Türkiye’de Seyahat İşletmeciliği ve Yasal Düzenleme

Seyahat acentalarının turizm endüstrisi içinde ve dışında diğer kuruluş veya kurumlar ile faaliyetlerini düzenleyen, denetleyen, yükümlülükler getiren bir Seyahat Acentaları Kanunu vardır. 1618 sayılı söz konusu Kanun, “Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu” adını taşımakta olup, 14 Eylül 1972 tarihinde kabul edilmiş ve 14320 sayılı Resmî Gazete’de 28 Eylül 1972 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Seyahat acentalarının doğrudan ve dolaylı olarak ilgili olduğu yasa ve yönetmelikler aşağıdaki gibi listelenmiştir;

• Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği
• Seyahat Acentaları Yönetmeliği
• Turizm İşletmelerinin Bakanlıkla Birbirleriyle ve Müşterileriyle İlişkileri Hakkında Yönetmelik
• Turizm Amaçlı Sportif Faaliyet Yönetmeliği
• Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği
• Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği
• Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik
• Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği
• Kara yolu Taşıma Yönetmeliği
• Hac ve Umre Seyahatleri ile İlgili İşlerin Diyanet İşleri Başkanlığınca Yürütülmesine Dair Yönetmelik
• Deniz Turizmi Yönetmeliği
• Yerli ve Yabancı Avcıların Av Turizmi Kapsamında Avlanmalarına
• Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmelik
• Turizm Yatırım, İşletme ve Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Yönetmelik
• Kaplıcalar Yönetmeliği
• Fiyat Etiketi Yönetmeliği
• Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik

Seyahat acentalarının yasadan kaynaklanan yükümlülükleri “SeyahatAcentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu”nun V. faslının 17, 19, 20 ve 21. Maddelerinde şu şekilde belirtilmiştir:

• Haber verme: Seyahat acentalarının sahipleri, tüzel kişilerde yönetim kurulu adına yetkili yöneticiler, dilekçelerinde yazılan ve işletme belgelerinde söz konusu olan hususlarda, meydana gelen değişiklikleri, oluşundan itibaren 30 gün içinde Bakanlığa yazı ile bildirirler.
• Reklam ve tanıtma: Seyahat acentaları gerçeğe aykırı ve yanıltıcı tanıtma ve reklam yapamazlar. Reklam ve tanıtma belgelerinden birer nüshayı, dağıtımlarından 15 gün önce Bakanlığa gönderirler.
• Yazışma: Seyahat acentaları, Bakanlıkça gönderilen genelge ve diğer çeşitli konulardaki yazıları en geç 15 gün içinde cevaplandırır veya cevabın gecikme sebebini Bakanlığa bildirirler. Seyahat acentaları diğer yerli ve yabancı kuruluşların seyahat acentalığı işlemleri ve tüm turizm faaliyetleri ile ilgili yazılarını da aynı süre içinde cevaplandırmakla yükümlüdürler. Seyahat acentaları yukarıda söz konusu olan yazışmaları 5 yıl süreyle saklarlar. Seyahat acentaları, seyahat acentalığı faaliyetleri ile ilgili olarak yerli ve yabancı kuruluşlarla yapmış oldukları sözleşmelerin birer örneğini Bakanlığa gönderirler.
• Mesleki sır: Seyahat acentaları müşterilerinin isim ve adreslerini ve gezileri ile ilgili kişisel hususları gizli tutarlar. Bu hususlarda ilgili kanun hükümleri saklıdır.

SİGORTA- Zorunlu Sigorta

MADDE 12 – (Değişik: 5571 sayılı Kanun Md:7) Seyahat acentaları, Türkiye’de satılan paket turlarda:

