İşletim Sistemleri ve Dosya Yönetimi

Charles
Babbage tarafından geliştirilen sayısal bilgisayar
sayıları işlemekte ve buharla çalışmaktaydı ancak
o dönemdeki mevcut altyapının yeterli olmamasından dolayı tasarladığı bu bilgisayarlarda bir
işletim sistemi yapısının olmadığı görülebilmektedir.

Klimaların kullanıldığı dönem, 2. dönem işletim sistemleridir. 1955-1965 yılları arasındaki dönemde gerçekleşen gelişmeleri kapsamaktadır. Büyük ve
hantal bilgisayarların kullanılmaya devam ettiği bu dönemde,
bu bilgisayarların soğutulması için klimalar kullanılmaktaydı.

1966-1980 yılları arasındaki 3. dönem işletim sistemlerinde ise bilgisayarlarda kullanılan transistörlerin yerine entegre devreler kullanılmaya başlanmıştır. Bu döneme
damgasını vuran işletim sistemi IBM OS/360 olmuştur.

Microsoft firmasının ortaya çıkardığı MS-DOS işletim sisteminin 1981 yılının Ağustos ayında ilk IBM
kişisel bilgisayarda kullanılması oldu.

Kişisel bilgisayarlarda kullanılan ilk kullanıcı arayüzüne sahip işletim sistemi
Apple Lisa’nın üretilmesi (1983), Linux işletim sisteminin oluşturulması (1991), işletim sistemi dünyasında kullanım kolaylığı ve hızlı çalışmasıyla devrim yaratan ve bugünkü işletim sistemlerini arayüzüyle
ilham veren Microsoft Windows 95 (1995) işletim sisteminin ortaya çıkışı bu dönemde gerçekleşmiştir.

5. dönem olarak da adlandırılan 2015 sonrası
başlayan ve günümüze kadar devam eden işletim
sistemleri dünyasında ise özellikle mobil cihazların
gelişmiş özellikler kazanması, güçlü işlemci, donanım ve sensörlerle donatılmasıyla kullanıcıların bu
yöne doğru bir eğilim gösterdiği bir dönem olarak
dikkat çekmektedir. Mobil işletim sistemlerinden
Android ve IOS’un iyice güç kazandığı bu dönemde
giyilebilir teknolojilerin, akıllı telefonların kullanım
oranlarının yüksekliği de göze çarpmaktadır.

İşletim sistemleri temel olarak bilgisayarın donanım ve yazılım bileşenlerini en etkin ve verimli
şekilde kullanmak zorunda olan ana uygulamadır.
İşletim sistemleri donanım kaynaklarını adil ve
verimli bir şekilde yönetirler. Hangi donanım kaynağına kullanıcıdan istek geldiğini ve bu isteklerin
nasıl karşılanabileceğini organize ederler.

Donanım
kaynaklarını kullanıp yönetirken kullanıcılardan
bu detayları gizleyerek onların kullanım zorluğu
yaşamasına engel olurlar. Bir soyutlama (abstraction) oluşturarak donanım ayrıntılarını gizlemenizi
sağlar.

Kullanıcıların rahatça bilgisayar sistemlerini kullanabilmeleri için uygun arayüzler oluşturulmuş ve
böylece bu işletim sistemleri sayesinde bilgisayarlar
tüm evlere girmeye başlamıştır. Bu arayüzler sayesinde işletim sistemleri donanım ve kullanıcılar
arasında bir aracı işlevi görmektedir. 

İşletim sistemlerinin sürekliliğin sağlanması
için güncellemelerinin yapılması, bakımlarının ve
güvenlik yamalarının yüklenmesi gerekmektedir.

İşletim sistemlerinin
dosya yönetimi, aygıt yönetimi, bellek yönetimi,
işlem/süreç yönetimi, güvenlik mekanizmalarının
kontrolü, sistem performansı kontrolü, komut yorumlama, iletişim yönetimi, ağ iletişimi ve yönetimi
gibi görevleri de bulunmaktadır.

İşletim sistemleri, bilgisayar sistemlerinin ilk açılış
anından itibaren devreye girmesi gereken sistemlerdir.
Açma tuşuna basıldığı anda BIOS adı verilen açılış
ekranı devreye girmektedir. BIOS bilgisayar donanımlarını kontrol eder ve tanımlar.

BIOS, işletim sistemini yükleme aşamasına geçer.
Açılış sırasında kendini belleğe yerleştiren işletim sistemi ve üzerindeki uygulamalar hazır hâle gelir. Bu
noktada işletim sisteminin yüklenmesinin hızlı gerçekleşebilmesi için solid state disk (SSD) adı verilen
katı hâl diskleri ve güçlü RAM belleklerden faydalanmak gerekmektedir.

SSD’ler ATA, SATA ve IDE türündeki sabit disklere göre daha pahalı sürücüler olsa
da onlara göre güvenlik ve hız açısından bir adım öndedir. Bu tür yüksek kapasiteli donanımlarla işletim
sistemlerini kullanırken verimliliği de en üst düzeye
çıkarmak mümkün olmaktadır.

İşletim sistemlerinin 4 temel yönetim işlevi bulunmaktadır. Bunlar;
dosya yönetimi, aygıt veya giriş çıkış yönetimi, bellek yönetimi, işlem/
süreç yönetimidir.

İşletim sistemlerinin  4 temel yönetim işlevi dışında güvenlik, sistem
performansı kontrolü, komut yorumlama, iletişim yönetimi, ağ iletişimi
ve yönetimi gibi görevleri gibi diğer işlevleri de bulunmaktadır.

Her dosyanın hangi türe ait olduğunu belirten bir uzantısı da bulunmaktadır. Bu uzantılar
kimlik görevini de görmektedir. Örneğin metin
dosyalarının uzantısı .txt iken video dosyalarının
uzantısı .avi, .mp4 olabilmektedir. Aynı türdeki
dosyaların da farklı uzantıları olabilmektedir. Örneğin bir resim dosyası, .jpg, .png, .gif, .tiff olabilir ve bu uzantıları çalıştıran programlar da farklı
olabilir. Bir .tiff dosyası her resim işleme programında çalışmayabilir ve görüntülenemeyebilir.

Her depolama biriminin “root\”, “C:\”
gibi bir kök dizini bulunmaktadır. Kök dizini depolama başlangıç dizinidir ve işletim sistemleri bu
kök dizini içinde alt dizinlerin ve dosyaların oluşturulmasını ve yönetilmesini sağlamaktadır.

Aygıt yöneticisiyle bir donanımda
aşağıdaki eylemler gerçekleştirilebilir:
• Sürücü yazılımını güncelleştirme
• Aygıtı devre dışı bırakma
• Donanım değişikliklerini tarama
• Eski donanımı ekleme
• İlgili aygıtın özelliklerini gösterme

Sanal bellek, bilgisayarın RAM adıyla
bilinen rastgele erişim belleğinden sabit diske (harddisk) geçici olarak veri aktararak fiziksel bellek yetersizliğini telafi etmesini sağlamak için donanım ve yazılım unsurları kullanan işletim sisteminin bir bellek
yönetimi özelliğidir. Sanal adres alanı, bitişik adresler
oluşturmak için RAM’daki etkin bellek alanlarını ve
sabit disk sürücülerindeki etkin olmayan bellek alanlarını kullanarak artırılır.