Web Yayıncılığında Bulut Bilişim

Web yayıncılığı, ağ teknolojileri aracılığıyla web platformlarında içerik üretmek, düzenlemek ve yayınlamak gibi faaliyetlerin gerçekleştirilmesini ifade eden web yayıncılığı, bireysel ya da kurumsal amaçlı kullanımı olan bir iletişim aracıdır.

Bulut bilişim, farklı veri ve işlem altyapılarını (sunucu, yazılım, veritabanı, uygulama vb.) barındıran sistemlere internet aracılığıyla esnek ve boyutlanabilir erişim sağlayan hizmetler bütünüdür.

Bulut bilişimin temel prensibi, büyük boyutlu verilerin ve işlemlerin düşük ücret karşılığında her an her yerden güvenilir bir şekilde ulaşılır olmasını sağlamaktır. Bu hizmet türü, fiziki sunucuların sınırlarını ve kapasitelerini aşarak sanal bir ortamda geniş bir hareket alanına olanak sağlamaktadır.

Güncel teknolojik yaklaşımların yapılanmasına zemin hazırlayan psikolog ve bilgisayar bilimcisidir. Lick, 50’li yıllarda bulut bilişim yapısını da kapsayan bir “galaksiler arası bilgisayar ağı” yapılandırmayı kurgulamıştır. Bu yapı sayesinde dünyanın her yerindeki bireylerin eşzamanlı ve etkileşimli bir şekilde iletişim ve paylaşım gerçekleştirmesini sağlamak için bir ağ yapısının oluşturulması gerektiğini vurgulamıştır. Lick, kendisinin öngörüleri ve vizyonu doğrultusunda 1969 yılında kurulan ARPANET’in temel yapısına önemli katkılarda bulunmuştur.

Fiziki bir bilgi işlem ortamının sanal ortamdaki karşılığını oluşturmayı ifade eden sanallaştırma; bilgisayarların, mobil cihazların ya da sunucuların sanal makinelere dönüştürülmesini kapsamaktadır.

Bulut bilişimin temel prensipleri 1961 yılında John McCarthy tarafından da tartışılmıştır. McCarthy’e göre bilişim hizmetleri bir ağ üzerinden kişilerin kullanım ihtiyaçlarına göre kullandıkları kadarını ödedikleri abonelik bir sistem üzerinden sağlanmalıdır. 

90’lı yılların ikinci yarısından itibaren internet ve iletişim teknolojilerinin etkileşimli ve entegre bir şekilde kullanılması, ağ aracılığıyla veri ve enformasyon paylaşımı daha da yaygınlaşmıştır. Posta hizmetleri, arama motorları, yayıncılık araçları ve yayıncılık platformları gibi sosyal ağ yapıları ağ tabanlı bilişim hizmetleri olarak günden güne yaygınlaşmıştır. Bu yapıların da bulut bilişim kavramının zeminini oluşturan temel taşlara karşılık geldiği düşünülebilir. Bu doğrultuda bulut bilişim (cloud computing) terimini ilk olarak 1997 yılında Ramnath Chellappa kullanmıştır.

Teorik ve terimsel çalışmaların uygulamaya dökülmesinde ilk adımı Salesforce şirketi 1999 yılında atmıştır. Ağ yapısı kullanarak kullanıcılara uzaktan yazılım hizmeti sağlamayı amaçlayan bu firma, internet erişimi olan herkesin istediği yerden istediği zaman erişebileceği uygun fiyatlı uygulamaları satışa çıkarmıştır. 2000’li yıllara gelindiğinde ise bulut bilişim kavramı farklılaşan amaçlar doğrultusunda hizmet veren platformlarda kullanılmaya başlamıştır.

Özel bulut, ister dahili olarak ister üçüncü bir kişi tarafından yönetilsin, yalnızca tek bir kuruluş için çalıştırılan ve dahili veya harici olarak barındırılan altyapıdır. Özel bulutlar, bulutla sağlanan avantajlara sahip olmakla birlikte kaynaklar üzerinde daha fazla denetim sağlar ve çok kullanıcılı yapıdan kaçınır. 

Genel bulutların sahipleri ve bu tür bulutları işletenler, ekonomik bilişim kaynaklarına genel bir ağ üzerinden hızlı erişim sunan şirketlerdir. Genel bulut hizmetlerinde kullanıcıların donanım, yazılım veya destekleyici altyapı satın almaları gerekmez; bu tür temel unsurlar sağlayıcıların sahipliğindedir ve onlar tarafından yönetilir.