1. Düzenledikleri paket tur kapsamında; müşteriye taahhüt ettikleri hizmetlerin acentanın iflası da dâhil olmak üzere herhangi bir nedenle verilmemesi veya taahhüt edilen şekilde verilmemesinden kaynaklanabilecek sorumluluklarını sigorta ettirmek zorundadır. Bu durumda sigortacının sorumluluğu en az paket tur bedeli kadar olmalıdır. Müşteri, sigorta kapsamındaki zararını doğrudan doğruya sigorta şirketinden talep edebilir. Seyahat acentaları ve sigorta şirketleri, sigorta sözleşmelerini yaptıkları andan itibaren beş iş günü içerisinde sözleşmenin bir örneğini Bakanlığa göndermekle yükümlüdürler. Sözleşmenin süresinden önce sona ermesi hâlinde, bu durum aynısüre içerisinde seyahat acentaları ve sigorta şirketleri tarafından Bakanlığa bildirilir. İlgili branşta ruhsatı bulunan sigorta şirketlerinin paket tur sigortası yapmaları zorunludur. Hazine Müsteşarlığı gerekli durumlarda sigorta primlerini belirlemeye yetkilidir.
2. Paket tur sözleşmesi düzenlenirken, müşteriye;
3. Müşterinin kaza ve hastalık hâlinde çıkış noktasına dönüş masraflarını,
4. Her türlü kazadan doğan zararını ve tedavi masraflarını, poliçe limiti kadar karşılayacak şekilde sigorta ettirilebileceğini bildirmekle yükümlüdürler.

Seyahat acentası işletmesi belgesi aşağıdaki hallerde iptal edilir:

1. Bu Kanunun 12’nci maddesi hükümleri uyarınca zorunlu sigortanın yaptırılmaması,
2. Seyahat acentasının belge almaya esas niteliklerini kaybettiğinin veya bu Kanunda yer almayan faaliyetlerde bulunduğunun tespiti,
3. Bu Kanunun 10’uncu maddesinin (b) veya (e) bendini ihlal eden bir fiilin tespiti.Bu madde uyarınca işletme belgesi iptal olunan seyahat acentalarının isimleri veya iltibasa yol açacak bir isim hiçbir seyahat acentasına yeniden verilemez. Birlikçe geçici ve uzun süreli üyelikten çıkarma cezası verilen seyahat acentalarının belgeleri, fiilleri bu maddenin (b) bendi uyarınca bir cezayı gerektirmiyorsa, geçici men süresince iptal edilir.

Seyahat Acentalarının Türkiye’de sınıflandırılması 1618 sayılı Yasaya göre yapılmaktadır. Yasaya göre acentalar A, B ve C grubu olmak üzere yerine getirdikleri hizmetlere göre üç sınıfa ayrılmaktadır. Bu grupların yerine getirmesi gerekli şartlar ve özellikleri aşağıdaki gibidir;

A Grubu seyahat acentaları –Tüm seyahat acentalığı hizmetlerini yaparlar.

B Grubu seyahat acentaları - Kara, deniz ve hava ulaştırma araçlarına ilişkin rezervasyon ve bilet satışı hizmetleri ile A grubu seyahat acentalarının düzenledikleri turların biletlerinin rezervasyonunu ve satışını yapar.

C Grubu seyahat acentaları - Yalnız Türk vatandaşları için yurt içi turları tanıtır, üretir, pazarlar veya satar.

Ayrıca, B ve C grubu seyahat acentaları, kendilerine A grubu seyahat acentalarınca verilen hizmeti yerine getirir ve bu acentaların ürünlerini tanıtır, pazarlar veya satar.

Seyahat acentaları, faaliyet kapsamında genellikle dört değişik anlaşma yaparlar. Bunlar, Acenta-Konaklama tesisi, Acenta-Tur operatörü, Acenta-Taşımacı ve Acenta-Tüketici sözleşmeleridir.

Seyahat acentalarının çalışma alanlarının ve koşullarının değişik olması, koşulların ağırlığı, pazarlanan ürünlerin fiziksel yapısı ve güçlü kuruluşlar olmayışları seyahat acentalarını örgütleme zorunluluğunda bırakmıştır. Bu amaçlarla, 1972 yılında yürürlüğe giren 1618 sayılı “Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu” ile “Türkiye Seyahat Acentaları Birliği” (TÜRSAB) kurulmuştur.

