Bilişim Teknolojilerinde Yeni Yönelimler

Schumpeter tarafından önerilen teknolojik değişim için üçlü yapı şöyledir: Buluş, yenilik ve yayılma şeklindedir.

Teknolojik değişimin yayılma aşaması yıkıcı yenilik  ve  teknolojik yakınsama süreçlerini içerir.

Buluş; benzersiz ve yeni olan cihaz, yöntem, birleşim veya sürece verilen isimdir.

Everett M.Rogers göre teknolojinin yayılma aşamasında teknolojiyi kullananlar beş gruba ayrılır. Bunlar “yenilikçiler”, “ilk benimseyenler”, “erkençoğunluk”, “geç çoğunluk” ve “geride kalanlar”  şeklindedir.

Yenilikçiler (innovators); risk almaya yatkın,en yüksek sosyal statüye sahip, finansal likiditeye sahip, sosyal ve bilimsel kaynaklarla en yakın temasa ve diğer yenilikçilerle etkileşime girmeye isteklidirler. Risk toleransları,sonuçta başarısız olabilecek teknolojileri benimsemelerine izin verir. Finansal kaynaklar bu başarısızlıkların giderilmesine yardımcı olur.

Kullanımdan kalkmış, geleneksel, güncel, sınırdaki, yakın gelecekteki ve düşünce aşamasındaki şeklindedir.

 HD ekranlardan 4K ekranlara ve akıllı cihaz formuna
geçiş yapmış televizyonlardır.

Uzun süredir var olan teknolojilerin
yeni kullanım biçimidir. Son kullanıcılar
açısından bakıldığında bulut depolama hizmetleri
bireylerin belgelerini, fotoğraflarını, müziklerini ve
videolarını depoladıkları ortamlardır.

Milyarlarca insanın gerçekleştirdiği e-ticaret işlemleri, sosyal medya davranışları ve kullandığı mobil ve mobil olmayan cihazların algılayıcılarından
elde edilmektedir. Mobil uygulama geliştiren firmalar önemli ölçüde büyük veri toplayabilmekte ve bu verileri eş zamanlı olarak enformasyon
simsarlarına satabilmektedir. Büyük veri
üzerinde uygulanan veri madenciliği teknikleriyle
gizli örüntüler belirlenebilmekte ve gelecekteki değerler
öngörülebilmektedir. Bu durum kullanıcıların
davranış profillerinin kusursuzca belirlenmesini
ve günlük faaliyetlerinin büyük bir doğrulukla
kestirilebilmesine olanak sağlamaktadır.

En genel anlamıyla bir makinanın ya da bir yazılımın sergilediği zekâ demektir. Aynı zamanda zeki davranış kapasitesine sahip bilgisayarlar ve bilgisayar yazılımlarının araştırıldığı bir bilim dalıdır.

Yapay zekânın günümüzdeki gelişiminin ardında bulut bilişim sistemlerinin
donanım gücü, büyük verinin ortaya çıkışı ve derin öğrenme gibi makine öğrenmesi algoritmalarının uygulanmaya başlanması yatmaktadır.
Bütün bu gelişmeler, yapay zekânın sadece belirli bir probleme çözüm bulabildiği, “dar” kullanımına ait örneklerdir. Yapay zekânın bir insan gibi karmaşık
düşünme yeteneği kazanması ise “yapay genel zekâ” olarak adlandırılmakta ve uzak gelecekte gerçekleşmesi mümkün görünmektedir. Teknolojik gelişmenin
sonunda yapay zekânın insan zekâsını aşarak bir “yapay süper zekâ”nın ortaya çıkacağı ve böylece bir tekillik noktasına ulaşılacağı varsayılmaktadır.

İnternet üzerindeki verilerin bilgisayarlar tarafından anlaşılabilir hâle gelmesinin ve paylaşılmasının sağlanmasını amaçlayan bir kurallar kümesidir. Bu yaklaşımla kişisel akıllı yardımcılara ve arama motorlarına konuşma diliyle soru sorularak doğru yanıtlar alınması sağlanabilmektedir.

