Nişasta ve Şeker Bitkileri

Yumrular, karbonhidratlar (nişasta), protein, vitaminler (C, B1, B3, B6, K, folate, pantothenik asit) ve mineraller (K, Mn, Mg, Fe, Cu, P) açısından oldukça zengindir.

Çin, Hindistan, Rusya, Ukrayna ve ABD.

Patlıcangiller (Solanaceae) familyasının Solanum cinsi içerisinde sınıflandırılmaktadır. Patlıcangiller familyası içerisinde patates dışında domates, biber, patlıcan, tütün, pepino gibi çok sayıda kültür bitkisi bulunmaktadır.

Patatesin toprak üstü yeşil aksamında solanin adı verilen ve toksik özelliği olan bir glikoalkoloid bulunmaktadır. Bu nedenle patatesin taze yaprakları ve sapları hayvan beslenmesinde kullanılmamaktadır.

Stolonlar, ana saplar ile yan dalların toprak altında kalan boğumlarından çıkan ve yatay olarak büyüyen toprak altı dallardır. Yumrular stolon uçlarında oluştuğu için patates üretimi açısından çok önemlidir.

Özellikle fosfor, çinko, mangan, demir ve bakır.

Patateste önemli sorun yaratan başlıca bakteriyel hastalıklar Kahverengi çürüklük (Ralstonia solanacearum), Halkalı çürüklük (Clavibacter michihigiensis), Yumuşak çürüklük/Karabacak (Erwinia spp.) ve Uyuz (Streptomyces scabies)’dur. Bunlardan Kahverengi çürüklük ve Halkalı çürüklük karantina hastalıklarıdır. Bakteriyel hastalıkların etkili bir kimyasal mücadelesi olmadığından, etkin hastalık kontrolü için temiz tohumluk kullanmak ve münavebeye özen göstermek gerekmektedir.

(A vitamini), C vitamini, B vitamini kompleksi ve fenolik bileşikler; sarı veya turuncu et rengine sahip bir tatlıpatates çeşidinin 100 g’ı, bir insanın ortalama günlük A vitamini ihtiyacının %100’den fazlasını, C vitamini ihtiyacının ise %50’den fazlasını karşılamaktadır. Ayrıca E vitamini, demir, potasyum ve bitkisel lifler açısından da önemli bir kaynaktır.

Tatlıpatates sıcağı ve güneşi seven bir bitkidir. En iyi bitki gelişimi 24 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda gerçekleşmektedir.  Depo kök gelişimi ve yüksek verim için en uygun gündüz sıcaklıkları 25-30 °C, gece sıcaklıkları ise 20-25 °C arasındadır. Genel olarak yıllık yağışı 1000 mm ve üzerinde olan bölgelerde yetiştirilmektedir. Yıllık 900 mm’nin altında yağış alan bölgelerde tatminkar verim için sulama zorunludur. Tatlıpatates her türlü toprakta yetişebilmesine rağmen, derin, geçirgen, kumlu-tınlı, tınlı topraklar depo-kök gelişiminin düzgün olması ve yüksek verim için idealdir. 

Kurutma sonrası depo kökler 13-16 °C sıcaklık ve %80-90 nispi neme sahip depolarda 5-6 ay saklanabilirler.

Orta Anadolu bölgesinde yazlık ana ürün için nisan-mayıs aylarında, Ege ve Akdeniz gibi erkenci gölgelerde ocak-şubat aylarında dikim yapılabilir. Yer elması toprak hazırlığı patatese benzemektedir. Sonbaharda toprağın pullukla 30-40 cm derinlikte işlenmesi, ilkbaharda dikim öncesi kültüvatör, çizel, rotovatör gibi aletlerle kabartılarak düzlenmesi gerekir. Dikim elle veya patates dikim makinesi ile yapılabilir. Dikim derinliği 10-15 cm arasında olmalıdır. Sıra arası mesafesi 60-90 cm, sıra üzeri mesafesi ise 25-40 cm arasında değişebilir. Toprak analizine göre 7-10 kg/da azot, 8-10 kg/da fosfor ve 15-25 kg/da potasyum gübresi verilmesi uygun olacaktır. Yeterli yağış olmayan bölgelerde mutlaka sulama yapılmalıdır.

BBazı bitkilerin, vejetatif gelişme aşamasından çiçeklenme, meyve ve tohum oluşumunun olduğu generatif gelişme aşamasına geçebilmesi için belirli bir süre boyunca düşük sıcaklığa maruz kalması gerekir. Bu düşük sıcaklık isteğine vernalizasyon denir.

Yabancı ot mücadelesi mekanik, kimyasal veya her ikisinin birlikte kullanıldığı yöntemlerle yapılabilir. Şeker pancarında zarar yapan yabancı otlar için farklı etken maddeler içeren ruhsatlı yabancı ot ilaçları (herbisit) bulunmaktadır. Tarlada bulunan yabancı otlara göre ziraat mühendislerinden yardım alınarak yabancı ot ilaçlama programının oluşturulması gerekir.

Pancarlar fabrikada veya alım sahalarında yığınlar halinde depolanırlar. Bu işleme silolama adı verilmektedir.

Şeker bitkinin saplarından elde edilmektedir. Şeker dışında yan ürün olarak biyoetanol, melas, kağıt, küspe, kozmetik vb. çeşitli ürünler de elde edilen önemli bir endüstri bitkisidir.

Şeker kamışının Anadolu’ya ne zaman girdiği tam olarak bilinmemekle birlikte çok eski tarihlerden bu yana Akdeniz kıyı şeridinde özellikle Antakya, Adana, Mersin ve Antalya çevresinde yetiştirildiği bilinmektedir.

Şeker kamışı çok su tüketen bir bitkidir. Yetiştirildiği bölgeye ve yetiştirme tekniklerine bağlı olarak yıllık su tüketimi 1000-2900 mm arasındadır (Lakshmanan ve Robinson, 2014). Yeterli yağış almayan bölgelerde mutlaka sulanması gerekir. Tüm toprak tiplerinde yetiştirilmesine rağmen organik maddece zengin, geçirgen, kumlu-tınlı ve hafif alkali (pH 5.5-6.5) topraklarda en iyi gelişmektedir.

Şeker otu bitkisinin anavatanı Paraguay’dır. Bununla birlikte Orta ve Güney Amerika boyunca yabani akraba türlerine rastlanmaktadır.

Şeker otu yıllık sıcaklığın -6 ile 43 oC arasında değiştiği yarı nemli yarı tropikal iklimlere adapte olmuştur. Bitki en iyi 15-30 oC arasındaki sıcaklıklarda gelişmektedir. Yıllık yağışı 1400 mm ve üzeri olan bölgelerde sulanmadan yetiştirilebilir.

Hasatta bitkinin yaprakları ve sapları birlikte biçilir. Biçim yüksekliği 10-15 cm olmalıdır. Biçim çok aşağıdan yapılırsa ertesi biçimde verimin oldukça düştüğü belirlenmiştir. Biçim işlemi küçük alanlarda budama makasları kullanılarak elle yapılabilir. Büyük arazilerde ise biçim makineleri kullanılmaktadır.