Türkiye Seyahat Acentaları Birliği’nin (TÜRSAB) temel amacı, seyahat acentalığı mesleğinin ve faaliyet alanının temelini oluşturan turizm sektörünün gelişimine katkıda bulunmaktır. 1618 sayılı Kanun’un belirlediği yetkiler çerçevesinde meslek disiplininin sağlanması, mesleğin gelişimine ilişkin faaliyetler, seyahat acentalarının karşılaştıkları sorunların çözümü yönünde yapılan çalışmalar, TÜRSAB’ın hizmet alanı içinde yer alan önemli işlevler arasındadır. Turizm sektöründe yaşanan gelişmeler ve karşılaşılan sorunlara ilişkin tüm konuları ilgili mercilerin dikkatine sunmak, bu konuda kamuoyunu bilgilendirmek de TÜRSAB’ın temel amaçları arasında yer almaktadır.

TÜRSAB’ın gelirleri aşağıdaki unsurlardan oluşmaktadır;

• Üyelerin birliğe kayıt ücretleri ve yıllık aidatlar,
• Seyahat acentaları personelinin yetiştirilmesi için düzenlenen kurslardan elde edilen gelirler,
• Bağış ve yardımlar,
• Yayınlardan elde edilen gelirler,
• Yapılan hizmetler karşılığı elde edilen gelirler,
• Seyahat acentaları aracılığı ile yurda getirilen dövizin binde beşi (Bakanlık tarafından TÜRSAB’a verilir),
• Seyahat acentaları kanununa göre alınan teminatlardan oluşan fonlardan sağlanan gelirler.

TÜRSAB’ın kuruluş ve çalışma amaçları şu şekilde sıralanmaktadır (www.tursab.org.tr)

• Seyahat acentaları arasındaki ilişkileri düzenlemek ve geliştirmek.
• Seyahat acentaları ile endüstrinin diğer kesimleri arasındaki ilişkileri düzenlemek, sorunlara çözüm getirmek.
• Acentalar ile resmî kuruluşlar arasındaki ilişkileri düzenlemek.
• Ulusal ve bölgesel turizm sorunlarına çözüm aramak, bunları izlemek ve sonuçlandırmak.
• Uluslararası örgütlerde Türk seyahat acentalarını temsil etmek ve bu örgütlerle olan ilişkilerde ulusal çıkarları korumak
• Seyahat acentalarının bölgesel sorunlarını, bölge ile ilgili özel sorunlara çözümler aramak.

TÜRSAB’ın üyesi olan seyahat acentaları arasında uyum ve iş birliğini geliştirmek, yerli ve yabancı turistlere verilen hizmet kalitesini yükseltmek için üye acentaları yönlendirmek, personelini eğitmek, sorunlarına sahip çıkıp çözüm yolları geliştirmek temel görevleridir. 1618 sayılı Yasa’nın 33. maddesinde “Seyahat Acentaları Birliği” nin diğer görevleri aşağıdaki şekilde sıralanmıştır;

• Pazar araştırmaları ve seyahat acentaları konusunda incelemeler yapmak.
• Birlik üyeleri arasında haksız rekabeti önlemek için gerekli önlemleri almak
• Seyahat acentaları personelinin yetiştirilmesi için kurslar ve seminerler düzenlemek.
• Bakanlıkça istendiğinde görüş belirtmek.
• Uluslararası kuruluşlarda seyahat acentalarını temsil etmek.
• Kültür ve Turizm Bakanlığından belge alacak olan seyahat acentalarına ilişkin görüş bildirmek.
• Belgesiz olarak acentacılık faaliyetlerinde bulunan kuruluşların ve işletme belgesi iptal edilen acentaların getirdiği tur gruplarının sorumluluğunu devralmak.
• Yasa dışı acentacılık faaliyeti gösteren yerli, yabancı, özel ve tüzel kişiler hakkında gerekli işlemlerin yapılması ve yasak faaliyetlerin durdurulması için mülki amirler ve Cumhuriyet savcıları nezdinde gerekli girişimlerde bulunmak ve bu konuda açılan davalara müdahil olarak katılmak.
• Mesleki faaliyetlere ilişkin konularda Bakanlığa önerilerde bulunmak.
• Turizm işletmelerindeki rezervasyonların seyahat acentaları tarafından yasaya ve yönetmeliğe uygun olarak yapılıp yapılmadığı denetlemek.
• Tur taban fiyatlarının belirlenmesinde Bakanlığa görüş bildirmek.
• Seyahat acentacılığı konusunda bilirkişilik yapmak.
• Üyelerinin istek ve şikayetlerini Bakanlığa bildirmek.

