Yem Bitkileri

Organik materyalin C/N oranı mikroorganizmalar tarafından açığa çıkarılan CO2 gazına kıyasla ne kadar azotun mineralize olacağını gösteren ölçüttür.

Yonca (Medicago sativa L.)

Korunga (Onobrychis viciaefolia Scop.)

Yaygın fiğ (Vicia sativa L.)

Macar fiği (Vicia pannonica Crantz.)

Çayır üçgülü (Trifolium pratense L.)

Ak üçgül (Trifolium repens L.)

Yem Bezelyesi (Pisum arvense L.)

Mürdümük (Lathyrus sativus L.)

Çok yıllık çim (Lolium perenne L.)

Tek yıllık çim (Lolium multiflorum Lam. )

Kılçıksız brom (Bromus inermis Leyss.)

Adi otlak ayrığı (Agropyron cristatum L. Gaertn.)

Kamışsı yumak (Festuca arundinacea Schreb.)

Kırmızı yumak (Festuca rubra L.)

Mısır (Zea Mays L.)

Sorgum (Sorghum bicolor Moench.)

Çayır düğmesi (Sanguisorba minör)

Hayvan pancarı (Beta vulgaris L. var. rapacea Koch.)

Yem şalgamı (Brassica rapa L.)

Arı otu (Phaselia tanacetifolia Bentham.)

Yem havucu (Daucus carota ssp. sativa)

Yemlik kanola (Brassica napus L. ssp. oleifera Metzg.)

Yemlik lahana (Brassica oleracea L. var. acephala)

Hindiba (Cichorium intybus L.)

Ülkemizde en fazla ekim alanına sahip yem bitkisi yonca olmuştur

1. Kaba Yem kaynağı olarak,
2. Kesif yem kaynağı olarak,
3. Toprakların erozyon tehlikesine karşı korunması,
4. İnsan beslenmesinde un ve çerez olarak,
5. Toprak verimliliğinin artırılmasında yeşil gübre olarak,
6. Havanın serbest azotunun tespiti için ekim nöbetinde yer alması,
7. Kozmetik sanayinde kullanılması

Baklagil yem bitkileri, hayvanların ihtiyacı olan kaliteli kaba yem üretmeleri yanında, sahip oldukları kazık kök ve yumrucuk bakterileri sayesinde toprak verimliliğini artıran özellikleri bulunmaktadır. Protein oranı yüksek, kaliteli kuru ot ve tohum üretirler. Örtü ve yeşil gübre bitkisi olarak çok yönlü yararları bulunur. Toprak yapısını iyileştirirler. Yaban hayatı (fauna) için barınma ve beslenme alanı oluşturular.

Yonca (Medicago sativa L.) Dünyanın hemen her ülkesinde çoğunlukla hayvan besleme ile toprak ıslahı amacı ile yetiştirilmektedir. Yonca otu protein içeriği ve kalitesi yanında vitamin ve mineral açıdan da zengin yapıya sahiptir. Bu özellikleri ile insan beslenmesinde, gıda takviyesi olarak kullanımı artmıştır.

Hastalıklar: İklim ve toprak koşullarındaki farklılıklar nedeni ile bazı yıllar yoncanın gelişmesini engelleyen verimini düşüren bazı hastalık etmenleri etkin olabilir.

Kök çürüklüğü (Rhizoctonia violacea) yoncanın verimini olumsuz yönde etkiler. Yonca köklerine yerleşen hastalık etmeni dokuları parçalar ve bitkinin gelişmesini engeller.

Diğer hastalık etmenleri arasında bulunan külleme (Erysiphe communis), mildiyö (Peronospora trifolium), yonca yaprak uyuzu (Pseudopeziza medicaginis), yonca pası (Uromyces striatus) ve leke hastalığı (Leptosphaerulina briosiana) ile mücadele edilmediği durumlarda verim ve kalite düşmektedir.

