneaus’un yayınladığı “Species Plantarum” adlı eserinde yer almıştır.  

Diploid buğdayların genom formülü (AA), tetraploid buğdayların genom formülü (AABB) ve hekzaploid buğdayların genom formülü (AABBDD)’dir. 

Mısır bitkisi Maydeae oymağında yer almaktadır. 

Maydeae oymağı, erkek ve dişi organların aynı bitki üzerinde farklı yerlerde bulunmasına göre tanımlanır. 

Tahıl tanesinde meyve kabuğu ve tohum kabuğunun birbirine bitişik olma durumu “caryopsis” olarak adlandırılır. 

Tahıl tanesi 1) Kabuk, 2) Endosperm ( Besidoku) ve 3) Embriyon olmak üzere 3 kısımdan oluşur. 

Meyve kabuğu, üst epidermis (exocarp), orta epidermis (mesocarp), enlem hücreleri (Transversal hüc reler katı) ve iç epidermis (endocarp) katlarından oluşur. 

Harmandan sonra çiçek kavuzları (Palea) ile sıkıca sarılmış ürüne “çeltik” adı verilir. 

Embriyon, tohum uygun koşullara bırakıldığın da yeni bir bitki oluşturan ve soyun devamlılığını sağlayan tane kısımdır. 

Çimlenme durgunluğu (dormancy), tohumun fizyolojik ve enzimatik olumunu tamamlamamış olmasından kaynaklanır. 

Adventif kökler, ana sapın ve kardeş sapların alt boğumundan çıkan köklerdir. Bu kökler, bitkinin top rağa tutunmasını sağlar ve bitkiye besin maddelerini taşırlar. 

Sıcak iklim tahıllarında koca darıda kök gelişmesinin fazla olması bitkinin kurağa dayanıklılığını artırmaktadır. 

Çimlenen bir tohumdan birden fazla sapın ortaya çıkmasına “kardeşlenme” denir.

 Hasat indeksinin formülü = tane/ toplam biyolojik verim x 100’dür     

Gelişmiş bir tahıl yaprağı; yaprak ayası (lamina), yaprak kını(vagina), yakacık (ligula) ve kulakçık (auricula) kısımlarından oluşur. 

Yaprak ayası, sap üzerinde kının bitti yerden sapla belli bir açı yaparak uzayan, mızrak şeklindeki kısımdır.

Yakacık, yaprak kını ile sap arasına hastalık sporlarının, zararlıların ve su zerrelerinin girişini engeller. 

Başakçık (spicula); iki dış kavuz ve bu kavuzlar arasında yer alan çiçek ya da çiçekleri taşıyan organdır. 

“Döllenme” dişicik tepesi üzerine dökülen çiçektozunun çimlenerek dişicik borusunda ilerleyip, mikropile ulaşarak iki generatif çekirdeğe bölünüp, haploid(n) kromozomlu yumurta hücresi ve diploid (2n) kromozomlu endosperm ana hücresiyle birleşmesiyle oluşur. 

Olum dönemi; süt olum, sarı olum, fizyolojik olum ve tam olum olarak 4 evreye ayrılır.

Süt olum: döllenmeden hemen sonra taneye proteinlerin taşındığı devredir. Proteinler endosperm hüc releri içinde petek görünümünde bir ağ oluşacak şekilde yerleşirler. Tanenin en büyük boyutuna ulaştığı ve tane nem oranının % 60 olduğu bu dönem, 20-25 gün devam eder. 

Sarı olum: tanede nişasta birikiminin gerçekleştiği, nem içeriğinin % 40’a indiği dönemdir. Bu dönem, mevsimsel yağış ve sıcaklığa göre 10-25 gün arasında olabilir. Dönemin sonunda besin maddesi birikimi tamamlanmıştır. 

Fizyolojik olum: taneye birikmiş besin maddelerinin olgunlaştığı ve nem oranın % 18-20’ye düştüğü devredir. Hava sıcaklık ve nemine göre 3-10 gün arasında devam edebilir. Bu dönemin sonunda tane, uygun koşullar bulunduğunda bir bitki oluşturabilecek “tohumluk” özelliğini kazanmaktadır. 

Tam olum: tane nem oranın %13-14 indiği ve bitkilerin hasat olgunluğuna geldiği dönemdir. Tane sadece nem kaybeder, hasat gecikirse tane nem oranı düşmeye devam eder ve bu da başakçık ile bağlantısı kesilmiş olan tanelerin dökülmesine neden olur.

Vernalizasyon, bitkilerin çimlenme-kardeşlenme ve sapa kalkma dönemleri arasında fotosentez minimumuna yakın sıcaklıklarda belli bir süre kalmasıdır.

Tüm tahıllar için en uygun toprak tipleri tınlı ve alüvyal topraklardır. 

Söz konusu duruma “Alatav zararı” adı verilir. 

Ocaklara ekim yöntemi, sıcak iklim tahıllarında, mısır ve kocadarıda uygulanabilir.   

Fideleme çeltik yetiştiriciliğinde kullanılan bir yöntemdir.

Kuru tarım sisteminde tahıllarda metrekarede bitki sayısının ortalama 500-600 olması istenir. 

Ekim zamanında verilecek azotun toprakta hareketliliği az olan amonyum formunda ve fosfor ile birlikte bulunduğu di-amonyum-fosfat (DAP) ve 20-20-0 kompoze gübre olması istenir.

Çeltiğin azotlu gübre gereksinimi fazla olduğundan Dekar başına 15-18 kg saf azot uygulanabilir 

Dekar başına verilecek saf azotun % 30’u ekim zamanında, % 40’ı sapa kalkma öncesinde ve % 30’u tepe püskülü çıkma dan bir hafta önce verilmelidir. 

Çeltik yetiştiriciliğinde sulama şu şekilde yapılır: Ekimden bir hafta sonra tavalardaki su boşaltılır, 5-6 gün su verilmez ve yeni çıkan bitkilerin köklerinin toprağa sıkıca tutunması sağlanır. Daha sonra bitkilerin uzunluğuna göre başlangıçta 2-3 cm olmak üzere bitki boyuna paralel olarak giderek artan derinlikte su vermeye devam edilir. Su derinliği 10-15 cm’e ulaştığında artık yükseltilmez, vejetasyon sonuna kadar bu seviyelerde korunur. Hasattan iki hafta önce tavalardaki su boşaltılır. 

Mısırda çapalama; boğaz doldurmak, sıra üzerini seyreltmek, yabancı otlarla mücadele ve sulamadan sonra oluşan kaymak tabakasını kırmak için yapılır.