Kanunun amacı; turist rehberliği mesleğine kabule, mesleğin icrasına ve turist rehberliği meslek kuruluşlarının kuruluş ve işleyişine ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.

Bu Kanun; turist rehberliği mesleğine kabule, meslek içi eğitime ve mesleğin icrasına, turist rehberleri odaları ile turist rehberleri odaları birliklerinin kuruluşuna, organlarının niteliklerine ve seçimlerine, organlık niteliğini yitirme hâl ve usûllerine, görev ve yetkilerine, çalışma usûllerine, üyeleri ile olan karşılıklı hak ve yükümlülüklerine, gelir ve giderleri ile bütçelerine, Kültür ve Turizm Bakanlığının mesleğe ilişkin görev ve yetkilerine, meslek kuruluşlarıyla iş birliğine ve turist rehberliği meslek kuruluşlarının Bakanlıkça denetlenmesine ilişkin usûl ve esasları kapsar.

Turist rehberi: Bu Kanun hükümleri uyarınca mesleğe kabul edilerek turist rehberliği hizmetini sunma hak ve yetkisine sahip olan gerçek kişiyi ifade eder.

Turist rehberliği hizmeti: Seyahat acentalığı faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla kişi veya grup hâlindeki yerli veya yabancı turistlerin gezi öncesinde seçmiş oldukları dil kullanılarak ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal veya benzeri değerleri ile varlıklarının, kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılarak gezdirilmesini veya seyahat acentaları tarafından düzenlenen turların gezi programının seyahat acentasının yazılı belgelerinde tanımlandığı ve tüketiciye satıldığı şekilde yürütülüp acenta adına yönetilmesini ifade eder.

Turist rehberi unvanı mesleğe kabulle kazanılır ve mesleğe kabul için aşağıdaki koşullar aranır.

1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak.
2. Başvuru tarihi itibarıyla 18 yaşını doldurmuş olmak.
3. Üniversitelerin turist rehberliği bölümlerinin önlisans, lisans veya yüksek lisans programlarından mezun olmak veya üniversitelerin turist rehberliği bölümü dışındaki diğer bölümlerinden en az lisans düzeyinde mezun olduktan sonra, birliklerin ve Türkiye Seyahat Acentaları Birliğinin ortak önerileri ve Bakanlığın onayıyla turizm sektörünün ihtiyaçları da dikkate alınarak belirlenen dille de, gerektiği hâllerde belirlenen bölgelerde, yönetmelikle kurs ve sınavlara ilişkin belirlenen usûl ve esaslar çerçevesinde Bakanlığın gözetimi ve denetimi altında birlikler tarafından düzenlenen ülkesel veya bölgesel turist rehberliği sertifika programını başarıyla tamamlamak.

ç. Birliklerin ve Türkiye Seyahat Acentaları Birliğinin ortak önerileri ve Bakanlığın onayı ile belirlenen yabancı dillerden birinde, Bakanlığın gözetim ve denetimi altında yapacağı veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum veya kuruluşlarına yaptıracağı yabancı dil sınavında başarılı olmak veya yönetmelikle belirlenen yabancı dil yeterlik belgelerinden birine sahip olmak.

1. Birlikler tarafından Bakanlığın gözetim ve denetimi altında düzenlenen uygulama gezisini tamamlamak ve gezi sonunda yapılan sınavda başarılı olmak.
2. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53’üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından; bu Kanuna veya 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na muhalefetten mahkûm olmamak.
3. Daha önce meslekten çıkarılmamış olmak.

Bu Kanunda belirtilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak ve odaların üst kuruluşu olmak üzere tüzel kişiliğe sahip ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu niteliğinde birlikler, Türkiye genelinde kayıtlı toplam meslek mensubu sayısının %33’üne sahip odaların Bakanlığa yapacakları başvuru üzerine kurulabilir. Birden fazla meslek birliği kurulabilir. Başvuru ile ilgili usûl ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.

