Toplum Temelli Turizm Kavramı, Tarihçesi, Gelişmesi

Bilgi teknolojileri sayesinde bilgiye erişimin kolaylaşması, ulaşımda seyahate teşvik edici yaklaşımlar yeni turistlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Yeni turistlerin farklı beklentileri, talepleri, deneyim arayışları ve yaşam tarzları yeni turizm olarak nitelenen kavramın önünü açmıştır. Bilgi teknolojilerindeki ilerleme; turizmin yarattığı çevresel, sosyal ve ekonomik tehlikelere yönelik farkındalığı artırmıştır. Diğer yandan; daha önce bilinmeyen destinasyonlarla ilgili bilgilere erişimin kolaylaşması, bu destinasyonlara yakınlık ve merak uyandırmış; yeni bölgeler keşfetme ve bu bölgeleri deneyimleme olanağına sahip yeni bir potansiyel turist kitlesi ortaya çıkarmıştır.

Toplumsal ve bireysel ilişkilerin ya da toplumsal yapının öneminden ziyade büyük finansal çıkarları öncelemesi, turistik kaynakları öngörülemez şekilde tüketen çok uluslu güçlü işletme yapılarının sektörde etkili olması. 

Bir bölgede yaşayan bir grup insanın (yerel halk) sahibi olduğu gelenek, görenek, kültür, doğal miras gibi sosyal ve toplumsal öğeler bütünü olarak açıklanabilir. Yerel halk tarafından bu öğeleri yansıtan mal ve hizmetler de bu kapsamda değerlendirilebilir. 

Böylelikle cazibe unsuru olarak kırsal bölgeler, bu bölgelerdeki yerel halk, yaşam biçimleri, yöresel ürünler vb. değerlendirilerek turizmin geliştirilmesi sağlanmaktadır. 

Toplumsal refah dikkate alınarak yapılmış bir tanımlama. 

Kısmen. Bunun için bazı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Dünya Turizm Örgütü, planlama ve kalkınma süreçlerine yerel halkın tam ve adil katılımını gözetmesi açısından sürdürülebilir turizmin de aslında toplum temelli olması gerektiğine işaret etmektedir. Buna göre sürdürülebilir turizmde artan çevresel ve sosyal kaygılar, toplum temelli yaklaşıma popülerlik kazandırmakta, kalkınma ve koruma stratejilerinin sürdürülebilir turizmle de bütünleştirilmesi gerektiğini göstermektedir.  

Bu hareketlilik, turizm varışlarının artmasının yanı sıra az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin turizm pazarından aldıkları payın da artması şeklinde yorumlanabilir. Turistik hareketliliğin artışı bu grupta yer alan ülkeler açısından yerel toplumda yoksulluğu azaltması bakımından diğer birçok sektöre göre daha etkili bir yol olarak görülebilir.

Yerel toplum gelirini artırmak; Yerel toplum ve turist etkileşimini artırmak; Gelirleri yerel ekonomi içinde tutmak; Yerel toplumları yetkilendirmek; Kültürel kimliği korumak; Doğal kaynak yönetimi ve yaban hayatı korumaya yönelik tutum geliştirmek; Sürdürülebilir turizmi geliştirmek. 

Toplum temelli turizmin asıl hedefinin sürdürülebilir bir toplum inşa etmek olduğu anlaşılmaktadır. 

Bazıları şöyledir: Destinasyonların fiziksel özelliklerinin zarar görmesi, kültürün dejenere olması ve ekonomilerin sendelemesi. 

Yaşam kalitesini artırır; Memnuniyet duygusunu artırır; Yaş ve cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına katkı sağlar; Toplum yönetim örgütleri için kapasite sağlar; Sosyal refahı artırır. 

Yerel halk ve turizme aktif katılarak turistik ürün niteliğinde olan geleneksel kültür öğeleri kontrollü bir şekilde deneyimleyen turistler. 

Turistlerin, çevresel unsurların turizm faaliyetlerinin sürdürülebilmesinin kilit elemanları arasında yer aldığının bilmeleri sorumlulukla hareket etmelerinde etkili olmaktadır. 

Bunlar, eğitim açısından sağladığı faydalardan bazılarıdır. Bilgi, güçlendirmenin önemli bir bileşeni olarak görüldüğünden, turizme aktif katılımı sağlanan toplum bireylerinin eğitim yoluyla geniş turizm bilgisine eriştirilmesi gerektiği önerilmektedir. 

Kısmen. Faydalarını eğitim, sağlık, politika, çevre, kültür, sosyal, ekonomi; zararlarını ise sosyal, kültürel, çevre ve ekonomi başlıkları altında ele almaktadırlar. 

Turizmden tam anlamıyla yararlanabilmek, iyi organize olmayı gerektirmektedir. Turizm bölgelerinin plansız ve bilinçsiz kullanımı, bölgenin zaman içinde cazibesini yitirmesine neden olabilir. Benzer şekilde toplum temelli turizm kapsamında bir bölgenin sadece turizme yönelik faaliyetler çerçevesinde yönetilmesi, çok kırılgan bir yapıya sahip olan turizmin çeşitli doğal afet, felaketler veya küresel sorunların yaşandığı dönemlerde, bölgenin büyük hasar almasına yol açabilir. 

Geleneksel turizmde olduğu gibi toplum temelli turizmde de bir bölgeye yönelik yoğun turizm talebi; söz konusu bölgede uyuşturucu kullanımının artması, kumar, fuhuş, çocuk işçiliği gibi sosyal sistemin bozulmasına yol açan olumsuzlukların görülmesine neden olabilmektedir.

Yerel halk

Çünkü bu sistem, toplum temelli turizmin en önemli başarı faktörlerden biri olup, toplum temelli turizmin sürdürülebilirliği açısından da bir gerekliliktir. Kazancın yeniden yatırıma dönüştürülmesi; daha fazla istihdam yaratarak, yerel ürünler satın alarak ve toplum temelli turizm ürünlerinin sistem içerisinde dolaşımını artırarak sağlanabilir. 

Çoklu paydaşın toplum temelli turizmin başarısındaki önemi bilinmektedir. Yerel halk, hükümet, sivil toplum kuruluşları, turistler gibi paydaşlarla iş birlikleri ve ortaklıklar olmaksızın toplum temelli turizmin başarıya ulaşması oldukça zordur.