Zararlılar: Parazit bitki olarak gelişen ve yoncanın gelişimini durduran küsküt (Cuscuta spp.) cin otu, sarı sarmaşık, şeytan sakalı, çor, verem otu, kızıl ot gibi isimlerle bilinir. Yonca tarlasında önemli zarara neden olur. Özellikle mayıs ayında gelişmeye başlayan ve hızla tüm bitkilere sarılarak öz suyunu emen küsküt, toprakla irtibatını keserek gelişmesine yonca üzerinde devam eder. Yoncanın verimi düşer ve bir süre sonra kurumasına neden olur. Yabancı otlardan arındırılmış ve zamanında sürülmüş ve hazırlanmış temiz tarlaya sertifikalı tohumluk ekilmesi küskütten korunmanın en iyi yoludur. Yonca ekili arazinin çevresindeki yabancı otlarda gelişen küskütlerin parçaları veya tohumları, tarım aletleri, sulama suları veya olgunlaşmamış hayvan gübresi ile yayılır ve bulaşır. Gelişen her bir küsküt bitkisi 3000-5000 adet tohum meydana getirir. Sert tohum özelliği ile uzun yıllar bulunduğu tarlada gelişmesine devam eder. Yoncanın önemli zararlıları arasında yonca hortumlu böceği (Hypera postica), baklagil hortumlu böceği (Sitona lineata) ve yonca tırtılı (Colias eurytheme) bulunmaktadır. Yonca tarlasında belirli yoğunluğa ulaşan tarla fareleri de önemli zararlara neden olabilir.

Korunga (Onobrychis sativa L.) Korunga ülkemizin bitkisel gen kaynakları arasında yer alan çok yıllık, kireçli arazilere adapte olmuş baklagil yembitkisidir.

Yurdumuzda korungada etkili zararlıların başında Sphenoptera carceli, Dipsosphecia scopigera ve Plagionotus floralis gelmektedir. Bitkilerin kök boğazlarında 2. yıldan itibaren yerleşerek zarar yapar. 3. ve 4. yıllarda bitkilerin ölümüne neden olur ve korungalığın seyrekleşmesine neden olur. Bu yüzden bazı bölgelerimizde korunga ekiminde azalmalar yaşanmıştır.

Yaygın Fiğ (Vicia sativa L.) Fiğ türlerinin önemli bir bölümü eski dünya kökenlidir. Fiğ türleri arasında en fazla tarımı yapılan tür yaygın fiğdir. Macar fiği, koca fiğ ve tüylü fiğin de tarımı yapılmaktadır

Hastalıklar: Bazı yıllar yaygın fiğin hızlı geliştiği bahar aylarında yağışlı dönemlerde güneş ve sıcaklık etkisi ile yapraklarda antraknoz, yaprak lekesi ve mildiyö görülebilir. Nadiren de olsa kökte çürüklük, gövdede pas hastalığı meydana gelebilir. Zararlılar: Zaman zaman lokal etkili olan yaprak biti, kesici kurtlar, güz tırtılı, fiğ tohum böceği, Amerikan çekirgesi, lygus böcekleri, yonca yaprak zararlısı ve patates yaprak zararlısı yaygın fiğin zararlıları arasında bulunur. Bilinen zararlılar arasında en önemlisi tohum böcekleri (Bruchus sp.), tanenin yem ve tohumluk değerini düşürür. Bunun önüne geçebilmek için baharda yumurtalarını çiçeğin yumurtalığına bırakmak üzere gelen kelebeklere mani olmak için ilaçlama yapmak gerekir. Bazı yıllar yaprak bitleri de (aphid) büyük zarar yapabilir.

Macar Fiği (Vicia pannonica Crantz.) Trakya bölgemizin doğal florasında beyaz veya eflatun çiçekli olarak gelişen yabani Macar fiği varyeteleri bulunmaktadır. Düşük sıcaklıklara dayanıklı, mutlak kışlık özelliği ile bazı bölgelerimizde aranan ve ekilen bir tür olmuştur.

Hastalıkları: Macar fiği serin geçen ilkbahar döneminde iyi gelişme göstermektedir. Yağışlı dönemlerde güneş ve sıcaklık etkisi ile erken gelişme dönemlerinde yapraklarda mildiyö görülebilir.

Zararlıları: Yaygın fiğde etkili zararlılar Macar fiğinde de etkili olmaktadır. Tohum böcekleri (Bruchus spp.) harman sonrasında tohumların içinden çıkarak etrafa yayılırlar. Böcek zararı tanelerin yem ve tohumluk değerini düşürebilir. Macar fiğinin çiçeklenme döneminde yumurtalarını çiçeklerin iç kısımlarına bırakan kelebeklere mâni olmak için ilaçlama yapmak gerekir. Bazı yıllar Macar fiğinde afit zararı da görülebilir

Hastalıklar: İklim ve toprak koşullarının uygun olduğu dönemlerde sorun yaşanmadan yüksek verim alınmaktadır. Yem bezelyesi ot ve tohum üretiminde, yağışın devam ettiği güneşli geçen bahar aylarında Fusarium oxysporum, Erysiphe pisi, Peronospora pisi ve Pythium ultimum gibi mantari hastalıklar görülebilir.