Hibrit bulut, özel bulutu temel alır ve bu temeli genel bulut hizmetlerinin stratejik bütünleştirme ve kullanım özelliğiyle birleştirir. Sonuç olarak özel bulut, şirketin diğer BT kaynaklarından ve genel buluttan yalıtılmış olarak var olamaz. Özel bulut kullanan çoğu şirket zaman içinde iş yüklerini veri merkezleri, özel bulutlar ve genel bulutlar üzerinde yönetmeye evrilir ve böylece hibrit bulutlar ortaya çıkar.

Bulut bilişim, farklı veri merkezleri üzerinden ağ bağlantısı aracılığıyla ilgili veri merkezlerindeki varlıklara erişim olanağı sunan bir modeli temsil etmektedir. Dolayısıyla fiziki donanım yapıları azami düzeyde kullanılırken yazılım, uygulama ve altyapı bileşenleri gibi farklı teknolojiler sayesinde zenginleşen hizmetler az maliyetle ve yüksek verimle elde edilmektedir. Tüm bu yapı, kullanıcıların kendi ihtiyaçları ve amaçları doğrultusunda fiyatlandırılabilen esnek yapıları temsil etmektedir. Ağ üzerinden erişilen bulut hizmetleri, zaman ve mekân gözetmeksizin hızlı bir şekilde erişim sağlanan depolama, düzenleme, aktarma ve paylaşma faaliyetlerini gerek bireysel gerekse kurumsal kullanıma sunmaktadır. Bulut bilişimin bu yapısını aşağıda verilen 5 temel özellik olarak incelemek mümkündür:

• Bulut, isteğe ve ihtiyaca bağlı hizmet sunar.
• Bulut, geniş bir ağ erişimine olanak sağlar.
• Bulut, ölçülebilen bir hizmettir.
• Bulut, hızlı ve esnektir.
• Bulut, çok kullanıcılı bir mimariyi temsil eden bir kaynak havuzudur. 

Farklı türdeki sanal kaynakların (ağ, sunucu, işletim sistemi, depolama alanı veya dosya) oluşturulmasına olanak sağlayan sanallaştırma, genel yapısı itibarıyla ayrıştırılmış donanım bölümlerinden oluşan işlemci, bağlantı noktaları ve bellek gibi bileşenlerden oluşan sanal makineleri temsil etmektedir. Farklı cihazlara donanım veya yazılım kaynaklarını sanal olarak sunarken akıllı bir soyutlama katmanının oluşturulmasını sağlayan sanallaştırma; ağ, sunucu, işletim sistemi ve depolama alanı şeklinde 4 farklı türde gerçekleşebilmektedir.

Bulut bilişim mimarisinin temelinde iki bileşen kümesi olduğunu söylemek mümkündür. Ön taraf ve arka taraf olmak üzere sınıflandırılan bu kümeler, ağlar aracılığıyla birbirine bağlıdır. Ön taraf, kullanıcıları ya da müşterileri temsil eden istemci bileşenlerini içerirken arka taraf makineler, altyapılar, sanallaştırma teknolojileri, sunucular, uygulamalar ve hizmetlerin yer aldığı bulut yapısını meydana getirmektedir.

Bulut bilişim yapısı “donanım”, “sanallaştırma”, “platform” ve “uygulama ve hizmet” olmak üzere 4 temel katmana ayrıştırılarak incelenebilir.

Bulut bilişim mimarisini oluşturan ilk katman donanım katmanıdır. Bu katmanda somut sunucular, ağ anahtarları, güç kaynakları ve soğutma üniteleri gibi kaynakların kontrolü sağlanmaktadır

Sanallaştırma katmanında donanım katmanından alınan kaynaklar doğrultusunda sanal makineler oluşturularak bilgi işlem, depolama ve ağ kurma donanımları soyut hâle getirilir. Bu sayede çeşitli uygulama ve hizmet, belli bir veri merkezi üzerinden çalışabilmektedir. Bununla birlikte bu katmanda her sanal makine hızlı ve esnek hizmetler sunabilmek adına kendi sistemlerinde yer alan Windows, Linux ya da Ubuntu gibi işletim sistemlerini çalıştırmaktadır.  Bulut bilişim teknolojileri için büyük önem arz eden bu katmanda kaynak depolama ve oluşturma sanal bir şekilde sağlanabilmektedir.

Bulut bilişim teknolojilerini sağladıkları hizmetlere ve kullanımlarına göre iki ayrı kategoride incelemek mümkündür. Hizmet olarak sunulan bulut bilişim modelleri “altyapı”, “platform” ve “yazılım” olarak üç farklı türde yapılanmaktadır. Bunun yanı sıra kullanımlarına göre bulutlar “genel”, “özel” ve “hibrit” olmak üzere üç farklı başlık altında incelenebilir.