Hızla sertleşebilen toz hâlindeki bir maddenin püskürtülmesiyle oluşturulan
ardışık katmaların üst üste yerleşmesine dayalı bir süreçle üç boyutlu nesnelerin oluşturulmasına olanak sağlamaktadır. Sinterleme adı verilen sıcaklık ve basınca dayalı bu süreç sonunda ortaya çıkan malzeme, pratik amaçlar için kullanılabilir kalitede olmaktadır. Yazdırılacak nesnenin üç boyutlu şekli önceden bilgisayarda hazırlanmakta ve bir belgenin yazıcıda yazdırılmasına benzer bir süreçle nesneyi
oluşturma amacıyla 3B yazıcıya gönderilmektedir.

Gerçek dünyanın ya da hayal edilen bir dünyanın bilgisayar tarafından sanal bir kopyasının oluşturulması ve kullanıcının bu ortama katılmasının ve ortamla etkileşimde bulunmasının sağlanmasıdır. Sanal gerçeklikte mekânlara ait üç boyutlu görüntülerin oluşturulmasının yanı sıra sanal tat, görüş, koku, ses ve dokunma gibi deneyimlere de yer verilebilmektedir. Başa geçirilen üç boyutlu görüntüleme birimi, dokunma hissi veren eldivenler, çevresel ses sistemleri, üç eksende asılı kalarak hareket etmeyi sağlayan tam vücut daldırma sistemleri ile bireylerin sanal gerçeklik ortamlarında kendilerini gerçek bir ortamda bulunduklarını hissetmeleri amaçlanmaktadır. Sanal gerçekliğe bilgisayar
oyunlarında giderek daha fazla yer verilmektedir. Çok kullanıcılı sanal dünyalar bireylerin zaman geçirme ve iletişim kurma aracı hâline gelmiştir.

ADSL teknolojisine dayalı olarak 2000’li yıllar boyunca yaygınlaşmaya
başlamış, evlerde ve iş yerlerinde Wi-Fi kablosuz bilgisayar ağlarının kullanılması cihazların yaygınlaşmasında itici güç oluşturmuştur. Günümüzde evlerde telefon hatlarına bağlı modemler yerlerini fiber optik kablolara bağlı modemlere ve 4G/4.5G iletişim teknolojisine bırakmaya başlamışlardır.

Elektronik nakit, dijital para, şifreli para birimi gibi isimlerle de anılan bir sanal
para türüdür. Merkezi elektronik para birimine örnek olarak PayPal verilebilir. Merkezi olmayan ilk elektronik para birimi olan Bitcoin 2009 yılında
ortaya çıkmıştır. Kullanıcılar gerçek para ödeyerek elektronik para satın alabilirler ve bunu e-ticarette kullanabilirler. QR kodu ya da NFC teknolojilerini kullanan güncel mobil ödeme sistemleri bu temele dayanmaktadır.

Üç boyutlu fiziksel ortamda oluşturulan üç boyutlu sanal görüntülemedir. Bireyler sabit duran hologramların çevresinde dolanarak görüntüyü her açıdan görebilirler. Microsoft 2015 yılında duyurduğu Windows 10 işletim sisteminin bir parçası olan Hololens isimli teknolojide bir gözlük yardımıyla uzayda üç boyutlu
holografik görüntü oluşturma, görüntülerle el ve vücut hareketleriyle etkileşime geçebilme ve görüntülerin etrafında dolanabilme olanağını sergilemiştir.
Kullanıcı, örneğin işletim sistemine ait masaüstü görüntüsünü salonunun bir duvarına holografik biçimde yerleştirebilir ve işletim sistemiyle etkileşim kurmak gerektiğinde o duvara dönerek el ve parmak hareketleriyle masaüstündeki nesneleri yönlendirebilir. Ya da evinin boş bir duvarını Youtube ekranı hâline getirebilir. Holografik görüntüleme aynı mekândaki hologramlar üzerinde birden fazla kullanıcının birlikte çalışmasına olanak sağladığı için uzaktaki bireylerin ortak karma gerçeklik dünyasında avatarlarıyla bir araya gelmeleri ve yüz yüze iletişim kurmaları mümkün olmaktadır.