1. Taban ücret tarifesi, birlikler ile Türkiye Seyahat Acentaları Birliğinin görüşleri alınarak Bakanlık tarafından net ücret üzerinden belirlenir ve her yıl en geç aralık ayında, izleyen takvim yılının başından itibaren yürürlüğe girmek üzere Bakanlık tarafından ilan edilir.
2. Turist rehberleri, taban ücret tarifesinde belirlenen ücretin altında turist rehberliği hizmeti sunamazlar. Taban ücret altında çalışılabilecek sosyal ve kamusal nitelikli turist rehberliği hizmetleri yönetmelikle belirlenir.
3. Turist rehberlerinin tur için belirlenen ücreti ihtiva eden yazılı turist rehberliği sözleşmesi yapmaları zorunludur. Haklı nedenlerin bulunduğu hâllerde ve daha sonra yazılı olarak düzenlenmek kaydıyla e-posta, faks, telefon mesajı ve benzeri yollarla sözleşme yapılabilir.
4. Tur için yazılı sözleşme yapmayan veya taban ücretin altında ücret ile çalışan turist rehberi, ilgili birlik tarafından her bir fiil için ayrı ayrı olmak, birlik bütçesine gelir kaydedilmek ve üç günlük taban ücretinden az olmamak üzere turun toplam süresine karşılık gelen taban ücret kadar idâri para cezasıyla cezalandırılır.

Meslek kuruluşlarının görev ve yetkileri şunlardır:

1. Üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak ve mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,
2. Mesleğin genel menfaatlerine ve ulusal turizm ve tanıtım politikalarına uygun olarak ifa edilmesini ve gelişmesini sağlamak,
3. Meslek mensuplarının birbirleri ve halkla olan ilişkileri ile mesleğin icrasında dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere; meslek etiğini ve disiplini korumak, turist rehberleri arasındaki haksız rekabetin önlenmesi hususunda gerekli tedbirleri almak, turist rehberlerinin yetiştirilmesi için kurs, seminer ve eğitim programları düzenlemek, meslek konusunda araştırma ve incelemeler yapmak,

ç. Bakanlıkça istenilen konularda görüş bildirmek,

1. Bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen görevleri yerine getirmek.

Sertifika programı seçme sınavına kabulde aşağıdaki koşullar aranır:

1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,
2. Başvuru tarihi itibarıyla on sekiz yaşını doldurmuş olmak,
3. Üniversitelerin turist/turizm rehberliği bölümü dışındaki diğer bölümlerinden en az lisans düzeyinde mezun olmak, öğrenimini yabancı ülkelerde yapmış olanların ise yetkili kurumlardan alınacak denklik belgesinin onaylı örneğini sunmak,

ç. Yabancı dil yeterliliğine sahip olmak,

1. Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde sayılan suçların herhangi birinden mahkûm olmamak,
2. Daha önce meslekten çıkarılmamış olmak.

Mesleğin İcrası

Turist Rehberliği Hizmetleri

MADDE 25 –

1. Turist rehberliği hizmetleri sadece eylemli turist rehberleri tarafından Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sunulur.
2. Başka sıfat veya unvanlarla icra edilen, ancak Kanun ve bu Yönetmelik uyarınca turist rehberliği niteliği taşıyan her türlü hizmetin yürütülmesinde mesleği icra etme koşullarını taşıyan kişilerin çalıştırılması zorunludur.
3. Bu hizmetler; seyahat acentacılığı faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla kişi veya grup hâlindeki yerli veya yabancı turistlerin gezi öncesinde seçmiş oldukları dil kullanılarak ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal veya benzeri değerleri ile varlıklarının kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılarak gezdirilmesi veya seyahat acentaları tarafından düzenlenen turların gezi programının seyahat acentasının yazılı belgelerinde tanımladığı ve tüketiciye satıldığı şekilde yürütülüp acenta adına yönetilmesi hizmetleridir.