Fiziksel ve sanal kaynakların sunulduğu bu hizmet türünde genel anlamıyla depolama ve altyapı kaynakları sunulan hizmetleri meydana getirmektedir. Bulut teknolojileri için temel yapı taşlarını içeren bu modelde ağ yapılarına, somut ya da soyut bilgisayarlara ve veri depolama alanlarına erişim hizmeti sunulmaktadır. Bu hizmet türünde tüm hizmet türlerinde olduğu gibi isteğe bağlı kullanımı temsil eden “kullandığın kadarını öde” yaklaşımı çerçevesinde esnek ve ölçeklenebilir bir altyapı mevcuttur.

Bu hizmet türünde kullanıcıların bir platform aracılığıyla kendi uygulamalarını özelleşen ihtiyaçlar ve beklentiler doğrultusunda geliştirebilmelerine yönelik hizmetler sunulmaktadır. Hizmet olarak sunulan platformlarla, donanım veya işletim sistemleri gibi altyapı bileşenlerinin yönetilmesinden çok uygulama geliştirmeye ve bu uygulamaların dağıtılmasına ve yönetilmesine odaklanılmaktadır.

Tamamlanmış bir ürünün bulut bilişim hizmeti tedarikçileri tarafından yönetilmesini ve yürütülmesini temsil eden yazılım hizmeti, hizmet alıcılarının son kullanıcı olduğu yapılara karşılık gelmektedir. Bu modelde sunulan hizmetin bakımı, altyapı geliştirme ve yönetme faaliyetleri bulut tabanlı yazılım sağlayıcılar tarafından üstlenilmektedir. Bu noktada kullanıcılar yalnızca sunulan yazılımların kullanılması faaliyetlerinde rol oynamaktadır.

Hizmet olarak yazılım (SaaS), kullanıcıların bulut tabanlı uygulamalara internet üzerinden bağlanmasını ve bunları  İnternet üzerinden kullanmasını sağlar. E-posta, takvim ve ofis araçları (örn. Microsoft Office 365) bu uygulamalara örnek olarak gösterilebilir. Kullanıcıların kullandıkları kadarını ödemeleri esasına dayanan bir diğer bulut bilişim hizmeti olan SaaS, kullanıcıların farklı ihtiyaçlarına yönelik yazılım çözümleri sunmaktadır. Bu doğrultuda sunulan hizmetlerin kiralanması ya da satın alınması mümkündür. Bir web tarayıcısı tarafından uygulamalara yönlendirilerek erişim sağlanan bu hizmetler düşük maliyetli ve hızlı ürünleri temsil etmektedir.

Bulut bilişim teknolojilerini sağladıkları hizmetlerin yanı sıra dağıtım modelleri olarak da adlandırılan kullanım şekillerine göre de farklı kategorilerde incelenmesi mümkündür. Bulut bilişim hizmetleri kullanımlarına göre “genel bulut”, “özel bulut” ve “hibrit bulut” olmak üzere üç başlıkta incelenebilir.

Bir bulut yapısının güvenliğini sağlamak adına dikkat edilmesi gereken bileşenleri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
• Fiziksel ağlar (elektrik sağlayıcılar, kablolar, yönlendiriciler)
• Veri depolama (sabit sürücüler ya da diskler)
• Veri sunucuları (bilgi işlem ağ donanımları ya da yazılımları)
• Sanallaştırma yapıları (sanal makine yazılımları, konuk makineler)
• İşletim sistemleri
• Aracı yazılımları (uygulama programlama arayüzü/ API)
• Yürütme ortamları (web sunum ortamları, uygulamalar ve bunların bakımı)
• Veriler (depolanan, güncellenen ve erişilen tüm varlıklar)
• Uygulamalar (e-posta ve program grupları gibi hizmet sağlayıcılar)
• Son kullanıcı donanımları (enformasyon ve iletişim teknolojileri, ağ sağlayıcılar)

Temel web yapısında da yer alan bir durum olan “ağ aracılığıyla içerik görüntüleme” prensibi, bulut yapılarında ölçeklendirilebilen hizmetlere ve faaliyetlere karşılık gelmektedir.

Enformasyon ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ışığında gelişen yapılar gündelik hayatlarımızın önemli bileşenlerini meydana getirmektedir. Bilgiye erişmek, bilgiyi düzenlemek ve bilginin görünürlüğünü arttırmak için çeşitli teknolojiler farklılaşan amaçlarla kullanılabilmektedir. Bu kapsamda bulut bilişim teknolojileri web yayıncılığı prensipleri ile bilginin oluşturulmasından sunulmasına kadar her süreçte hızlı ve esnek bir sürecin zemini oluşturmaktadır. Bulut bilişim yapıları sayesinde sunulan web yayıncılık hizmetlerinde farklı araçların kullanılmasıyla daha etkili ve verimli çözümlere ulaşılabilir. Bu araçlar şunlardır: Google Cloud, Microsoft Azure, Amazon Web Hizmetleri, IBM Cloud.