Zararlılar: Tohum böceği (Bruchus spp.) ve bezelye afidi (Acyrthosiphon pisi) önemli zararlı grubunu oluşturur. Mücadele yapılmadığı durumlarda önemli kayıplara neden olurlar. Tarlada çiçeklenme döneminde ilaçla mücadele fayda sağlamaktadır.

Hastalıklar: Ak acıbaklada etkili olan kahverengi yaprak lekesi (Pleichaeta setosa) sonbaharda ekilen ak acıbaklada görülebilir. Kışa dayanıklı ak acıbakla ıslahı çalışmaları ile birlikte bu hastalığa tolerans artmıştır. Acıbakla pas hastalığı (Uromyces lupinicolus), yaprak dökülmesine neden olan ve biyokütle üretimini azaltan bir etkendir. Sıcak ve kurak yaz dönemlerinde gelişir. Sistemik etkili (Triazol) fungisitlerle kimyasal mücadele edilir.

Zararlılar: Yaprak bitleri ak acıbaklanın tomurcuklanma ve erken meyve oluşturma dönemlerinde zarar yapabilir. Çiçek sayısını azaltır. Meyve dökülmesine neden olabilir. Buğdaygil yem bitkileri çok yönlü kullanım alanına sahip bitkilerdir. Kaba ve kesif yem kaynağı olmalarının yanında, insan beslenmesinde, yeşil alan tesisinde, eğimli arazilerde erozyonun önlenmesinde, çayır ve meraların tesisinde kullanılmaktadır. Buğdaygil yem bitkilerinin genel özellikleri ile alt türlerine ait bilgiler bu bölümde özetlenmiştir. Ayrıca ülkemizde serin iklim (kılçıksız brom, çok yıllık ve tek yıllık çim, adi otlak ayrığı) ve sıcak iklim buğdaygil yem bitkileri (mısır ve sorgum) arasında yer alan, hayvanların kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılandığı türlerin kökeni, bitkisel özellikleri (Kök, gövde ve yapraklar, çiçek, meyve ve tohum), İklim ve toprak özellikleri, kültürü (Toprak hazırlığı, ekim zamanı ve yöntemleri, hasat ve harman, hastalık ve zararlılar) konusunda ayrıntılı bilgiler tür bazında verilmiştir.

Bitkiler aleminde (Plantae) buğdaygil yem bitkileri karbonhidratça zengin özellikleri ile tek çenekliler (Monocotyledoneae) sınıfında, kavuzlu bitkiler (Glumiflorae) takımında yer alır. Buğdaygiller (Poaceae) familyası, yumaklar (Festucoideae) ve darılar (Panicoideae) olmak üzere iki alt familyaya ayrılır. Kılçıksız brom (Bromus inermis Leyss.), Çok yıllık çim (Lolium perenne L.), Tek yıllık çim (Lolium multiflorum Lam.) ve Adi otlak ayrığı (Agropyron cristatum Gaertn.) türleri, yumaklar alt familyasında mısır ve sorgum ise darılar alt familyasında yer alır.

1. Serin mevsime adapte olmuş Yumaklar (Festucoideae) alt familyasına dahil olan bitkilerin başakçıklarında bir veya daha fazla çiçek bulunur. Sıcak iklim koşullarına adapte olmuş darılar (Panicoideae) alt familyasına giren türlerin başakçıklarında ise sürekli iki çiçek bulunur.
2. Yumaklar alt familyasına ait türlerin başakçıklarında mevcut olan kısır çiçekler, normal çiçeğin üst kısmında veya başakçık ekseninin uç kısmında yer alır. Darılar alt familyasında kısır çiçekler normal çiçeklerin altında bulunur.
3. Yumaklar alt familyasına ait serin iklim koşullarında yetişen türlerin başakçık ekseni, dış kavuz üzerinden kırılır ve ayrılır. Darılar alt familyasında sıcak iklim özelliğine sahip türlerde ise başakçık ekseni dış kavuzların altından kırılır. Böylece başakçık toplu halde yere düşer.
4. Yumaklar alt familyasında başakçıklar yanlardan basılmış gibi yassı görünümdedir. Darılar alt familyasında ise başakçıklar özellikle tohumlar, hafif sırt kısımdan basık gibidir.