İçine koku gömülü web sayfaları, video oyunları, filmler ve müzikler gibi dijital medyaların oluşturulması, iletilmesi ve algılanmasına yönelik teknikleri içerir. Kokunun algılanmasıyla ilgili teknoloji “elektronik burun” olarak adlandırılır. Elektronik burunlar, kokuların ve tatların algılanmasını sağlayan cihazlardır ve bu
alandaki çalışmalar 1980’lerden itibaren endüstriyel amaçlarla gelişerek sürmektedir. Yakın gelecekte bu ürünlerin tüketicilere yönelik sürümlerinin çıkması beklenmektedir.

Görünüşü ve davranışları insana benzeyecek biçimde tasarlanan robotlardır. Uzunca süredir sadece bilim-kurgunun bir ögesi olmalarına rağmen son yıllarda robot teknolojisindeki gelişmeler işlevsel ve gerçekçi insansı robotların tasarımına olanak sağlamaktadır. Örneğin 1986 yılında Honda tarafından başlatılan Asimo projesinde günümüzde gelinen aşama göz kamaştırıcıdır.
Asimo yürüyebilmekte, koşabilmekte, merdiven çıkıp/inebilmekte, tek ayak üzerinde durabilmekte, dans edebilmekte, ağırlık taşıyabilmekte ve futbol oynayabilmektedir. Ses ve yüz tanıyabilmekte, el sıkışabilmekte, sesli komutları anlayabilmekte ve konuşarak yanıtlayabilmektedir. Android kelimesi erkeğe benzer robotları ifade ederken “gynoid” kelimesi ile kadına benzer robotlar ifade edilmektedir.

Nesnelerin interneti teknolojisinin şehir çapında kullanılmasıyla şehirdeki yaşam
kalitesini artırmayı amaçlarlar. Akıllı şehirlerde nesnelerin interneti, okullar, kütüphaneler, ulaşım sistemleri, hastaneler, elektrik dağıtımı, doğal gaz dağıtımı, su dağıtımı, kanalizasyon sistemi, geri dönüşüm sistemi, polis teşkilatı ve iletişim sistemlerinde yaygın olarak kullanılırlar. Böylece şehirdeki yaşam ve çalışma alanlarının günde 24 saat ve haftada 7 gün boyunca vatandaşların gereksinimlerine en hızlı yanıt verecek ve en az enerji tüketecek biçimde yönetilmesine olanak sağlarlar.

Tasarımında kuantum mekaniği olgusunun kullanıldığı kuramsal hesaplama
sistemleridir. Kuantum bilgisayarlar transistörlere dayalı dijital bilgisayarlardan farklıdırlar. Dijital bilgisayarlarda veriler sadece 0 ve 1 değerini alabilen ikili dijitler (bitler) ile kodlanırken kuantum bilgisayarlar veriyi hem 0 hem de 1 değerini alabilen kuantum bitleriyle (kübitler) kodlarlar. 2020 yılı itibarıyla çok az sayıda kübit üzerinde işlem yapabilen kuantum bilgisayarlar geliştirilebilmiştir. En
son Google 54 bitli bir bilgisayar yapmıştır. Kuantum bilgisayarlar özellikle şifre çözümleme alanında önemli potansiyele sahiptir. Gelecekte bilinçli yapay
zekâların geliştirilmesinde kuantum bilgisayarların kullanılacağı öngörülmektedir.