Hastalıkları: Mısır hastalıkları arasında mısır yaprak lekesi (Helminthosporium spp.) ve pas (Puccinia spp.) hastalığı belirtileri yapraklarda, rastık (Ustilago spp.) ise koçanlarda etkili olur. Fide döneminde drenaj sorunu olan bazı bölgelerde Pythium spp., ve Fusarium spp. türlerinin neden olduğu kök çürüklükleri görülebilir.

Zararlıları: Mısır zararlıları arasında bozkurtlar (Agrotis spp.) fide döneminde fidenin toprak üstü kısmını keser, sap kurtları (Ostrinia spp.) ve koçan kurtları (Heliothis spp.) olgun bitkilerde zarar yaparlar.  

Hastalıkları: Sorgumun hastalıkları arasında Antraknoz (Colletotrichum), yaprak yanıklığı (Helminthosporium), külleme (Sclerospora), rastık (Sphacelotheca) ve fide yanıklığı (Pythium ve Fusarium) en fazla görülen hastalıklardır.

Zararlıları: Silajlık sorgum üretimde sorun olan zararlılar darı sineği (Atherigona varia), mısır koçan kurdu (Seramia cretica) darı kurdu (Pyrausta nubilalis) yaprak biti (Aphis maidis), yeşil kurt (Heliothis armigera) ve kırmızı örümcek (Tetranychus cinnabarinus)’tir.

Serin bölgelere adapte olmuş kılçıksız bromu, ılıman koşullarda yetiştirme gayreti, bazı hastalık ve zararlılara davetiye çıkarma anlamına gelmektedir. Hastalıkları: Nemli bölgelerde yetiştirilen kılçıksız bromda kahverengi yaprak lekesi (Helminthosporium bromi) mücadelesinde kültürel önlem olarak erken hasat, uygun gübreleme ve drenajın yapılması fayda sağlar. Zararlıları: Nemli bölgelerde çekirge zararı önemli kayıplara neden olur.

Hastalıkları: Çok yıllık çimde yabancı ot istilasını karşı, yabancı otlardan arındırılmış temiz tohum yatağı hazırlanmalı ve sertifikalı tohumluk kullanılmalıdır.

Zararlıları: Bozkurt (Agrotis ipsilon) larvaları çim bitkilerini, kök boğazından kesmek veya kemirmek suretiyle bitkinin kırılıp kurumasına neden olurlar. Haziran böceği (Polyphylla fullo L.) larvaları, çim kökleri ile beslenir. Başlangıçta sararan bitkiler daha sonra kurur.

Orta Avrupa’nın yerli bitkisi olan tek yıllık çim, serin ve nemli bölgelerin bitkisidir.

Hastalıkları: Bipolaris spp ve Curvularia spp kültürü yapılan tüm çim türlerinde yaprak yanıklığı hastalığına neden olurlar. Çok geniş konukçu dizisine sahip Curvularia spp. buğdaygiller familyasının yanı sıra baklagiller familyasına ait türlerde de hastalık oluştururlar. Taç pası (Puccinia coronata Corda.) yaprak dökülmesine neden olur. Otun kalitesini düşürür.

Kültürel önlem olarak; gübreleme toprak analizi sonucuna göre yapılmalı, baharda aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Çim alanlarında hava sirkülasyonu hastalıkların baskılanması bakımından önemlidir. Bu sebeple biçim zamanında yapılmalı ve biçim yüksekliği artırılmalıdır. Aşırı sulamadan kaçınılmalı ve sulama sabahın erken saatlerinde yapılmalıdır.

Zararlıları: Bozkurt (Agrotis ipsilon) larvaları çim bitkilerini, kök boğazından kesmek veya kemirmek suretiyle bitkinin kırılıp kurumasına neden olurlar. Haziran böceği (Polyphylla fullo L.) Larvaları, çim kökleri ile beslenir. Başlangıçta sararmalar ve daha sonra kurumalar görülür.

Orta ve kuzey Avrupa ile Rusya’nın yerli bitkisi olan otlak ayrığı serin ve nemli bölgelerin bitkisidir. Hastalıkları: Otlak ayrığının yalın ekimlerinde şerit pas ve kar küfü önemli sorun olmaktadır. Zararlıları: Siyah çim böcekleri (Labops spp.) dahil olmak üzere bazı eklem bacaklılardan zarar görebilir.